Đưa nông sản vào không gian số: Mở rộng thị trường, nâng tầm giá trị Việt

Từ chiếc điện thoại thông minh đến một cách làm nông nghiệp mới

Một buổi sáng cuối tháng 6, tại Hợp tác xã (HTX) Phú Chuyên, xã Chuyên Mỹ, TP Hà Nội, anh Nguyễn Mạnh Hiếu, Chi hội trưởng Hội Da giày thôn Giẽ Hạ, vừa giới thiệu quy trình sản xuất, vừa trực tiếp livestream quảng bá sản phẩm tới khách hàng trên mạng xã hội.

Hình ảnh ấy cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong tư duy tiếp cận thị trường. Thay vì chỉ ngồi chờ thương lái hoặc phụ thuộc vào các hội chợ truyền thống, người sản xuất đã chủ động tìm kiếm khách hàng bằng chính chiếc điện thoại thông minh.

Theo anh Hiếu, việc tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), kết hợp đưa hàng hóa lên các nền tảng thương mại điện tử, đã tạo chuyển biến rõ nét về sức cạnh tranh của sản phẩm.

Không gian số, vì thế, không đơn thuần là một kênh bán hàng mới. Đó còn là nơi người sản xuất trực tiếp kể câu chuyện về sản phẩm, giới thiệu quy trình làm ra sản phẩm và xây dựng mối liên hệ gần hơn với người tiêu dùng.

Chuyển từ chạy theo sản lượng sang nâng cao giá trị

Làn sóng chuyển đổi số không chỉ diễn ra tại Hà Nội mà đang lan tỏa tới nhiều vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm trên cả nước.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long - khu vực sản xuất hơn 90% lượng gạo xuất khẩu, hơn 70% sản lượng trái cây và 60% sản lượng thủy sản của Việt Nam theo thông tin nêu trong bài gốc - nhiều địa phương đang từng bước chuyển từ tư duy phát triển theo sản lượng sang phát triển theo giá trị.

Mã số vùng trồng, mã QR và các hệ thống truy xuất nguồn gốc đang giúp quá trình sản xuất, thu hoạch và tiêu thụ trở nên minh bạch hơn. Chỉ với thao tác quét mã, người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình canh tác hay thời điểm thu hoạch.

Giá trị của công nghệ ở đây không chỉ nằm ở khả năng quản lý dữ liệu. Với những thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, xuất xứ và tính minh bạch, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành một dạng “hộ chiếu số”, hỗ trợ nông sản Việt đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Khi đặc sản địa phương bước ra thị trường toàn cầu

Tại miền núi phía Bắc, HTX Cà phê Bích Thao, phường Chiềng Cơi, tỉnh Sơn La, là một ví dụ cho thấy chuyển đổi số có thể tạo ra những thay đổi cụ thể trong phát triển nông nghiệp.

Với hơn 60 ha cà phê đạt các chứng nhận VietGAP, UTZ và RA, HTX đã xây dựng website, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử và sử dụng tem chống hàng giả.

Nhờ kết hợp chất lượng sản phẩm với công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường, cà phê đặc sản của HTX đã hiện diện tại nhiều thị trường có yêu cầu cao như Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ.

Câu chuyện này cho thấy một thực tế: nông sản địa phương hoàn toàn có thể bước ra thị trường lớn nếu chất lượng được chuẩn hóa, nguồn gốc được minh bạch và giá trị sản phẩm được truyền tải đúng cách.

Xây dựng hạ tầng truy xuất nguồn gốc cho nông sản

Một dấu mốc đáng chú ý trong tiến trình số hóa nông nghiệp là việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Lễ công bố Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản ngày 30/6/2026.

Theo nội dung bài gốc, hệ thống được xây dựng nhằm góp phần hình thành hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia; hỗ trợ định danh sản phẩm theo chuẩn GS1 quốc tế và sử dụng mã QR theo GS1 Digital Link.

Hệ thống có khả năng đáp ứng khoảng 1.000 lượt tra cứu mỗi giây và 30.000 người quét tem truy xuất đồng thời. Đến thời điểm được nêu, dữ liệu truy xuất của hơn 18.500 sản phẩm thuộc 181 nhóm sản phẩm của 170 doanh nghiệp đã được tích hợp.

Đáng chú ý, đối với mặt hàng sầu riêng xuất khẩu, bước đầu có 6 container của các doanh nghiệp được xuất khẩu thành công sang thị trường Trung Quốc thông qua việc áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử trên hệ thống.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, theo số liệu được dẫn trong bài, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt gần 36 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước.

