Theo Bộ trưởng, giá bán nhà ở xã hội phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thẩm định trước khi đưa ra bán. Theo đó, giá nhà ở xã hội được xác định trên cơ sở chi phí xây dựng, chi phí hạ tầng và lãi vay ngân hàng của chủ đầu tư. Trong đó, chi phí hạ tầng có sự khác biệt tùy theo yêu cầu của từng dự án; giá vật tư, vật liệu xây dựng tại các địa phương cũng khác nhau.
Theo Bộ trưởng, vì những yếu tố này, giá nhà ở xã hội thời gian qua dao động khoảng 15 - 29 triệu đồng/m², tùy địa phương và địa bàn. Các chính sách ưu đãi dành cho chủ đầu tư như về thuế, tiền sử dụng đất, giải phóng mặt bằng và tín dụng đã được quy định rõ nhằm hỗ trợ phát triển loại hình nhà ở này.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh.
Về chuyển nhượng sau 5 năm, ông Trần Hồng Minh cho biết dự thảo Luật tiếp tục đặt ra các điều kiện đối với người bán, trong đó có yêu cầu chuyển nhượng cho người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội và giới hạn giá bán lại theo quy định được nêu trong phần giải trình.
Theo Bộ trưởng, nhà ở xã hội là chính sách an sinh nhằm hỗ trợ người dân khó khăn về chỗ ở, do đó cần kiểm soát hoạt động chuyển nhượng để tránh lợi dụng chính sách trục lợi.
Về điều kiện chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 05 năm, Bộ trưởng cho biết, theo quy định trong dự thảo Luật, người mua khi có nhu cầu chuyển nhượng vẫn phải tuân thủ các điều kiện nhất định, trong đó có việc chuyển nhượng cho đối tượng đủ điều kiện mua nhà ở xã hội và giá bán không vượt quá mức giá tại thời điểm mua theo quy định được nêu trong phần giải trình.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, nhà ở xã hội thể hiện tính nhân văn trong chính sách của Đảng, Nhà nước nhằm hỗ trợ người dân khó khăn về chỗ ở. Vì vậy, việc chuyển nhượng không vượt quá giá thời điểm mua nhà ở xã hội để tránh tình trạng lợi dụng chính sách nhằm trục lợi.
Nhà ở có tuổi thọ khoảng 100 năm nếu được sử dụng bình thường, do đó, không thể mua nhà ở xã hội rồi sau 05 năm chuyển nhượng theo giá thị trường. Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo đã xin ý kiến các cơ quan có thẩm quyền, đặc biệt là Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến các địa phương, trước khi đưa quy định vào dự thảo Luật.
Về quỹ đất phát triển nhà ở xã hội, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các địa phương đã điều chỉnh quy hoạch chung, trong đó xác định số lượng nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê tại từng tỉnh, thành phố. Việc xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và các loại hình nhà ở khác phải tuân thủ quy hoạch đã được xác định.
Giải trình băn khoăn của đại biểu về Quỹ phát triển nhà ở xã hội, Bộ trưởng cho biết, nguồn hình thành quỹ gồm ngân sách địa phương, tiền thu từ bán tài sản công và khoản tiền thu 20% quỹ đất nhà ở xã hội trong các dự án nhà ở thương mại theo quy định. Hoạt động của quỹ hoạt động theo Luật Ngân sách nhà nước và điều lệ của quỹ.
Bộ trưởng khẳng định, việc đầu tư, kiểm toán và giám sát quỹ phải được thực hiện theo quy định; trong đó, chính quyền địa phương có trách nhiệm tổ chức kiểm toán hằng năm, các cơ quan có thẩm quyền thực hiện giám sát theo quy định.
Đổi mới cách tiếp cận trong quản lý nhà ở xã hội
Trước đó, cho ý kiến về chính sách nhà ở xã hội trong dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), một số đại biểu cho rằng, chính sách nhà ở xã hội cần chuyển mạnh từ ưu đãi đầu tư sang bảo đảm khả năng tiếp cận, công bằng và kiểm soát trục lợi chính sách.
Đối với điều kiện nhà ở và thu nhập của người được mua, thuê mua nhà ở xã hội, đại biểu cho rằng việc giao Chính phủ quy định chi tiết là cần thiết nhằm phù hợp với biến động kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, điều kiện thu nhập cần được xác định dựa trên thu nhập thực tế, giá nhà, chi phí sinh hoạt và khả năng chi trả tại từng khu vực. Nếu chỉ áp dụng một ngưỡng thu nhập mà không tính đến sự chênh lệch về giá nhà và mức sống giữa các địa phương, một bộ phận người dân có nhu cầu thực sự có thể không đủ điều kiện hưởng chính sách hỗ trợ.
Đại biểu đề nghị đặc biệt quan tâm đến nhóm lao động có thu nhập trung bình thấp, cán bộ, công chức, viên chức trẻ, công nhân và người lao động tại các đô thị lớn.
Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi) đề nghị đổi mới cách tiếp cận trong quản lý nhà ở xã hội, chú trọng bản chất và hiệu quả chính sách thay vì tên gọi dự án.
Đại biểu Hà Thị Anh Thư - Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi.
Theo bà Thư, tên thương mại của dự án không nhất thiết phải có cụm từ “nhà ở xã hội”. Tuy nhiên, hồ sơ pháp lý và thông tin công khai phải thể hiện rõ tính chất dự án, đối tượng thụ hưởng và các điều kiện quản lý theo quy định.
Bà Thư nhấn mạnh nhà ở xã hội là chính sách an sinh, không phải căn cứ để phân biệt người dân theo điều kiện kinh tế. Nhà ở được hỗ trợ về giá nhưng vẫn phải bảo đảm chất lượng sống và sự tôn trọng dành cho người dân.
“Thước đo cuối cùng của chính sách nhà ở không chỉ là số căn nhà được xây dựng mà là số người dân thực sự được sống trong những ngôi nhà an toàn, ổn định, có hạ tầng đồng bộ, chất lượng sống bảo đảm và phù hợp với khả năng tài chính của mình”, đại biểu Hà Thị Anh Thư nêu quan điểm.
Đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn TP.HCM) cho rằng việc xác minh, kê khai thu nhập đối với người không có hợp đồng lao động vẫn gặp nhiều vướng mắc do hướng dẫn chưa rõ ràng.
Theo ông, những người thường xuyên thay đổi công việc, lao động thời vụ hoặc có thu nhập không ổn định dù thuộc diện được mua, thuê mua nhà ở xã hội vẫn có thể gặp khó khăn khi hoàn thiện hồ sơ, thủ tục. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ các điều kiện về thu nhập, tình trạng đã hưởng chính sách nhà ở xã hội; đồng thời thống nhất cách xác định địa bàn sau sắp xếp đơn vị hành chính và xem xét trường hợp người dân đã có nhà ở nhưng ở xa nơi làm việc.
Đối với hồ sơ chứng minh thu nhập, cần hướng dẫn cụ thể cách xác định thu nhập trong 12 tháng liên tục đối với trường hợp người lao động thay đổi việc làm hoặc vừa làm công ăn lương, vừa làm công việc tự do. Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị làm rõ quy trình xác minh thu nhập và các điều kiện thực hiện hậu kiểm, bảo đảm có căn cứ cụ thể để hoàn thiện thủ tục, tạo thuận lợi cho người đủ điều kiện tiếp cận chính sách nhà ở xã hội.
Diệu Trang