Vay vốn: Có phương án tốt mới đi được đường dài
Với doanh nghiệp và hợp tác xã, vốn vay có thể tạo thêm nguồn lực để đầu tư máy móc, mở rộng sản xuất, bổ sung vốn lưu động hoặc phát triển vùng nguyên liệu. Ưu điểm của kênh này là có thể huy động khoản vốn tương đối lớn mà không phải chia sẻ quyền sở hữu; đổi lại, đơn vị vay phải đáp ứng điều kiện tín dụng và có phương án sử dụng, hoàn trả vốn phù hợp.
Một kênh đáng chú ý đối với khu vực kinh tế tập thể là Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã Việt Nam. Theo thông tin được công bố, giai đoạn 2020–2025, Quỹ đã cho vay khoảng 400 dự án, kế hoạch sản xuất kinh doanh của HTX với tổng số tiền trên 2.100 tỷ đồng; dư nợ đến cuối năm 2025 đạt 943 tỷ đồng trên 1.000 tỷ đồng vốn điều lệ. Hơn 80% cơ cấu cho vay tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp và địa bàn nông thôn.
Tại Tuyên Quang, HTX Sản xuất và Chế biến thực phẩm an toàn Sáng Nhung là một trường hợp cho thấy vốn vay có thể gắn với kế hoạch phát triển chuỗi sản xuất. Theo thông tin được công bố, HTX được cấp hạn mức tín dụng 18 tỷ đồng từ Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam để phát triển mô hình sản xuất, chăn nuôi. HTX xây dựng chuỗi khép kín từ sản xuất con giống, chăn nuôi đến chế biến, qua đó tạo thêm các khâu giá trị trong cùng một hệ thống.
Bài học ở đây không chỉ nằm ở quy mô khoản vay mà còn ở cách chuẩn bị phương án. Doanh nghiệp, HTX cần xác định rõ vốn dùng vào đâu, tạo doanh thu như thế nào và dòng tiền trả nợ ra sao trước khi nộp hồ sơ. Chuẩn bị sớm cũng giúp đơn vị có thời gian hoàn thiện hồ sơ, thay vì chỉ tìm vốn khi kế hoạch đầu tư đã đến sát thời điểm triển khai.
Vốn góp: Khi thành viên cùng đặt nguồn lực vào mô hình
Khác với khoản vay, vốn góp không đặt ra nghĩa vụ trả gốc và lãi theo lịch tín dụng; đổi lại, người góp vốn có quyền và nghĩa vụ gắn với phần vốn góp theo quy định và điều lệ của tổ chức. Với HTX, đây là một cách tập hợp nguồn lực từ chính những người tham gia vào mô hình sản xuất, kinh doanh.
HTX Nông nghiệp Tân Phú, địa bàn Bến Tre trước đây, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long, là một ví dụ đáng chú ý. Theo thông tin được công bố, khi mới hình thành, HTX có hơn 600 nông dân đăng ký tham gia; trên 80 thành viên góp vốn với 120 cổ phần, tương đương 60 triệu đồng. Từ nền tảng ban đầu, HTX tiếp tục mở rộng hoạt động; đến tháng 4/2026, HTX có 301 thành viên, đồng thời xây dựng chỉ dẫn địa lý cho khoảng 200 ha và có khoảng 191 ha được cấp mã số vùng trồng.
Những con số này cho thấy vốn góp của thành viên không chỉ được nhìn ở giá trị tiền mặt. Khi nhiều hộ cùng tham gia, nguồn lực tài chính có thể đi cùng vùng nguyên liệu, kinh nghiệm sản xuất và mạng lưới thành viên. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi kết quả phát triển sau này đều đến trực tiếp từ khoản vốn góp ban đầu; quy mô HTX còn phụ thuộc vào hoạt động kinh doanh, các chương trình hỗ trợ và những nguồn lực khác trong quá trình phát triển.
Vì vậy, muốn huy động vốn góp hiệu quả, HTX cần minh bạch về mục đích sử dụng vốn, phương án kinh doanh, quyền và nghĩa vụ của thành viên cũng như cơ chế phân chia lợi ích. Sự tin tưởng của thành viên chỉ bền vững khi đi cùng thông tin rõ ràng và cách vận hành có trách nhiệm.
Chọn cơ cấu vốn theo đúng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp nông thôn
Vốn vay và vốn góp giải quyết những bài toán khác nhau. Vốn vay phù hợp khi doanh nghiệp hoặc HTX có dự án tương đối rõ, cần nguồn lực lớn và có khả năng tạo dòng tiền để thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Vốn góp có thể tạo nền tảng nguồn lực chung, tăng mức độ tham gia của thành viên và phù hợp với những mô hình cần huy động sức mạnh từ nhiều hộ sản xuất.
Một cơ sở công nghiệp nông thôn có thể bắt đầu bằng vốn tự có và vốn góp, sau đó sử dụng tín dụng khi đơn hàng, thị trường và dòng tiền đã rõ hơn. Một HTX đang mở rộng cũng có thể kết hợp vốn thành viên với các nguồn tín dụng, hỗ trợ hoặc hợp tác đầu tư phù hợp để phát triển kho, máy móc, sơ chế và chế biến.
Điều quan trọng không phải tìm một nguồn vốn duy nhất, mà là xây dựng cơ cấu vốn phù hợp với khả năng tạo dòng tiền và mục tiêu phát triển. Vốn vay gắn với nghĩa vụ hoàn trả gốc và chi phí vay; vốn góp gắn với quyền, nghĩa vụ và sự chia sẻ lợi ích trong mô hình. Khi xác định đúng nhu cầu vốn và chuẩn bị phương án từ sớm, doanh nghiệp, HTX nông thôn có thể chủ động hơn trong từng bước đầu tư và giảm sự phụ thuộc vào một nguồn vốn duy nhất.