Điều này đặt ra câu hỏi cốt lõi: ai đang thực sự “thắng” trong OCOP – những đơn vị đạt chứng nhận, hay những chủ thể biết biến OCOP thành lợi thế cạnh tranh?
OCOP: chuẩn hóa chất lượng nhưng chưa đảm bảo đầu ra
OCOP được xây dựng nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm nông thôn, chuẩn hóa quy trình sản xuất, bao bì, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm. Chương trình đã giúp nhiều sản phẩm địa phương bước lên một mặt bằng mới về chất lượng và thương hiệu.
Tuy nhiên, OCOP chủ yếu tác động ở khâu chuẩn hóa đầu vào, trong khi “đầu ra” – tức thị trường tiêu thụ – vẫn phụ thuộc lớn vào năng lực của từng doanh nghiệp và hợp tác xã.
Vì vậy, OCOP không đồng nghĩa với thành công thương mại, mà chỉ là điểm khởi đầu của quá trình cạnh tranh thị trường.
HTX Đông Nghi (Đồng Tháp) – điển hình OCOP gắn với mô hình trải nghiệm và chế biến sâu
Một trong những ví dụ tiêu biểu tại Đồng Tháp là Hợp tác xã Nông nghiệp Đông Nghi (xã Long Hưng, tỉnh Đồng Tháp).
Theo thực tế triển khai sản phẩm OCOP tại địa phương, HTX Đông Nghi là đơn vị phát triển mạnh các sản phẩm nông nghiệp theo hướng chế biến sâu và nông nghiệp hữu cơ kết hợp du lịch trải nghiệm. Đến năm 2025, HTX có nhiều sản phẩm đạt OCOP 4 sao, chủ yếu thuộc nhóm sản phẩm sấy thăng hoa và chế biến từ nông sản, sữa dê, sầu riêng.
Điểm đáng chú ý là HTX không chỉ dừng ở sản xuất, mà còn phát triển mô hình nông trại kết hợp du lịch trải nghiệm, giúp tăng khả năng tiêu thụ trực tiếp, mở rộng nhận diện thương hiệu và nâng giá trị sản phẩm ngay tại điểm sản xuất.
Mô hình này cho thấy OCOP chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được gắn với chuỗi giá trị và trải nghiệm tiêu dùng, thay vì chỉ dừng ở chứng nhận sản phẩm.
Công ty Ong mật Đắk Lắk – thương hiệu hóa sản phẩm bản địa
Trong lĩnh vực sản phẩm đặc sản, Công ty CP Ong mật Đắk Lắk là ví dụ điển hình của việc nâng cấp sản phẩm thông qua chuẩn hóa chất lượng và xây dựng thương hiệu.
Doanh nghiệp tập trung vào kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, cải tiến bao bì và phát triển thương hiệu gắn với vùng nguyên liệu Tây Nguyên, giúp sản phẩm mật ong nâng cao giá trị và mở rộng thị trường.
Vì sao nhiều chủ thể OCOP chưa thực sự “thắng”?
Dù OCOP đã tạo ra mặt bằng chất lượng mới, nhưng vẫn còn nhiều chủ thể chưa tạo được bước đột phá vì ba nguyên nhân chính:
- Xem OCOP là danh hiệu thay vì công cụ thị trường
- Thiếu năng lực marketing và phát triển thương hiệu
- Chưa hình thành được chuỗi giá trị ổn định và mở rộng thị trường
Điều này khiến không ít sản phẩm đạt OCOP cao nhưng vẫn chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi hẹp.
OCOP: “tấm vé vào sân” chứ không phải chiến thắng
OCOP chỉ đóng vai trò như một “tấm vé bước vào sân chơi lớn hơn của thị trường nông sản”. Việc có thể “thắng” hay không phụ thuộc vào năng lực nội tại của từng doanh nghiệp và hợp tác xã: công nghệ, thị trường, quản trị và thương hiệu.
Những chủ thể thực sự thành công không phải là những đơn vị có nhiều sao nhất, mà là những đơn vị biết biến danh hiệu thành doanh thu, thị trường và lợi thế cạnh tranh dài hạn.
OCOP đang bước sang giai đoạn phát triển mới – từ chuẩn hóa sản phẩm sang cạnh tranh thị trường thực sự. Trong giai đoạn này, sự phân hóa giữa các chủ thể sẽ ngày càng rõ rệt.
Và cuối cùng, OCOP không quyết định người thắng cuộc. Nó chỉ mở ra cơ hội – còn việc tận dụng cơ hội đó đến đâu mới là yếu tố quyết định thành công trong công nghiệp nông thôn hiện nay.
