Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới với nhiều mặt hàng đạt kim ngạch hàng tỷ USD như gạo, cà phê, rau quả, hồ tiêu và hạt điều. Tuy nhiên, để nâng cao giá trị xuất khẩu trong bối cảnh các thị trường ngày càng siết chặt tiêu chuẩn chất lượng, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở vùng nguyên liệu mà còn ở thiết bị sau thu hoạch.
Các chuyên gia cho rằng, nếu sản xuất quyết định năng suất thì công nghệ sau thu hoạch lại quyết định chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của nông sản trên thị trường quốc tế. Từ khâu làm sạch, phân loại, tiền làm lạnh, cấp đông, đóng gói đến bảo quản, mỗi mắt xích đều góp phần kéo dài thời gian lưu trữ, giảm thất thoát và giữ nguyên chất lượng sản phẩm.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổn thất sau thu hoạch đối với rau, quả tại Việt Nam vẫn dao động khoảng 20–30%, trong khi đối với lúa gạo khoảng 10–12%. Điều này cho thấy dư địa rất lớn để doanh nghiệp đầu tư vào thiết bị và công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị nông sản.
Công nghệ sau thu hoạch mở ra dư địa gia tăng giá trị
Xu hướng đầu tư vào thiết bị sau thu hoạch đang thay đổi mạnh mẽ trong những năm gần đây. Thay vì chỉ sử dụng kho bảo quản truyền thống, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư đồng bộ các dây chuyền hiện đại như cấp đông nhanh IQF (Individual Quick Freezing), hệ thống tiền làm lạnh (Pre-cooling), phân loại bằng camera quang học (Optical Sorting), đóng gói tự động, kho lạnh thông minh và công nghệ bao gói khí biến đổi (MAP).
Những công nghệ này giúp rút ngắn thời gian từ thu hoạch đến chế biến, hạn chế thất thoát, giữ được màu sắc, hương vị và giá trị dinh dưỡng của nông sản. Đồng thời, đây cũng là điều kiện quan trọng để sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật của những thị trường khó tính như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Australia.
Quan trọng hơn, khi làm chủ được công nghệ sau thu hoạch, doanh nghiệp không còn phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô mà có thể phát triển các sản phẩm chế biến sâu với giá trị gia tăng cao hơn.
Doanh nghiệp đầu tư thiết bị hiện đại để nâng sức cạnh tranh
Là một trong những doanh nghiệp chế biến rau quả xuất khẩu lớn tại Đồng bằng sông Cửu Long, Công ty Cổ phần chế biến thực phẩm xuất khẩu miền Tây (WestFood) đã đầu tư đồng bộ hệ thống thiết bị sau thu hoạch tại nhà máy hiện đại ở Hậu Giang. Doanh nghiệp ứng dụng dây chuyền cấp đông nhanh IQF, hệ thống gọt vỏ, cắt và phân loại trái cây tự động, dây chuyền sản xuất trái cây đóng hộp, đóng ly cùng hệ thống kho lạnh, kho mát quy mô lớn.
Việc đầu tư công nghệ giúp WestFood rút ngắn thời gian xử lý nguyên liệu sau thu hoạch, giữ được độ tươi, màu sắc và hàm lượng dinh dưỡng của các loại trái cây nhiệt đới như xoài, mít, dứa, thanh long hay chanh dây. Nhờ đó, sản phẩm của doanh nghiệp đáp ứng nhiều tiêu chuẩn quốc tế như FSSC 22000, BRC, FDA, HALAL và KOSHER, tạo lợi thế khi xuất khẩu sang các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia.
Trong khi đó, ở lĩnh vực xuất khẩu trái cây tươi, Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất – Nhập Khẩu Trái Cây Chánh Thu (Chánh Thu Group) lựa chọn đầu tư mạnh vào hệ thống xử lý sau thu hoạch nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế. Doanh nghiệp xây dựng nhà đóng gói (packing house) đạt chuẩn, kết hợp hệ thống tiền làm lạnh, kho lạnh bảo quản, dây chuyền rửa, phân loại và đóng gói tự động.
Đối với từng thị trường xuất khẩu, nhiều loại trái cây còn được xử lý bằng hơi nước nóng (Vapor Heat Treatment - VHT) hoặc chiếu xạ theo quy định kiểm dịch thực vật trước khi xuất khẩu. Quy trình xử lý đồng bộ giúp kéo dài thời gian bảo quản, giảm hao hụt trong quá trình vận chuyển đường biển và duy trì chất lượng sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng. Đây cũng là nền tảng để Chánh Thu Group đưa các sản phẩm như sầu riêng, bưởi, xoài, dừa và thanh long vào nhiều thị trường có tiêu chuẩn cao.
Dây chuyền rửa và đóng gói tự động/ Ảnh minh họa.
Hai doanh nghiệp với hai hướng đầu tư khác nhau đã cho thấy điểm chung là công nghệ sau thu hoạch đang trở thành yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh. Nếu WestFood tập trung vào chế biến sâu bằng dây chuyền hiện đại thì Chánh Thu Group chú trọng hoàn thiện chuỗi xử lý và bảo quản trái cây tươi, qua đó nâng cao giá trị cho nông sản Việt ngay từ sau khi thu hoạch.
Thiết bị sau thu hoạch sẽ là lợi thế cạnh tranh của nông sản Việt
Trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến chất lượng, độ an toàn và tính bền vững của sản phẩm, đầu tư vào thiết bị sau thu hoạch không còn là lựa chọn mà đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp nông nghiệp.
Từ hệ thống tiền làm lạnh, kho lạnh, dây chuyền cấp đông, phân loại tự động đến công nghệ đóng gói hiện đại, mỗi khoản đầu tư đều góp phần giảm tổn thất, kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao giá trị thương mại của nông sản. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp phát triển chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Khi cuộc cạnh tranh trên thị trường quốc tế không còn dựa vào sản lượng mà chuyển sang chất lượng và giá trị gia tăng, thiết bị sau thu hoạch chính là "mắt xích" quyết định để nông sản Việt nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế trên chuỗi giá trị toàn cầu.