Tối ưu vận hành, giảm tiêu hao
Trong các nhà máy chế biến nông sản, điện và nhiên liệu được sử dụng ở nhiều công đoạn như sấy, xay xát, làm lạnh, bơm, quạt và chiếu sáng. Vì vậy, tiết kiệm năng lượng không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc thay mới toàn bộ dây chuyền. Rà soát thời gian vận hành, hạn chế thiết bị chạy không tải, bảo dưỡng định kỳ, điều chỉnh công suất phù hợp và bố trí sản xuất hợp lý là những giải pháp có thể triển khai từng bước.
Với các cơ sở công nghiệp nông thôn, việc xác định đúng công đoạn tiêu thụ nhiều năng lượng có ý nghĩa quan trọng. Thay vì đầu tư dàn trải, doanh nghiệp có thể theo dõi mức tiêu hao theo từng thiết bị, ưu tiên những khâu có khả năng tạo hiệu quả rõ rệt, đồng thời kết hợp thay thế từng phần khi thiết bị cũ không còn phù hợp.
Cách tiếp cận này cũng giúp tiết kiệm năng lượng trở thành một phần của quản trị sản xuất. Khi người vận hành được hướng dẫn đầy đủ, thiết bị được sử dụng đúng công suất và thời gian hoạt động được tính toán hợp lý, lượng năng lượng tiêu hao không cần thiết có thể được hạn chế ngay từ quy trình hằng ngày.
Tận dụng phụ phẩm, khai thác năng lượng tại chỗ
Đối với ngành chế biến nông sản, phụ phẩm như trấu, lõi ngô có thể trở thành nguồn nhiên liệu nếu được thu gom và xử lý phù hợp. Đây là hướng tận dụng nguồn lực tại chỗ, đồng thời giảm lượng phụ phẩm phải vận chuyển hoặc xử lý bên ngoài.
Công ty cổ phần Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed) là một ví dụ. Theo Báo cáo Phát triển bền vững năm 2024, doanh nghiệp sử dụng vỏ trấu và lõi ngô làm nhiên liệu sinh khối cho các lò đốt, lò sấy hạt giống và nông sản. Trong năm 2024, lượng trấu và lõi ngô được sử dụng làm nhiên liệu đạt 1.903 tấn, gồm 940 tấn trấu và 963 tấn lõi ngô. Khi lượng trấu dư thừa, doanh nghiệp còn liên kết với các nhà máy lân cận để sử dụng.
Bên cạnh việc tận dụng phụ phẩm, Vinaseed cho biết đã điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tăng sử dụng điện vào giờ thấp điểm và cải tiến thiết bị, chế độ vận hành. Tại các nhà máy Vinarice, hệ thống điện mặt trời áp mái có tổng công suất 2 MWp, sản lượng điện năm 2024 đạt 1.353.476 kWh. Những giải pháp này cho thấy doanh nghiệp có thể kết hợp nhiều nguồn năng lượng và phương thức sử dụng khác nhau để nâng hiệu quả sản xuất.
Điểm đáng chú ý là nguồn tiết kiệm không chỉ đến từ thiết bị mới. Với doanh nghiệp chế biến nông sản, chính phụ phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất cũng có thể trở thành một phần của bài toán năng lượng, góp phần nâng cao giá trị sử dụng của nguyên liệu và giảm áp lực xử lý chất thải.
Cải tiến đúng điểm, hiệu quả tích lũy
Một trường hợp khác là Công ty Cổ phần Công nghệ Thực phẩm Hồng Dương (Lisemex) (Tiền thân là Công ty TNHH Hồng Dương) tại Hải Phòng, được Chương trình Sản xuất và tiêu dùng bền vững ghi nhận trong quá trình triển khai các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đây là số liệu của giai đoạn doanh nghiệp thực hiện chương trình, không phải số liệu hiện tại.
Trước khi cải tiến, doanh nghiệp tiêu thụ khoảng 278.400 kWh điện và 367,2 tấn than mỗi năm, với tổng chi phí năng lượng hơn 1,069 tỷ đồng. Sau quá trình kiểm toán và xây dựng các giải pháp quản lý năng lượng, doanh nghiệp tăng cường đào tạo người vận hành, xây dựng quy trình sử dụng thiết bị, bảo dưỡng và cải tiến hệ thống sấy.
Theo số liệu của chương trình, hệ thống sấy được cải tiến giúp giảm khoảng 7,25 tấn than mỗi tháng, tiết kiệm khoảng 758,64 triệu đồng mỗi năm; hiệu quả sử dụng năng lượng được ghi nhận tăng khoảng 30,3%. Doanh nghiệp đồng thời tận dụng nhiệt để sấy thêm một số loại nông sản như hành, tỏi và cà rốt.
Hai trường hợp cho thấy tiết kiệm năng lượng tại cơ sở chế biến nông sản có thể bắt đầu từ nhiều hướng khác nhau: tận dụng phụ phẩm làm nhiên liệu, điều chỉnh chế độ vận hành, cải tiến hệ thống sấy hoặc khai thác nguồn năng lượng tại chỗ. Với các cơ sở công nghiệp nông thôn, việc đo lường mức tiêu hao, xác định đúng khâu cần cải tiến và triển khai theo từng bước sẽ giúp giảm chi phí mà không nhất thiết phải thay đổi toàn bộ dây chuyền. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp đồng thời nâng hiệu quả sử dụng nguyên liệu, giảm chất thải và từng bước hướng tới sản xuất xanh hơn.