Từ đầu thế kỷ XXI đến nay, nông nghiệp công nghệ cao trên thế giới liên tục thay đổi với sự xuất hiện của nhiều công nghệ mới. Cùng với yêu cầu về năng suất, chất lượng, thị trường ngày càng quan tâm đến khả năng truy xuất nguồn gốc, tính minh bạch và phát triển bền vững.
Những thay đổi này đang đặt ngành nông nghiệp trước yêu cầu phải đổi mới nhanh hơn, không chỉ ở máy móc mà còn trong công nghệ giống, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu và kết nối thị trường.
Trong bối cảnh đó, TP.HCM đang từng bước điều chỉnh hướng nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ để bắt kịp xu thế phát triển của nông nghiệp công nghệ cao trên thế giới.
Công nghệ gen, vi sinh mở hướng cho nông nghiệp xanh
Theo ông Nguyễn Thanh Hiền, Phó Trưởng ban Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP.HCM (AHTP), trước xu hướng phát triển của khoa học, công nghệ trên thế giới cũng như yêu cầu thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, AHTP sẽ tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng những công nghệ mới.
Một trong những hướng được chú trọng là công nghệ sinh học, đặc biệt là ứng dụng công nghệ gen trong tạo giống.
Cùng với đó, công nghệ vi sinh sẽ được tăng cường nghiên cứu, ứng dụng để phục vụ phát triển nông nghiệp xanh và nông nghiệp tuần hoàn.
Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa từ đầu chuỗi sản xuất. Việc chủ động về giống và các giải pháp sinh học không chỉ hướng tới nâng cao năng suất, chất lượng mà còn tạo điều kiện giảm phụ thuộc vào đầu vào sản xuất truyền thống, hướng tới quy trình thân thiện hơn với môi trường.
AHTP đồng thời định hướng đẩy mạnh nghiên cứu tự động hóa quy trình sản xuất và xây dựng các quy trình nông nghiệp tuần hoàn nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về sản xuất xanh, sạch.
Như vậy, công nghệ cao trong nông nghiệp không còn được nhìn nhận đơn thuần là sử dụng những thiết bị hiện đại. Công nghệ đang tham gia sâu hơn vào toàn bộ chuỗi sản xuất, từ giống, canh tác, quản lý môi trường đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Xây dựng hệ sinh thái để công nghệ đi vào sản xuất
Một trong những vấn đề quan trọng của ứng dụng khoa học, công nghệ trong nông nghiệp là khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và thực tiễn sản xuất.
Để thu hẹp khoảng cách này, AHTP định hướng tăng cường liên kết với các viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học trong và ngoài nước thuộc nhiều lĩnh vực.
Thông qua mạng lưới liên kết, TP.HCM hướng tới hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ vào sản xuất nông nghiệp.
Song song với nghiên cứu, hoạt động đào tạo, tập huấn và chuyển giao công nghệ cho nông dân, hợp tác xã tiếp tục được chú trọng.
Mục tiêu là đưa những kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng ra khỏi phòng thí nghiệm, trở thành giải pháp trực tiếp cho sản xuất.
AHTP cũng tiếp tục đẩy mạnh hỗ trợ khởi nghiệp nhằm hình thành các doanh nghiệp phát triển trong những lĩnh vực có tiềm năng, trong đó có công nghệ và giải pháp sau thu hoạch.
Đặc biệt, đơn vị sẽ phối hợp với các sở, ngành và địa phương xây dựng các chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến thị trường.
Khi công nghệ được kết nối với doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân và thị trường, giá trị của nghiên cứu không chỉ được thể hiện qua một quy trình mới mà còn có thể chuyển hóa thành năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế.
AI bước vào quy trình sản xuất nông nghiệp
Không chỉ các cơ quan nghiên cứu, doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao tại TP.HCM cũng đang chủ động tiếp cận những xu hướng mới.
Trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những công nghệ được kỳ vọng tạo ra những thay đổi đáng kể trong quản trị sản xuất.
Câu chuyện của Công ty Cổ phần Tập đoàn Năng lượng 102 trong sản xuất nấm mối đen là một ví dụ.
Theo ông Trần Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Năng lượng 102, doanh nghiệp đã có kế hoạch chuyển giao công nghệ ươm trồng nấm mối đen cho nông dân.
Tuy nhiên, nếu chỉ chuyển giao một quy trình sản xuất nấm theo phương thức truyền thống, không phải người tiếp nhận nào cũng có thể thực hiện thành công.
Do đó, doanh nghiệp định hướng tiếp tục đưa công nghệ cao vào quy trình sản xuất, giúp người trồng có khả năng kiểm soát tốt hơn từng công đoạn, chuẩn hóa sản xuất theo hướng công nghiệp và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Dùng dữ liệu để giảm rủi ro sản xuất
Trong kế hoạch này, AI sẽ được ứng dụng để tối ưu hóa quy trình sản xuất nấm mối đen, hướng tới nâng cao năng suất, sản lượng và chất lượng.
Công nghệ cũng được kỳ vọng giúp giảm nhu cầu sử dụng nhân lực ở một số công đoạn, từ đó tiết giảm chi phí sản xuất.
Điểm đáng chú ý hơn là khả năng sử dụng AI và dữ liệu trong kiểm soát, truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Thay vì thông tin về nguồn gốc chỉ xuất hiện trên nhãn sản phẩm, doanh nghiệp hướng tới minh bạch từng công đoạn trong quá trình sản xuất.
Thông qua các ứng dụng, khách hàng có thể theo dõi, kiểm tra các bước trong quy trình sản xuất nấm mối đen, qua đó có thêm thông tin về nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
Đây là một thay đổi đáng chú ý trong tư duy ứng dụng công nghệ: từ việc sử dụng công nghệ chủ yếu để tăng năng suất sang sử dụng công nghệ để xây dựng niềm tin với thị trường.
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sản phẩm được sản xuất ở đâu, theo quy trình nào và chất lượng được kiểm soát ra sao, khả năng truy xuất và minh bạch dữ liệu có thể trở thành một yếu tố cạnh tranh của nông sản.
Từ nông nghiệp công nghệ cao đến nông nghiệp thông minh
Những định hướng đang được triển khai cho thấy nông nghiệp công nghệ cao TP.HCM đang tiếp cận nhiều lớp công nghệ khác nhau.
Công nghệ gen và công nghệ sinh học tác động từ khâu giống. Vi sinh hỗ trợ phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn. Tự động hóa giúp chuẩn hóa quy trình. AI và dữ liệu hỗ trợ quản trị sản xuất, giảm chi phí và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc.
Nhưng để những công nghệ này thực sự tạo ra giá trị, yếu tố quyết định vẫn là khả năng đưa chúng đến với doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân.
Vì vậy, liên kết giữa khu nông nghiệp công nghệ cao với viện, trường, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho nông nghiệp.
Đích đến của quá trình này không chỉ là tạo ra nhiều mô hình sử dụng công nghệ hiện đại.
Quan trọng hơn là hình thành một phương thức sản xuất có khả năng kiểm soát tốt hơn từ đầu vào đến đầu ra, sử dụng nguồn lực hiệu quả, giảm rủi ro, minh bạch thông tin và phản ứng nhanh hơn trước yêu cầu của thị trường.
Từ công nghệ gen đến AI, những xu hướng công nghệ mới đang mở rộng giới hạn của sản xuất nông nghiệp. Việc chủ động nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao sẽ là cơ sở để nông nghiệp TP.HCM từng bước chuyển từ “ứng dụng công nghệ cao” sang phát triển một nền nông nghiệp ngày càng thông minh, xanh và bền vững.