PGS.TS Nguyễn Minh Tân nhà khoa học Việt Nam trong Top 100 nhà nghiên cứu xuất sắc châu Á
Tạp chí Asian Scientist vừa công bố danh sách Top 100 nhà nghiên cứu xuất sắc châu Á năm 2026. Việt Nam có 5 nhà khoa học được vinh danh, trong đó có PGS.TS Nguyễn Minh Tân, giảng viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.
Nữ PGS.TS Nguyễn Minh Tân được ghi nhận nhờ những đóng góp nổi bật trong lĩnh vực công nghệ hóa học và công nghệ thực phẩm. Bà là chủ nhân Giải thưởng Kovalevskaya năm 2024 với các nghiên cứu về hợp chất tự nhiên và hoạt chất sinh học, đồng thời sở hữu 7 bằng sáng chế trong nước cùng một công bố sáng chế quốc tế PCT.
Đằng sau những thành tựu ấy là hành trình nhiều năm bền bỉ theo đuổi khoa học ứng dụng với mục tiêu nâng cao giá trị nông sản Việt Nam thông qua công nghệ chế biến hiện đại.
Trăn trở với bài toán “được mùa mất giá”
Theo PGS.TS Nguyễn Minh Tân, nghịch lý “được mùa mất giá” tồn tại suốt nhiều năm qua cho thấy điểm nghẽn lớn của nông nghiệp Việt Nam không nằm ở năng lực sản xuất mà ở khâu chế biến sau thu hoạch.
Việt Nam sở hữu nguồn nông sản nhiệt đới phong phú với chất lượng cao, nhưng phần lớn vẫn được tiêu thụ hoặc xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô. Điều này khiến sản phẩm dễ phụ thuộc vào biến động thị trường, thường xuyên đối mặt với tình trạng dư cung cục bộ và giá trị gia tăng thấp.
“Giải cứu nông sản chỉ là giải pháp tình thế. Muốn giải quyết tận gốc, cần nâng cao hàm lượng công nghệ trong chế biến”, đó là quan điểm mà bà nhiều lần nhấn mạnh trong các nghiên cứu và hội thảo chuyên ngành.
Chính từ trăn trở ấy, nữ nhà khoa học đã lựa chọn con đường nghiên cứu công nghệ chế biến sâu, hướng tới mục tiêu tạo ra các sản phẩm có giá trị cao hơn từ chính nguồn nguyên liệu nông nghiệp trong nước.
16 năm theo đuổi công nghệ JEVA
Cùng với các cộng sự trong nước và nhóm nghiên cứu của GS Samhaber thuộc Viện Quá trình thiết bị, Đại học Johannes Kepler Linz (Áo), PGS.TS Nguyễn Minh Tân đã phát triển công nghệ cô đặc dịch mẫn cảm nhiệt ở nhiệt độ thấp và áp suất thường, được gọi là công nghệ JEVA.
Khác với các phương pháp cô đặc truyền thống sử dụng nhiệt độ cao, dễ làm thay đổi màu sắc, hương vị và giảm giá trị dinh dưỡng của sản phẩm, công nghệ JEVA cho phép xử lý nước quả và các dịch chiết tự nhiên trong điều kiện nhẹ hơn, giúp giữ lại tối đa các hoạt chất sinh học và chất lượng cảm quan của nguyên liệu.
Sau 16 năm nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện, năm 2018, công nghệ cô đặc nước quả nhiệt đới tích hợp các quá trình màng - JEVA chính thức ra đời.
Đây được xem là bước tiến quan trọng trong lĩnh vực chế biến nông sản của Việt Nam, mở ra hướng đi mới cho việc nâng cao giá trị nông sản bằng công nghệ xanh và chế biến sâu.
Từ phòng thí nghiệm đến thực tiễn sản xuất
Điểm nổi bật của công nghệ JEVA không chỉ nằm ở tính khoa học mà còn ở khả năng ứng dụng thực tế.
Ngay từ đầu, nhóm nghiên cứu đã định hướng công nghệ này phù hợp với điều kiện sản xuất tại Việt Nam, đặc biệt là các cơ sở chế biến vừa và nhỏ - mô hình đang chiếm tỷ trọng lớn trong ngành chế biến nông sản hiện nay.
