Công nghệ hiện diện ngày càng sâu trong sản xuất nông nghiệp
Trong quá trình phát triển nông nghiệp Thủ đô, khoa học và công nghệ đang được Hà Nội xác định là một trong những động lực quan trọng để thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng nông sản và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.
Điểm đáng chú ý là chuyển đổi công nghệ không chỉ dừng ở việc đưa máy móc vào sản xuất. Thành phố đang từng bước số hóa dữ liệu, tăng cường truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và kết nối sản xuất với thị trường.
Một trong những lĩnh vực được triển khai rõ nét là truy xuất nguồn gốc nông sản. Hà Nội đưa Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản và thực phẩm vào triển khai từ năm 2018. Đến nay, hệ thống đã hướng dẫn, cấp tài khoản cho hơn 3.300 cơ sở sản xuất, kinh doanh và quản lý dữ liệu của hơn 12.300 sản phẩm được cấp mã QR truy xuất nguồn gốc.
Việc ứng dụng mã QR không chỉ giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin sản phẩm trước khi mua, mà còn tạo động lực để các cơ sở sản xuất chuẩn hóa quy trình, minh bạch thông tin và nâng cao trách nhiệm đối với chất lượng nông sản.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, hệ thống truy xuất nguồn gốc góp phần số hóa quá trình sản xuất, chế biến và lưu thông nông sản, qua đó nâng cao tính minh bạch, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm.
Thời gian tới, Hà Nội cũng chuẩn bị các điều kiện để kết nối với Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Một số nhóm sản phẩm được ưu tiên gồm thịt lợn, thịt gà, rau và trà hoa vàng vùng Sóc Sơn.
Theo định hướng, hệ thống của thành phố được xây dựng theo hướng mở, có khả năng kết nối với các hệ thống dữ liệu khác, từng bước hình thành mạng lưới thông tin thống nhất phục vụ quản lý và sản xuất.
Từ nhà lưới đến mã QR trên từng sản phẩm
Tại cơ sở sản xuất, chuyển đổi công nghệ đang tạo ra những thay đổi cụ thể trong cách người nông dân tổ chức sản xuất.
Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ rau hữu cơ công nghệ cao Cuối Quý, xã Đan Phượng, là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất rau.
Giám đốc Hợp tác xã Đặng Thị Cuối cho biết, đơn vị hiện sản xuất hơn 30 loại rau, củ chất lượng cao như cải bó xôi, rau diếp, cà chua hữu cơ, cà rốt, bí Nhật... Các sản phẩm được trồng trong nhà lưới, áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ.
Không chỉ đầu tư vào khâu canh tác, hợp tác xã còn ứng dụng công nghệ số xuyên suốt quá trình từ sản xuất, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ.
Thông qua mã QR tích hợp trên sản phẩm, khách hàng có thể tra cứu thông tin, nhận diện thương hiệu và tiếp cận rõ hơn với nguồn gốc cũng như quy trình sản xuất.
Đây là sự thay đổi có ý nghĩa bởi trong sản xuất nông nghiệp hiện đại, chất lượng sản phẩm không còn chỉ được đánh giá bằng hình thức hay năng suất. Thông tin minh bạch về sản phẩm, quy trình sản xuất và nguồn gốc đang trở thành một phần của giá trị nông sản.
Đưa nghiên cứu đến gần hơn với đồng ruộng
Một trong những vấn đề đặt ra đối với phát triển nông nghiệp công nghệ cao là làm thế nào để kết quả nghiên cứu thực sự đi vào sản xuất, thay vì chỉ dừng lại ở các mô hình thí điểm.
Để rút ngắn khoảng cách này, Hà Nội đang tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý với các viện, trường, doanh nghiệp và hợp tác xã.
Kế thừa kết quả hợp tác giai đoạn 2022-2025, Học viện Nông nghiệp Việt Nam và Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã ký kết kế hoạch phối hợp phát triển nông nghiệp Thủ đô giai đoạn 2026-2030.
Chương trình hướng tới đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học, công nghệ, từng bước xây dựng nền nông nghiệp đô thị xanh, sinh thái, công nghệ cao, thông minh và bền vững.
Hai bên tập trung phối hợp trên 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: tham mưu định hướng phát triển nông nghiệp Thủ đô; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ; xúc tiến đầu tư, kết nối doanh nghiệp; nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ chế và chính sách thúc đẩy phát triển nông nghiệp.
GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh triển khai Luật Thủ đô, Nghị quyết số 57-NQ/TW và yêu cầu xây dựng Hà Nội xanh, thông minh, hiện đại, hoạt động hợp tác cần xuất phát từ những nhu cầu thực tế của thành phố, đồng thời phát huy thế mạnh của Học viện trong nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao khoa học, công nghệ.
