Tại nhiều vùng sản xuất, máy kéo, máy cày, máy gặt đập liên hợp, máy gieo hạt, máy phun thuốc, hệ thống tưới tự động đã trở thành công cụ quen thuộc. Một số khâu sản xuất có mức độ cơ giới hóa cao, đặc biệt trong sản xuất lúa. Máy móc giúp người dân giảm đáng kể thời gian làm đất, thu hoạch. Những diện tích lớn có thể được tổ chức sản xuất tập trung, hạn chế tình trạng thiếu lao động vào thời điểm cao vụ.
Giảm sức người, thay đổi phương thức sản xuất
Lao động nông nghiệp đang đứng trước nhiều thay đổi. Lực lượng lao động trẻ có xu hướng tìm việc tại đô thị, khu công nghiệp, dịch vụ. Nông thôn thiếu nhân công vào mùa vụ. Chi phí thuê lao động tăng khiến nhiều hộ sản xuất phải tính toán lại phương thức canh tác. Cơ giới hóa trở thành giải pháp thiết thực để giảm sự phụ thuộc vào lao động thủ công.
Ở khâu làm đất, máy móc có thể xử lý diện tích lớn trong thời gian ngắn, tạo mặt bằng đồng đều cho gieo trồng. Máy cấy giúp giảm công lao động, bảo đảm mật độ cây theo yêu cầu kỹ thuật. Máy gặt đập liên hợp thực hiện nhiều công đoạn trong một lần vận hành, giảm thất thoát sau thu hoạch. Với cây ăn quả và rau màu, các thiết bị tưới, phun thuốc, thu hoạch chuyên dụng đang từng bước được đưa vào sản xuất.
Hiệu quả của cơ giới hóa thể hiện rõ ở những vùng sản xuất tập trung. Khi các khâu được chuẩn hóa bằng máy móc, thời gian sản xuất được rút ngắn, tiến độ mùa vụ chủ động hơn. Người nông dân có thể dành nhiều thời gian cho các công việc đòi hỏi kỹ thuật như theo dõi sinh trưởng, quản lý dịch bệnh, kiểm soát chất lượng nông sản. Lao động nông nghiệp dần chuyển từ lao động thủ công sang vận hành và quản lý thiết bị.
Từ cơ giới hóa đến nâng cao giá trị nông sản
Cơ giới hóa không dừng ở việc thay thế sức người. Mục tiêu lớn hơn là hình thành phương thức sản xuất có năng suất, chất lượng và khả năng kiểm soát cao hơn. Máy móc kết hợp với công nghệ số, cảm biến, hệ thống định vị và phần mềm quản lý có thể giúp người sản xuất theo dõi chính xác lượng nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và thời gian chăm sóc.
Trong khâu sau thu hoạch, vai trò của thiết bị càng rõ nét. Máy sấy, máy phân loại, dây chuyền đóng gói, kho bảo quản giúp giảm hao hụt và duy trì chất lượng sản phẩm. Đây là yếu tố quan trọng với những mặt hàng có thời gian bảo quản ngắn như rau quả, trái cây. Nông sản được sơ chế, phân loại và đóng gói theo tiêu chuẩn có khả năng đáp ứng tốt hơn yêu cầu của hệ thống phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu.
Thực tế cho thấy, cơ giới hóa hiệu quả cần gắn với quy hoạch vùng sản xuất, liên kết doanh nghiệp và hợp tác xã, quy mô nhỏ khiến việc đầu tư máy móc gặp nhiều khó khăn. Giá thiết bị cao, thiếu vốn, thiếu nhân lực vận hành cũng là những rào cản đối với hộ nông dân. Các mô hình dịch vụ cơ giới hóa, hợp tác xã đầu tư máy móc rồi cung cấp dịch vụ theo mùa vụ có thể giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu.
Do đó, cơ giới hóa nông nghiệp đang chuyển từ yêu cầu giảm sức lao động sang yêu cầu nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Máy móc phù hợp với từng vùng sản xuất, từng loại cây trồng sẽ tạo ra hiệu quả rõ rệt hơn việc đầu tư theo phong trào. Khi được kết hợp với công nghệ, tổ chức sản xuất và liên kết thị trường, cơ giới hóa sẽ trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững.