Khuyến công – điểm tựa cho cơ sở công nghiệp nông thôn
Khuyến công là một trong những chính sách quan trọng của Nhà nước nhằm hỗ trợ phát triển công nghiệp nông thôn, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.
Những năm qua, chương trình khuyến công được triển khai rộng khắp trên cả nước, từng bước trở thành nguồn hỗ trợ thiết thực đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và các cơ sở sản xuất tại khu vực nông thôn.
Thông qua chương trình, hàng nghìn cơ sở công nghiệp nông thôn đã có thêm điều kiện đầu tư đổi mới công nghệ, ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến vào sản xuất; phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu; đào tạo nghề; tư vấn phát triển sản xuất và xúc tiến thương mại.
Từ nguồn lực hỗ trợ ban đầu, nhiều mô hình sản xuất hiệu quả đã được hình thành và nhân rộng. Không chỉ góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh, chương trình còn tạo thêm việc làm, cải thiện thu nhập cho người lao động, qua đó đóng góp tích cực vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở khu vực nông thôn.
Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, với những cơ sở có quy mô còn hạn chế, một khoản hỗ trợ đúng thời điểm có thể trở thành cú hích quan trọng để doanh nghiệp, hợp tác xã mạnh dạn đổi mới thiết bị, cải tiến quy trình và mở rộng thị trường.
Cơ chế hiện hành cần được cập nhật theo thực tiễn mới
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai chính sách khuyến công cũng đang đặt ra nhiều yêu cầu mới.
Hệ thống pháp luật liên quan đến ngân sách nhà nước, đầu tư công, cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức chính quyền địa phương đã có nhiều thay đổi. Trong khi đó, yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số ngày càng rõ nét.
Thực tế này khiến một số quy định hiện hành về khuyến công bộc lộ những điểm chưa còn phù hợp, ảnh hưởng nhất định đến quá trình xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và quản lý nguồn kinh phí.
Vấn đề đặt ra hiện nay là cần đổi mới cơ chế theo hướng linh hoạt hơn nhưng vẫn bảo đảm minh bạch; tăng tính chủ động cho địa phương nhưng phải gắn với trách nhiệm giải trình; đơn giản hóa thủ tục nhưng không buông lỏng kiểm tra, giám sát.
Theo ông Lê Tuấn Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính, Thông tư số 28/2018/TT-BTC được ban hành trong bối cảnh pháp luật và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội trước đây, vì vậy một số quy định hiện không còn phù hợp và cần được cập nhật.
Đáng chú ý, mục tiêu của chính sách khuyến công không chỉ dừng ở hỗ trợ trực tiếp cho các cơ sở công nghiệp nông thôn, mà còn hướng tới tạo động lực huy động nguồn lực xã hội đầu tư phát triển sản xuất.
Phát huy vai trò “vốn mồi” của ngân sách nhà nước
Một trong những giá trị quan trọng của chính sách khuyến công nằm ở khả năng kích hoạt đầu tư.
Theo cách tiếp cận này, ngân sách nhà nước không nhất thiết phải bao cấp toàn bộ chi phí đầu tư, mà đóng vai trò như nguồn “vốn mồi”, tạo niềm tin và động lực để doanh nghiệp, hợp tác xã và các cơ sở sản xuất huy động thêm nguồn lực của chính mình cũng như nguồn vốn xã hội.
Dù quy mô kinh phí khuyến công còn khiêm tốn so với nhu cầu thực tế, nguồn lực này vẫn có ý nghĩa đáng kể trong việc thúc đẩy đổi mới thiết bị, nâng cao năng suất lao động và mở rộng năng lực sản xuất.
Hiệu quả của chính sách vì thế cần được nhìn nhận rộng hơn số tiền hỗ trợ trực tiếp. Một đề án khuyến công thành công có thể tạo ra chuỗi tác động tích cực: doanh nghiệp tăng đầu tư, công nghệ được cải tiến, sản lượng và chất lượng sản phẩm nâng lên, việc làm được duy trì hoặc mở rộng, thu nhập người lao động được cải thiện và nguồn thu ngân sách có thêm cơ sở phát triển bền vững.
