Từ lợi thế sản lượng đến nâng cao giá trị
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) giữ vai trò quan trọng trong chuỗi nông sản của Việt Nam, nhưng dư địa nâng cao giá trị vẫn còn lớn. Tại Cần Thơ, vấn đề này đang được đặt trong mối liên hệ với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thay vì chỉ tập trung vào mở rộng sản lượng.
Thông tin từ Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ cho biết, tại Hội thảo “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ tăng trưởng kinh tế hai con số vùng Đồng bằng sông Cửu Long” ngày 25/9, các chuyên gia tập trung thảo luận về việc ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao giá trị chuỗi lúa gạo và thủy sản.
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Nguyễn Văn Khởi, ĐBSCL đóng góp hơn 50% sản lượng lúa, khoảng 65% sản lượng thủy sản nuôi trồng, trên 70% sản lượng trái cây và hơn 90% kim ngạch xuất khẩu gạo của cả nước. Năm 2025, GRDP toàn vùng tăng khoảng 7,24%, chiếm 12,2% GDP quốc gia.
Quy mô sản xuất lớn tạo ra lợi thế về nguồn nguyên liệu, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao giá trị trên từng đơn vị sản phẩm.
Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ đánh giá, một phần đáng kể nông sản vẫn được tiêu thụ dưới dạng tươi hoặc sơ chế, trong khi công nghệ sau thu hoạch và chế biến sâu chưa theo kịp năng lực sản xuất. Điều này khiến dư địa gia tăng giá trị của nông sản vẫn còn lớn.
Đối với lúa gạo và thủy sản, yêu cầu này càng rõ khi thị trường xuất khẩu ngày càng quan tâm đến chất lượng ổn định, khả năng truy xuất nguồn gốc và việc đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật.
Đưa công nghệ vào từng khâu của chuỗi giá trị
Một trong những hướng được Cần Thơ đặt ra là đưa khoa học, công nghệ từ khâu nghiên cứu vào trực tiếp quá trình sản xuất và chế biến.
Theo thông tin từ Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ, thành phố đề xuất phát triển các trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ; nhân rộng nông nghiệp thông minh, công nghệ sinh học và chuyển đổi số trong chuỗi giá trị. Trong đó, công nghệ được định hướng tham gia sâu vào những ngành hàng có lợi thế như lúa gạo và thủy sản.
Cách tiếp cận này cho thấy vai trò của công nghệ không chỉ nằm ở đồng ruộng hay ao nuôi. Công nghệ còn có thể tham gia vào các khâu sau thu hoạch, bảo quản, chế biến và quản lý chất lượng sản phẩm.
Khi nguyên liệu được kiểm soát tốt và đưa vào chế biến sâu, sản phẩm có điều kiện kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ trong mùa thu hoạch và tạo thêm các sản phẩm có giá trị cao hơn.
Đây cũng là hướng được Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ nhấn mạnh tại hội thảo tháng 8/2026, với ba trụ cột gồm sản xuất công nghệ cao, chế biến sâu và kết nối với các kênh tiêu thụ mới.
Với ngành lúa gạo, yêu cầu về chất lượng, đóng gói và bảo quản ngày càng gắn chặt với khả năng đáp ứng thị trường. Trong khi đó, với thủy sản, kiểm soát nguyên liệu, quy trình sản xuất và chất lượng cũng là những yếu tố quan trọng trong chuỗi giá trị.
Dữ liệu trở thành một phần của chuỗi nông sản
Bên cạnh công nghệ sản xuất và chế biến, chuyển đổi số mở thêm một hướng tiếp cận khác là quản lý và khai thác dữ liệu.
Theo định hướng được đưa ra tại hội thảo ngày 25/9, Cần Thơ đề xuất phát triển trung tâm dữ liệu, hạ tầng băng rộng, 5G, tiến tới thí điểm 6G; đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong quản lý tài nguyên, môi trường, giao thông và các lĩnh vực sản xuất.
Các chuyên gia cũng đề cập đến phát triển trí tuệ nhân tạo, mô hình số và các công cụ dự báo, hỗ trợ quá trình ra quyết định.
Đối với nông nghiệp, dữ liệu có thể trở thành một mắt xích quan trọng của chuỗi giá trị khi giúp doanh nghiệp và người sản xuất quản lý tốt hơn thông tin về vùng nguyên liệu, sản lượng và chất lượng.
Đặc biệt, khi vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc được số hóa, doanh nghiệp có thêm cơ sở để kiểm soát chất lượng và cung cấp thông tin cho đối tác, thay vì chỉ dựa vào lợi thế về sản lượng.
Đây cũng là điều kiện để việc xây dựng thương hiệu nông sản gắn với thông tin minh bạch hơn về nguồn gốc và quy trình sản xuất.
Công nghệ cần kết nối được vùng nguyên liệu với thị trường
Đối với ĐBSCL, bài toán công nghệ không chỉ nằm ở việc đưa thêm máy móc hoặc phần mềm vào sản xuất. Quan trọng hơn là khả năng kết nối các khâu trong cùng một chuỗi giá trị.
Từ vùng nguyên liệu, sản xuất, thu hoạch, bảo quản đến chế biến và tiêu thụ, mỗi khâu đều tạo ra dữ liệu và ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm cuối cùng. Khi các khâu này được kết nối tốt hơn, doanh nghiệp có điều kiện kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Định hướng của Cần Thơ vì vậy không chỉ đặt vào việc phát triển công nghệ mà còn hướng tới đưa công nghệ vào những ngành hàng có lợi thế của địa phương và khu vực.
Với lúa gạo và thủy sản, dư địa gia tăng giá trị không chỉ nằm ở việc sản xuất nhiều hơn mà còn ở khả năng bảo quản tốt hơn, chế biến sâu hơn, kiểm soát chất lượng chặt chẽ hơn và cung cấp thông tin minh bạch hơn cho thị trường.
Nếu công nghệ được kết nối xuyên suốt từ nghiên cứu, vùng nguyên liệu đến nhà máy chế biến và thị trường, lợi thế sản xuất của ĐBSCL sẽ có thêm cơ sở để chuyển hóa thành giá trị gia tăng cho nông sản.