Trong bối cảnh Việt Nam đã cam kết đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 (Net Zero) tại COP26, áp lực chuyển đổi xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu mang tính chiến lược đối với toàn bộ nền kinh tế. Điều này đặc biệt quan trọng với khu vực doanh nghiệp công nghiệp nông thôn – nơi tập trung phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ, hạn chế về tích lũy vốn và khả năng tiếp cận công nghệ cao.
Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đến năm 2024, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống đạt khoảng 620.000 – 700.000 tỷ đồng, tập trung vào các lĩnh vực năng lượng tái tạo, nông nghiệp xanh và sản xuất sạch. Dòng vốn này đang có tốc độ tăng trưởng cao hơn mức tăng tín dụng chung, phản ánh rõ xu hướng “xanh hóa” dòng chảy tài chính trong nền kinh tế.
Khi tín dụng xanh trở thành “bộ lọc” của nền kinh tế
Tín dụng xanh không chỉ đơn thuần là các khoản vay ưu đãi lãi suất, mà đang dần trở thành một cơ chế phân bổ vốn theo tiêu chí môi trường – xã hội – quản trị (ESG). Điều này đồng nghĩa với việc ngân hàng không chỉ đánh giá khả năng trả nợ, mà còn đánh giá tác động môi trường của dự án.
Trong nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, BIDV được xem là một trong những đơn vị dẫn đầu về tín dụng xanh tại Việt Nam. Ngân hàng này đã tài trợ danh mục lớn các dự án năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững và công nghiệp sạch với quy mô lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. BIDV cũng tham gia nhiều chương trình tài chính xanh quốc tế, thể hiện vai trò tiên phong trong việc kết nối dòng vốn xanh toàn cầu vào Việt Nam.
Vietcombank là ngân hàng nổi bật trong việc tiếp cận tài chính bền vững theo chuẩn quốc tế. Đáng chú ý, ngân hàng này đã phát hành trái phiếu xanh trị giá khoảng 2.000 tỷ đồng, đồng thời mở rộng mạnh danh mục tín dụng cho các dự án giảm phát thải và năng lượng sạch. Đây là bước đi quan trọng, cho thấy sự chuyển dịch từ tín dụng truyền thống sang tài chính xanh có cấu trúc.
VietinBank đang xây dựng khung quản trị rủi ro môi trường – xã hội trong hoạt động cấp tín dụng, đồng thời mở rộng các gói tài trợ cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh trong lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp. Điểm đáng chú ý là ngân hàng này đang từng bước chuẩn hóa tiêu chí ESG trong quy trình thẩm định tín dụng, thay vì áp dụng theo hướng tự nguyện như trước đây.
Ở khối ngân hàng thương mại cổ phần, VPBank đẩy mạnh tài trợ cho các lĩnh vực năng lượng tái tạo, công trình xanh và nông nghiệp bền vững, đồng thời tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế để huy động nguồn vốn xanh. Dù không phải ngân hàng dẫn đầu tuyệt đối về tín dụng xanh, VPBank thể hiện rõ vai trò của nhóm ngân hàng tư nhân trong việc mở rộng hệ sinh thái tài chính bền vững.
Tín dụng xanh và bài toán của doanh nghiệp công nghiệp nông thôn
Đối với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, chi phí đầu tư ban đầu cho chuyển đổi xanh luôn là rào cản lớn nhất. Việc thay đổi dây chuyền sản xuất, nâng cấp hệ thống xử lý môi trường, hay chuyển sang năng lượng tái tạo đều đòi hỏi nguồn vốn lớn và dài hạn.
Tín dụng xanh vì vậy đóng vai trò như một “đòn bẩy tài chính”, giúp doanh nghiệp giảm áp lực vốn và mạnh dạn hơn trong việc đầu tư công nghệ sạch. Tuy nhiên, để tiếp cận được dòng vốn này, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí khắt khe: hiệu quả môi trường đo lường được, khả năng giảm phát thải và hệ thống quản trị minh bạch.
Điều này khiến tín dụng xanh không chỉ là bài toán vốn, mà còn là phép thử về năng lực quản trị của doanh nghiệp.
Không chỉ là vốn – mà là cơ chế thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất
Điểm đáng chú ý của tín dụng xanh là tác động lan tỏa vượt ra ngoài phạm vi tài chính. Khi tiếp cận nguồn vốn xanh, doanh nghiệp buộc phải tái cấu trúc hoạt động sản xuất theo hướng tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và tối ưu tài nguyên.
Điều này đồng nghĩa với việc tín dụng xanh không chỉ “nuôi dưỡng” doanh nghiệp, mà còn “định hình” lại mô hình tăng trưởng. Doanh nghiệp không còn phát triển dựa trên mở rộng quy mô đơn thuần, mà phải tối ưu hiệu suất và giảm tác động môi trường.
Về phía ngân hàng, việc mở rộng tín dụng xanh cũng giúp giảm thiểu rủi ro dài hạn, khi các dự án thân thiện môi trường thường có tính ổn định cao hơn và ít chịu tác động từ các rào cản thương mại mới liên quan đến carbon.
Từ dòng vốn đến chiến lược phát triển bền vững
Sự tham gia ngày càng sâu của các ngân hàng lớn như BIDV, Vietcombank, VietinBank và VPBank cho thấy tín dụng xanh không còn là xu hướng thử nghiệm, mà đang trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển của hệ thống tài chính Việt Nam.
Quan trọng hơn, tín dụng xanh đang tạo ra một sự dịch chuyển trong tư duy phát triển: từ tăng trưởng dựa trên chi phí thấp sang tăng trưởng dựa trên hiệu quả và tính bền vững.
Đối với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Những doanh nghiệp chậm thích ứng sẽ gặp khó trong tiếp cận vốn và thị trường. Ngược lại, những doanh nghiệp chủ động chuyển đổi, minh bạch dữ liệu và đầu tư công nghệ xanh sẽ có lợi thế lớn trong việc tiếp cận dòng vốn ưu đãi và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Tín dụng xanh không chỉ là một sản phẩm tài chính mới, mà là một “đòn bẩy chiến lược” trong tiến trình tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam theo hướng bền vững.
Khi hệ thống ngân hàng ngày càng tích hợp tiêu chí môi trường vào hoạt động tín dụng, dòng vốn sẽ không chỉ chảy vào nơi có lợi nhuận, mà còn chảy vào nơi tạo ra giá trị dài hạn cho nền kinh tế và xã hội.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp công nghiệp nông thôn nếu biết tận dụng tín dụng xanh đúng thời điểm sẽ không chỉ giải được bài toán vốn, mà còn nâng cấp được năng lực cạnh tranh, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu – nơi tăng trưởng kinh tế phải song hành với trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững.