Mô hình tăng trưởng cũ dần chạm ngưỡng
Sau hơn ba thập kỷ phát triển, hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi mạnh mẽ. Mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên từng tạo lợi thế cạnh tranh, nhưng hiện đã bộc lộ nhiều hạn chế khi quỹ đất công nghiệp ngày càng thu hẹp, chi phí sản xuất gia tăng và yêu cầu từ các nhà đầu tư quốc tế ngày càng khắt khe.
Theo ông Bùi Minh Trí, Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA), cho biết áp lực từ chuyển đổi số, phát triển năng lượng sạch và xây dựng chuỗi cung ứng thông minh đang buộc các khu công nghiệp phải thay đổi tư duy phát triển.
Theo ông Trí, tinh thần đổi mới của Nghị quyết số 57 không còn là định hướng dài hạn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết nếu TP. Hồ Chí Minh muốn tiếp tục giữ vai trò đầu tàu công nghiệp của cả nước.
Ưu tiên thu hút công nghệ cao và sản xuất thông minh
Để tạo bước đột phá mới, HEPZA xác định ưu tiên thu hút các ngành có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao như:
- Điện tử;
- Công nghiệp bán dẫn;
- Trí tuệ nhân tạo (AI);
- Dữ liệu lớn (Big Data);
- Chuỗi khối (Blockchain);
- Công nghệ sinh học;
- Vật liệu mới;
- Năng lượng tái tạo;
- Công nghiệp hỗ trợ.
Song song với đó, các doanh nghiệp trong khu công nghiệp được khuyến khích đẩy mạnh ứng dụng AI, robot công nghiệp, Internet vạn vật (IoT) cùng các nền tảng quản trị sản xuất hiện đại như Smart Factory, MES, ERP nhằm tự động hóa dây chuyền, nâng cao năng suất và gia tăng tỷ trọng sản phẩm công nghệ cao.
Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu tham gia vào các khâu nghiên cứu, thiết kế phần cứng và phát triển phần mềm phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Hình thành hệ sinh thái công nghiệp theo không gian phát triển mới
Bên cạnh chuyển đổi công nghệ, TP. Hồ Chí Minh cũng định hình lại không gian phát triển công nghiệp theo hướng chuyên biệt.
Theo HEPZA:
- Khu vực trung tâm sẽ tập trung phát triển nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
- Khu vực phía Bắc sẽ phát triển sản xuất công nghệ cao quy mô lớn.
- Khu vực phía Đông Nam tiếp tục phát huy lợi thế về logistics, cảng biển và kinh tế biển.
Cách phân bổ này giúp hình thành hệ sinh thái công nghiệp thống nhất, tăng khả năng liên kết giữa nghiên cứu, sản xuất và dịch vụ, thay vì phát triển rời rạc như trước đây.
Tuy nhiên, theo HEPZA, quá trình chuyển đổi vẫn còn nhiều "điểm nghẽn" như thủ tục hành chính chưa thật sự thông thoáng, hạ tầng công nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu công nghệ 4.0, cùng những khó khăn về đất đai và giải phóng mặt bằng khi tái cấu trúc các khu công nghiệp cũ.
Chính sách đang từng bước đi vào thực tiễn
Theo ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, Sở đang giữ vai trò điều phối triển khai Nghị quyết 57 giai đoạn 2026-2030.
Một trong những trọng tâm là hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với bốn trụ cột gồm:
- Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh;
- Khu Công nghệ cao;
- Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo SIHUB;
- Các quỹ đầu tư mạo hiểm.
Đồng thời, thành phố cũng vận hành phiên bản mới của Sàn giao dịch công nghệ, hướng tới thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu theo mô hình liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.
Đến giữa năm 2026, TP. Hồ Chí Minh đã xác định 9 nhóm công nghệ chiến lược, 26 sản phẩm ưu tiên và triển khai cơ chế sandbox để thử nghiệm các công nghệ mới. Thành phố cũng dành khoảng 3% tổng chi ngân sách cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Doanh nghiệp chuyển từ cạnh tranh giá sang cạnh tranh hệ sinh thái
Ở góc độ doanh nghiệp phát triển hạ tầng công nghiệp, ông Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex, cho rằng cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư hiện nay không còn nằm ở giá thuê đất.
Thay vào đó, các tập đoàn quốc tế quan tâm nhiều hơn đến:
- Nguồn điện xanh;
- Hạ tầng logistics;
- Nguồn nhân lực chất lượng cao;
- Khả năng đổi mới sáng tạo.
Đô thị Khoa học - Công nghệ Bắc TP. Hồ Chí Minh được công bố đầu năm 2026 là minh chứng rõ nét cho xu hướng tích hợp giữa nghiên cứu, đào tạo và sản xuất trong cùng một không gian phát triển.
Hướng tới trung tâm công nghiệp công nghệ cao của khu vực
Những chuyển động từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp cho thấy mục tiêu chung là xây dựng các khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ là nơi cho thuê đất và gia công sản xuất.
Việc đẩy mạnh chuyển đổi công nghệ, phát triển sản xuất xanh, nâng cao năng lực nghiên cứu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu sẽ là nền tảng để thành phố nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.
Nếu được triển khai đồng bộ, Nghị quyết 57 sẽ không chỉ tạo cú hích cho các khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh mà còn góp phần xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, thông minh và bền vững, phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.