Giá đường thế giới tăng, thị trường trong nước chưa khởi sắc
Thị trường đường đang ghi nhận diễn biến trái chiều giữa Việt Nam và thế giới. Trong khi những lo ngại về thời tiết bất lợi làm gia tăng rủi ro thiếu hụt nguồn cung đường toàn cầu, giá đường sản xuất trong nước vẫn chịu áp lực giảm do nguồn cung dồi dào và sức cạnh tranh ngày càng lớn.
Theo báo cáo của Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA), vụ ép mía 2025–2026 đã kết thúc với hơn 13,64 triệu tấn mía được đưa vào chế biến, sản xuất khoảng 1,36 triệu tấn đường các loại. Tuy nhiên, sản lượng đáng kể chưa đồng nghĩa với đầu ra thuận lợi khi sức tiêu thụ chưa có sự cải thiện tương ứng.
Trong tháng 9/2026, giá đường kính trắng tại TP.HCM giảm từ mức 18.600–20.000 đồng/kg xuống còn 18.000–19.300 đồng/kg. Tại khu vực miền Trung, giá vào cuối tháng dao động trong khoảng 17.800–19.000 đồng/kg. Giá đường tinh luyện tại các thị trường lớn cũng ghi nhận xu hướng giảm.
Trái ngược với diễn biến trong nước, giá đường thế giới có xu hướng đi lên. Theo số liệu của Tổ chức Đường quốc tế (ISO) được VSSA dẫn lại, giá đường thô giao ngay bình quân tháng 9 đạt 18,4 cent/pound, tăng khoảng 6% so với tháng 8. Có thời điểm, giá vượt 19 cent/pound, mức cao nhất kể từ tháng 4/2025.
Một trong những yếu tố thúc đẩy giá đường quốc tế là nguy cơ El Niño gây ảnh hưởng bất lợi đến điều kiện thời tiết tại các vùng sản xuất mía chủ chốt. Theo VSSA, sản lượng đường của Thái Lan có khả năng giảm ít nhất 17%, xuống dưới 10 triệu tấn. Tại Ấn Độ, lượng mưa gió mùa thấp hơn mức trung bình làm gia tăng lo ngại về năng suất mía, trong khi sản lượng củ cải đường tại châu Âu cũng được dự báo giảm do nắng nóng.
Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cảnh báo El Niño có thể đạt cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026. Dù vậy, triển vọng giá đường không chỉ phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và sản lượng tại các quốc gia sản xuất lớn, mà còn chịu tác động từ nhu cầu tiêu thụ và hoạt động giao dịch của các quỹ đầu cơ.
Do đó, những lo ngại về nguồn cung có thể hỗ trợ giá đường thế giới, nhưng mức độ và thời gian duy trì xu hướng tăng vẫn phụ thuộc vào diễn biến thực tế của thị trường.
Đường nhập lậu và HFCS gia tăng áp lực cạnh tranh
Trong khi thị trường quốc tế quan ngại nguy cơ nguồn cung thu hẹp, ngành mía đường Việt Nam vẫn gặp khó trong tiêu thụ sản phẩm. Đường nhập lậu có giá thấp tiếp tục tạo sức ép cạnh tranh đối với đường sản xuất trong nước, ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ và hiệu quả kinh doanh của các nhà máy.
Theo thông tin VSSA công bố, ngày 20/9, lực lượng chức năng phát hiện 10 tấn đường kính trắng sản xuất tại Thái Lan tại xã Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị. Lô hàng không có hóa đơn chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Đến cuối tháng 9, lực lượng biên phòng tại tỉnh Đồng Tháp tiếp tục phát hiện 1,8 tấn đường cát được vận chuyển từ Campuchia vào Việt Nam.
Những vụ việc này cho thấy công tác kiểm soát nguồn gốc hàng hóa và ngăn chặn hoạt động buôn lậu vẫn là vấn đề đáng quan tâm đối với thị trường đường trong nước. Khi phải cạnh tranh với hàng hóa giá thấp, các doanh nghiệp sản xuất hợp pháp gặp thêm khó khăn trong việc duy trì thị phần và ổn định giá bán.
Bên cạnh đường nhập lậu, siro ngô hàm lượng fructose cao (HFCS) cũng tạo sức ép đáng kể đối với nhu cầu đường mía, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp. HFCS là nguyên liệu tạo ngọt được sử dụng trong ngành thực phẩm và đồ uống, trong đó có sản xuất nước giải khát. Việc các doanh nghiệp chuyển sang sử dụng nguyên liệu thay thế có thể làm thu hẹp đầu ra của đường tinh luyện sản xuất từ mía.
Theo số liệu ngành hải quan được cung cấp, trong tháng 9/2026, Việt Nam nhập khẩu 23.488 tấn HFCS. Tính chung 9 tháng đầu năm 2026, lượng nhập khẩu đạt 176.453 tấn, tương đương 107% mức cùng kỳ năm trước.
Diễn biến này cho thấy ngành đường nội địa đang phải cạnh tranh trên nhiều phương diện. Ở phân khúc tiêu dùng, đường sản xuất trong nước chịu sức ép từ hàng nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc; trong khi ở phân khúc công nghiệp, nhu cầu đường tinh luyện có thể bị ảnh hưởng bởi xu hướng sử dụng HFCS thay thế.
Ngành mía đường khó tận dụng cơ hội từ thị trường quốc tế
Ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, cho rằng ngành đường trong nước chưa thể khai thác hiệu quả cơ hội từ xu hướng tăng giá trên thị trường quốc tế.
Khi sức tiêu thụ còn hạn chế, các nhà máy khó cải thiện hiệu quả sản xuất, kinh doanh và giải phóng lượng hàng tồn kho. Những khó khăn ở khâu chế biến, tiêu thụ cũng có thể lan sang khâu sản xuất nguyên liệu, ảnh hưởng đến đầu ra của người trồng mía và khả năng duy trì vùng nguyên liệu ổn định.
Đối với ngành mía đường, việc bảo đảm đầu ra không chỉ quyết định hiệu quả hoạt động của các nhà máy mà còn tác động trực tiếp đến tính ổn định của chuỗi sản xuất, từ vùng trồng mía đến chế biến và phân phối sản phẩm. Nếu đầu ra thiếu bền vững, người trồng mía có thể gặp khó trong việc duy trì sản xuất, còn doanh nghiệp cũng khó xây dựng kế hoạch thu mua nguyên liệu lâu dài.
Theo ông Lộc, tăng cường kiểm soát thị trường và xây dựng môi trường cạnh tranh công bằng là những yếu tố quan trọng để bảo vệ hoạt động sản xuất hợp pháp, đồng thời hỗ trợ ngành mía đường trong nước duy trì năng lực cạnh tranh.
Trong thời gian tới, diễn biến thời tiết tại các vùng trồng mía lớn trên thế giới sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến triển vọng nguồn cung và giá đường quốc tế. Tuy nhiên, việc giá đường thế giới tăng chưa đồng nghĩa với việc các nhà máy Việt Nam có thể cải thiện ngay hiệu quả kinh doanh.
Để tận dụng tốt hơn cơ hội từ thị trường quốc tế, ngành mía đường trong nước cần đồng thời giải quyết bài toán tiêu thụ, tăng cường kiểm soát đường nhập lậu và nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Cùng với đó, việc theo dõi xu hướng sử dụng các nguyên liệu tạo ngọt thay thế sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước những thay đổi về nhu cầu của thị trường.
Về dài hạn, khả năng duy trì vùng nguyên liệu ổn định, bảo đảm đầu ra cho người trồng mía và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định sức cạnh tranh của ngành mía đường Việt Nam.