Đầu tư chế biến sâu để gia tăng giá trị hạt cà phê
Trong nhiều năm, Việt Nam duy trì vị trí là quốc gia xuất khẩu cà phê Robusta lớn nhất thế giới và nằm trong nhóm hai nước xuất khẩu cà phê lớn nhất toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn kim ngạch vẫn đến từ cà phê nhân, trong khi giá trị cao nhất của chuỗi ngành hàng lại nằm ở các công đoạn rang xay, hòa tan, chiết xuất, xây dựng thương hiệu và phân phối.
Điều này đồng nghĩa với việc, dù dẫn đầu về sản lượng xuất khẩu, giá trị gia tăng mà ngành cà phê giữ lại vẫn còn nhiều dư địa để cải thiện.
Những năm gần đây, xu hướng đầu tư của doanh nghiệp đã có sự thay đổi rõ nét. Thay vì tập trung mở rộng quy mô thu mua nguyên liệu, nhiều doanh nghiệp chuyển sang đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại, đa dạng hóa sản phẩm và nâng tỷ trọng cà phê chế biến trong cơ cấu xuất khẩu.
Một trong những dự án đáng chú ý là việc Nestlé Việt Nam đầu tư thêm gần 1.900 tỷ đồng để mở rộng Nhà máy Nestlé Trị An tại Đồng Nai, nâng tổng vốn đầu tư của doanh nghiệp tại Việt Nam lên gần 20.200 tỷ đồng. Khoản đầu tư này giúp tăng năng lực chế biến các sản phẩm cà phê hòa tan phục vụ cả thị trường trong nước và xuất khẩu, đồng thời gia tăng tỷ lệ giá trị được tạo ra ngay tại Việt Nam.
Ở khối doanh nghiệp trong nước, Trung Nguyên Legend tiếp tục mở rộng hệ sinh thái từ vùng nguyên liệu, chế biến đến hệ thống phân phối, hướng tới gia tăng giá trị thương hiệu thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu.
Trong khi đó, Phúc Sinh Corporation đang đẩy mạnh phát triển chuỗi giá trị cà phê bền vững. Năm 2025, doanh nghiệp nhận khoản tài trợ 15 triệu USD từ Ngân hàng Phát triển Doanh nghiệp Hà Lan (FMO) để đầu tư nhà máy chế biến sâu và mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế
Các doanh nghiệp như Intimex Group hay Simexco Daklak cũng đang tăng cường đầu tư vào công nghệ chế biến, quản trị chất lượng và truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường xuất khẩu.
Những động thái này cho thấy cạnh tranh của ngành cà phê đang chuyển từ "ai xuất khẩu nhiều hơn" sang "ai tạo ra nhiều giá trị hơn".
Phát triển bền vững sẽ quyết định năng lực cạnh tranh
Nếu trước đây, yếu tố quyết định thành công của doanh nghiệp là giá bán và sản lượng, thì hiện nay các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững đang trở thành "tấm vé" để hàng hóa tiếp cận các thị trường lớn.
Điển hình là Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), yêu cầu sản phẩm cà phê nhập khẩu vào EU phải chứng minh không có nguồn gốc từ các khu vực bị phá rừng sau thời điểm quy định, đồng thời bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và tuân thủ pháp luật tại quốc gia sản xuất.
Đối với ngành cà phê Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Những doanh nghiệp chủ động đầu tư vùng nguyên liệu, áp dụng chuyển đổi số trong quản lý chuỗi cung ứng và xây dựng hệ thống truy xuất minh bạch sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc duy trì và mở rộng thị phần.
Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng toàn cầu cũng đang thay đổi nhanh chóng. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm có chứng nhận bền vững, giảm phát thải carbon, sử dụng tài nguyên hiệu quả và bảo đảm trách nhiệm xã hội trong toàn bộ chuỗi sản xuất.
Đây là cơ hội để cà phê Việt Nam phát triển các dòng sản phẩm giá trị cao như cà phê đặc sản, cà phê hữu cơ, cà phê chế biến chất lượng cao và các sản phẩm mang thương hiệu Việt.
Theo các chuyên gia, để tận dụng tốt cơ hội này, cần tiếp tục thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp với hợp tác xã và nông hộ, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế, ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất và tăng tỷ trọng chế biến sâu trong cơ cấu xuất khẩu.
Về dài hạn, mục tiêu của ngành không chỉ là duy trì vị trí trong nhóm quốc gia xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới, mà còn từng bước nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến, xây dựng thương hiệu quốc gia và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Kỷ lục xuất khẩu của năm 2025 là nền tảng quan trọng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải đổi mới mô hình tăng trưởng. Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng cạnh tranh, lợi thế về giá sẽ chỉ mang tính ngắn hạn, trong khi giá trị gia tăng mới là yếu tố quyết định sức cạnh tranh bền vững.
Muốn giữ vững vị thế trên bản đồ cà phê thế giới, ngành cà phê Việt Nam cần tiếp tục chuyển dịch từ tư duy "xuất khẩu nhiều" sang "xuất khẩu có giá trị". Khi mỗi hạt cà phê không chỉ được bán như một loại nông sản mà còn được nâng tầm bằng công nghệ, thương hiệu và tiêu chuẩn phát triển bền vững, đó cũng là lúc giá trị của cà phê Việt được khẳng định vững chắc trên thị trường toàn cầu.