Những con số này cho thấy dữ liệu số đang ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh của nông sản. Khi thị trường có thể kiểm chứng thông tin nhanh hơn, niềm tin vào sản phẩm cũng có thêm cơ sở để được củng cố.

Không chỉ bán hàng, mà là “số hóa niềm tin”

Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, chuyển đổi số không chỉ mở rộng đầu ra mà còn tác động trực tiếp đến tư duy sản xuất.

Khi mỗi sản phẩm có câu chuyện riêng, nguồn gốc rõ ràng, dữ liệu minh bạch và được quảng bá bằng hình ảnh trực quan, giá trị nông sản không còn chỉ được đo bằng sản lượng. Thương hiệu, uy tín và niềm tin của người tiêu dùng ngày càng trở thành những yếu tố quyết định.

Theo GS, TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đưa nông sản lên không gian số không đơn thuần là mở thêm một kênh tiêu thụ mà còn là quá trình “số hóa niềm tin”.

Thông điệp này phản ánh một điểm nghẽn tồn tại nhiều năm của nông nghiệp Việt Nam: không ít sản phẩm có chất lượng tốt nhưng gặp khó khăn trong tiêu thụ do thiếu thông tin minh bạch, thiếu khả năng nhận diện thương hiệu và thiếu kênh kết nối trực tiếp với thị trường. Khi sản phẩm phải đi qua quá nhiều tầng trung gian, một phần đáng kể giá trị gia tăng cũng bị phân tán.

Bởi vậy, chuyển đổi số cần được nhìn nhận rộng hơn câu chuyện bán hàng trực tuyến. Đó là quá trình kết nối dữ liệu sản xuất với thị trường, biến thông tin minh bạch thành niềm tin và biến niềm tin thành giá trị kinh tế.

Muốn đi xa trên không gian số, cần đội ngũ doanh nhân nông nghiệp

Nếu chuyển đổi số mở ra một con đường mới cho nông sản Việt Nam, thì đội ngũ doanh nhân nông nghiệp chính là lực lượng quyết định con đường ấy có thể đi xa đến đâu.

Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi có những con người đủ năng lực khai thác, vận hành và chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế.

Một trong những điểm nhấn quan trọng được Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031 xác định là vận động, hướng dẫn và hỗ trợ hội viên thành lập ít nhất 5.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp.

Theo đồng chí Lương Quốc Đoàn, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam, cả nước hiện có 3,4 triệu hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi.

Tuy nhiên, từ một người sản xuất giỏi trở thành doanh nhân là một bước chuyển lớn. Người nông dân không chỉ cần kinh nghiệm sản xuất mà còn phải được trang bị tư duy quản trị hiện đại, kỹ năng điều hành, năng lực phân tích thị trường, quản trị tài chính và khả năng làm chủ công nghệ số.

Đào tạo nhân lực số từ chính những người làm nông

Từ yêu cầu thực tiễn đó, Hội Nông dân Việt Nam xác định đào tạo nguồn nhân lực là giải pháp có tính nền tảng.

Trên cơ sở Quyết định số 517/QĐ-TTg ngày 5/3/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Bồi dưỡng cán bộ hội nông dân các cấp, chi hội trưởng nông dân và nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, nông dân xuất sắc giai đoạn 2025-2030”, mỗi năm dự kiến có khoảng 50.000 nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi và nông dân xuất sắc được đào tạo, bồi dưỡng.

Nội dung đào tạo tập trung vào những năng lực ngày càng thiết yếu như quản trị doanh nghiệp, kinh tế số, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu, quản lý chuỗi cung ứng và kỹ năng điều hành sản xuất.

Đây là hành trang quan trọng để người nông dân từng bước chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh doanh; từ người làm ra sản phẩm trở thành người tổ chức sản xuất, quản trị dữ liệu, xây dựng thương hiệu và chủ động phát triển thị trường.

Đưa nông sản vào không gian số, vì thế, không chỉ là câu chuyện của công nghệ. Đó là một quá trình chuyển đổi sâu rộng, trong đó dữ liệu tạo nên sự minh bạch, công nghệ mở rộng khả năng kết nối, còn con người quyết định giá trị cuối cùng.

Khi người nông dân thực sự trở thành chủ thể sáng tạo, làm chủ khoa học - công nghệ và biết khai thác sức mạnh của dữ liệu, nông sản Việt Nam sẽ có thêm nền tảng để nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu và vươn xa hơn trên thị trường quốc tế.