Trong nhiều cơ sở thu mua và sơ chế nông sản, việc đánh giá chất lượng trái cây vẫn chủ yếu dựa vào mắt thường. Người lao động quan sát màu sắc, kích cỡ, vết sâu bệnh hoặc độ đồng đều để quyết định sản phẩm thuộc loại 1, loại 2 hay loại 3.
Cách làm này có ưu điểm là linh hoạt, nhưng lại phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm từng người, khó bảo đảm độ đồng nhất khi sản lượng tăng cao. Đối với các mặt hàng như xoài, bơ, thanh long, chanh dây hay sầu riêng, chỉ cần tỷ lệ phân loại sai tăng vài phần trăm cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến giá bán và uy tín với đối tác thu mua.
Trong bối cảnh đó, nhiều đơn vị bắt đầu quan tâm đến một hướng tiếp cận mới: kết hợp camera điện thoại với nền tảng dữ liệu số để hỗ trợ quản lý chất lượng nông sản.
Camera điện thoại đang trở thành công cụ số hóa chất lượng nông sản
Điện thoại thông minh hiện nay có độ phân giải đủ cao để ghi nhận nhiều đặc điểm quan trọng của nông sản như màu sắc, kích thước tương đối, vết thâm, nứt hoặc sâu bệnh trên bề mặt.
Khi hình ảnh được lưu trữ trên hệ thống dữ liệu, cơ sở sơ chế có thể:
-
Ghi nhận tình trạng từng lô hàng.
-
So sánh chất lượng giữa các vùng nguyên liệu.
-
Theo dõi tỷ lệ lỗi theo mùa vụ.
-
Lưu bằng chứng hình ảnh phục vụ truy xuất và đối chiếu khi cần thiết.
Điểm đáng chú ý là cách làm này không đòi hỏi camera công nghiệp đắt tiền. Chỉ với điện thoại thông minh và phần mềm quản lý phù hợp, hợp tác xã hoặc cơ sở sơ chế nhỏ cũng có thể bắt đầu quá trình số hóa dữ liệu chất lượng.
Đối với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, đây là bước đi thực tế hơn nhiều so với việc đầu tư ngay các dây chuyền phân loại tự động quy mô lớn.
Doanh nghiệp Việt đang thúc đẩy số hóa chuỗi nông sản
Tại Việt Nam, Công ty CP RYNAN Technologies Vietnam là một trong những doanh nghiệp phát triển các giải pháp nông nghiệp số, IoT và xử lý dữ liệu phục vụ sản xuất thông minh. Các giải pháp của doanh nghiệp tập trung vào thu thập dữ liệu môi trường, quản lý thông tin sản xuất và hỗ trợ số hóa hoạt động nông nghiệp.
Trong khi đó, Công ty CP Công nghệ Checkee (Checkee) hoạt động trong lĩnh vực truy xuất nguồn gốc và số hóa thông tin sản phẩm. Nền tảng của Checkee hỗ trợ quản lý dữ liệu vùng trồng, quá trình sản xuất, chế biến và lưu thông hàng hóa, góp phần nâng cao khả năng minh bạch và kiểm soát chất lượng trong chuỗi nông sản.
Sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam cho thấy quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp đang mở rộng từ sản xuất sang quản lý dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng sản phẩm.
Hướng đi phù hợp với hợp tác xã và cơ sở công nghiệp nông thôn
Một dây chuyền phân loại trái cây bằng camera công nghiệp có thể cần vốn đầu tư từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng, vượt khả năng của nhiều hợp tác xã và cơ sở chế biến nhỏ.
Trong khi đó, mô hình “điện thoại, dữ liệu số, nền tảng quản lý” có thể triển khai theo từng bước:
1. Chụp ảnh sản phẩm tại bàn sơ chế.
2. Lưu dữ liệu theo từng lô hàng hoặc vùng nguyên liệu.
3. Gắn thông tin truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm.
4. Thống kê tỷ lệ lỗi và đánh giá chất lượng theo thời gian.
Cách làm này không loại bỏ hoàn toàn lao động thủ công mà đóng vai trò trợ lý số giúp người lao động ghi nhận và quản lý thông tin chính xác hơn.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng đồng đều và giảm chi phí nhân công, việc sử dụng camera điện thoại kết hợp với nền tảng dữ liệu số có thể chưa phải cuộc cách mạng hoàn chỉnh, nhưng chắc chắn là một tín hiệu cho thấy công nghệ số đang trở nên gần gũi hơn với từng kho sơ chế, hợp tác xã và cơ sở công nghiệp nông thôn Việt Nam.
Đó cũng là bước chuyển quan trọng từ mô hình “đánh giá bằng kinh nghiệm” sang “quản lý bằng dữ liệu”, giúp nông sản Việt Nam tiến gần hơn tới yêu cầu minh bạch và tiêu chuẩn hóa của thị trường hiện đại.