Theo nhóm nghiên cứu, công nghệ JEVA không sử dụng hóa chất, tiêu thụ ít năng lượng và có thể thích ứng với nguồn nguyên liệu mang tính mùa vụ.
Ngoài ứng dụng trong chế biến nước quả, công nghệ này còn được sử dụng để phát triển quy trình hạ thủy phần mật ong, giúp giữ lại các dưỡng chất và hoạt tính chống oxy hóa tự nhiên. Nhờ đó, nhiều dòng sản phẩm mật ong thảo dược có giá trị kinh tế cao đã được nghiên cứu và phát triển.
Những ứng dụng này cho thấy tiềm năng lớn của công nghệ chế biến sâu trong việc nâng cao giá trị nông sản, gia tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm Việt Nam trên thị trường.
Không nghiên cứu những gì mình có, mà nghiên cứu những gì xã hội cần
Ít ai biết rằng, ước mơ thời thơ ấu của PGS.TS Nguyễn Minh Tân không phải là trở thành nhà khoa học mà là luật sư. Bà yêu thích tư duy logic, khả năng lập luận và những cuộc tranh luận chặt chẽ.
Tuy nhiên, niềm đam mê với môn Hóa học đã đưa bà đến một ngã rẽ khác. Với sự tự tin của tuổi trẻ, nữ sinh Nguyễn Minh Tân ngày ấy quyết tâm thi vào Đại học Bách khoa Hà Nội - ngôi trường được xem là thử thách lớn với nhiều học sinh.
Bà trở thành sinh viên ngành Quá trình Thiết bị Công nghệ Hóa học, một lĩnh vực vốn có rất ít nữ theo học thời điểm đó. Trong khóa K35, bà là nữ sinh duy nhất của chuyên ngành.
Chính môi trường học thuật tại Đại học Bách khoa Hà Nội đã giúp bà rèn luyện tư duy nghiên cứu bài bản, tính kiên trì và khả năng giải quyết vấn đề - những yếu tố quan trọng đối với một nhà khoa học ứng dụng.
Sau khi tốt nghiệp, bà được giữ lại trường công tác. Năm 2000, bà nhận học bổng của Tổ chức Trao đổi Hàn lâm Đức (DAAD) để học tiến sĩ tại Đại học Kỹ thuật Dresden (Đức), sau đó tiếp tục nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Johannes Kepler Linz (Áo).
Những năm tháng học tập và nghiên cứu tại châu Âu đã giúp bà tiếp cận sâu hơn với mô hình khoa học ứng dụng gắn với nhu cầu thực tiễn của xã hội.
Đầu năm 2005, bà trở về Việt Nam và tiếp tục công tác tại Đại học Bách khoa Hà Nội cho đến nay.
Truyền cảm hứng cho thế hệ nhà khoa học trẻ
Với PGS.TS Nguyễn Minh Tân, khoa học không chỉ là nghề nghiệp mà còn là trách nhiệm với cộng đồng.
Bà luôn tâm niệm rằng nghiên cứu khoa học phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, hướng tới giải quyết các vấn đề của xã hội và tạo ra giá trị hữu ích cho cuộc sống.
“Không nghiên cứu những gì mình có, mà nghiên cứu những gì xã hội cần” là triết lý mà bà theo đuổi suốt nhiều năm làm nghề.
Bên cạnh nghiên cứu, nữ Phó Giáo sư hiện dành nhiều tâm huyết cho công tác đào tạo thế hệ trẻ. Theo bà, trường đại học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là môi trường nuôi dưỡng tinh thần khoa học, tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề cho sinh viên.
Gửi gắm thông điệp tới các nhà khoa học nữ, bà nhắn nhủ: “Đừng để bất kỳ giới hạn nào ngăn cản khát vọng của bạn. Mỗi thí nghiệm thất bại hôm nay chính là viên gạch xây nên thành công ngày mai”.
Thông điệp ấy không chỉ phản ánh hành trình nghiên cứu của riêng bà mà còn trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ trẻ đang theo đuổi con đường khoa học và đổi mới sáng tạo./.