Theo đó, khoa học và công nghệ cần được gắn với những bài toán cụ thể của sản xuất như lựa chọn giống phù hợp, nâng cao chất lượng nông sản, giảm chi phí, kiểm soát an toàn thực phẩm và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi giúp người sản xuất nâng năng suất, giảm chi phí, nâng chất lượng hoặc mở rộng thị trường.
Con người vẫn là yếu tố quyết định
Cùng với công nghệ, phát triển nguồn nhân lực được xem là điều kiện quan trọng để quá trình chuyển đổi diễn ra thực chất.
Nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cần được trang bị kiến thức, kỹ năng để tiếp cận và sử dụng hiệu quả các công cụ số. Vì vậy, đào tạo, hướng dẫn và chuyển giao công nghệ cần được triển khai đồng thời, phù hợp với điều kiện và quy mô của từng vùng sản xuất.
Bên cạnh chuyển đổi số, chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2030 cũng chú trọng phát triển nông nghiệp xanh và bền vững.
Hà Nội cần tiếp tục rà soát hệ thống giống cây trồng, vật nuôi và thủy sản; lựa chọn những giống có năng suất, chất lượng, khả năng chống chịu và hiệu quả kinh tế cao, phù hợp với điều kiện sản xuất và yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu.
Một hướng nghiên cứu đáng chú ý khác là thị trường carbon trong nông nghiệp. Thành phố cần từng bước xác định lượng phát thải, khả năng hấp thụ và tiềm năng giảm phát thải; xây dựng dữ liệu, phương pháp đo lường và kiểm chứng để tạo nền tảng tiếp cận các cơ chế liên quan đến tín chỉ carbon.
Đây được xem là hướng đi có ý nghĩa trong quá trình chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp xanh, phát triển bền vững.
Dữ liệu sẽ trở thành nền tảng của nông nghiệp hiện đại
Để khoa học và công nghệ thực sự trở thành động lực lâu dài, Hà Nội cần hình thành hệ sinh thái liên kết giữa cơ quan quản lý - nhà khoa học - doanh nghiệp - hợp tác xã - người sản xuất.
Trong hệ sinh thái đó, cơ quan quản lý đóng vai trò kiến tạo chính sách và hạ tầng dữ liệu; viện, trường cung cấp tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực; doanh nghiệp tham gia đầu tư, tổ chức sản xuất và phát triển thị trường; còn người nông dân là chủ thể trực tiếp ứng dụng công nghệ.
Đặc biệt, dữ liệu sẽ ngày càng trở thành nền tảng quan trọng của nông nghiệp hiện đại.
Dữ liệu về đất đai, vùng sản xuất, giống, mùa vụ, quy trình canh tác, sản lượng, chất lượng và thị trường nếu được kết nối đồng bộ sẽ giúp nâng cao năng lực dự báo, quản lý sản xuất và tổ chức chuỗi cung ứng.
Đối với Hà Nội, hướng đi này càng có ý nghĩa khi quỹ đất nông nghiệp chịu sức ép ngày càng lớn. Thay vì chạy theo sản lượng, thành phố cần ưu tiên những sản phẩm chất lượng cao, an toàn, có truy xuất nguồn gốc, được chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Khi diện tích không thể mở rộng vô hạn, giá trị trên từng đơn vị diện tích sẽ trở thành một trong những thước đo quan trọng của hiệu quả sản xuất.
Từ ứng dụng công nghệ đến xây dựng nền nông nghiệp có giá trị cao
Từ nền tảng số hóa đang được hoàn thiện cùng nguồn lực nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ, Hà Nội có cơ hội đưa khoa học, công nghệ từ những mô hình riêng lẻ trở thành động lực phát triển của toàn ngành.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là một nền nông nghiệp sử dụng nhiều máy móc hay phần mềm, mà là nền nông nghiệp được tổ chức dựa trên dữ liệu, quản lý bằng khoa học, vận hành theo nhu cầu thị trường và phát triển hài hòa với môi trường.
Để đạt được mục tiêu đó, sự liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân sẽ có vai trò quyết định. Khi nghiên cứu được chuyển hóa thành giải pháp thực tế, công nghệ được người sản xuất làm chủ và dữ liệu được kết nối xuyên suốt chuỗi giá trị, khoa học và công nghệ sẽ không còn là khái niệm xa rời đồng ruộng.
Đó cũng là nền tảng để nông nghiệp Thủ đô nâng cao giá trị, thích ứng với biến đổi khí hậu và đóng góp hiệu quả hơn vào mục tiêu xây dựng Hà Nội xanh, thông minh, hiện đại và phát triển bền vững.