Đồng bộ hóa cơ sở pháp lý, nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực
Để tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và quản lý kinh phí khuyến công quốc gia, Bộ Tài chính đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Thông tư số 28/2018/TT-BTC về lập, quản lý và sử dụng kinh phí khuyến công, cùng Thông tư số 64/2024/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 28/2018/TT-BTC.
Mục tiêu là bảo đảm sự thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn triển khai tại địa phương.
Song song với đó, Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo Thông tư quy định về xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và quản lý kinh phí khuyến công quốc gia để thay thế các quy định hiện hành.
Dự thảo hướng tới hoàn thiện cơ sở pháp lý đồng bộ với hệ thống pháp luật mới; nâng cao chất lượng lập kế hoạch; tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước; phát huy tính chủ động của địa phương và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách.
Nếu được thiết kế hợp lý, cơ chế mới có thể tạo ra chuyển biến quan trọng: từ hỗ trợ dàn trải sang lựa chọn đúng nhu cầu, đúng đối tượng và đúng thời điểm; từ quản lý nặng về thủ tục sang chú trọng hơn đến hiệu quả và tác động thực tế của từng đề án.
Địa phương đề xuất tăng mức hỗ trợ, ưu tiên công nghệ số
Từ thực tiễn triển khai, nhiều địa phương như Sơn La, Phú Thọ, Bắc Ninh, Thanh Hóa và Hà Nội đã kiến nghị điều chỉnh cơ chế hỗ trợ theo hướng tăng định mức chi đối với các đề án, mô hình khuyến công.
Các địa phương cũng đề xuất ưu tiên nguồn lực cho hoạt động ứng dụng công nghệ số, đổi mới máy móc, thiết bị, phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu và những mô hình sản xuất có khả năng lan tỏa.
Đây là đề xuất xuất phát từ thực tế chi phí đầu tư công nghệ và thiết bị ngày càng lớn, trong khi phần lớn cơ sở công nghiệp nông thôn vẫn có quy mô nhỏ, khả năng tích lũy vốn hạn chế. Nếu mức hỗ trợ không theo kịp biến động của thị trường và nhu cầu đầu tư thực tế, sức hấp dẫn và hiệu quả kích thích của chính sách có thể bị thu hẹp.
Theo các địa phương, việc nâng mức hỗ trợ phù hợp sẽ tạo thêm động lực để doanh nghiệp, hợp tác xã và các cơ sở công nghiệp nông thôn mạnh dạn đầu tư, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh.
Phân cấp phải đi cùng trách nhiệm và giám sát
Bên cạnh điều chỉnh định mức hỗ trợ, một yêu cầu quan trọng khác là tiếp tục hoàn thiện quy trình xây dựng và giao kế hoạch khuyến công, đổi mới cơ chế thanh quyết toán, đồng thời đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm của từng cấp quản lý.
Phân cấp hợp lý có thể giúp rút ngắn thời gian xử lý, tăng tính chủ động và đưa chính sách đến gần hơn với nhu cầu thực tế của cơ sở. Tuy nhiên, quá trình này cần song hành với cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng kinh phí rõ ràng.
Trong giai đoạn phát triển mới, khuyến công cần được nhìn nhận không đơn thuần là một chương trình hỗ trợ ngân sách, mà là công cụ chính sách có khả năng thúc đẩy đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao năng lực sản xuất và tạo sức bật cho khu vực công nghiệp nông thôn.
Hoàn thiện cơ chế vì thế không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc hiện hữu. Quan trọng hơn, đây là bước đi cần thiết để nguồn lực công thực sự phát huy vai trò dẫn dắt, khơi thông nguồn lực xã hội và tạo động lực cho công nghiệp nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.