Biến đổi khí hậu đang tiếp tục tạo ra những thách thức khó lường đối với kinh tế thế giới. Trong đó, nguy cơ hình thành một đợt siêu El Nino được xem là yếu tố có thể làm đảo lộn cán cân cung - cầu nông sản toàn cầu, khiến giá nhiều mặt hàng thiết yếu leo thang và đẩy hàng triệu người vào nguy cơ mất an ninh lương thực.
Nguy cơ xuất hiện siêu El Nino ngày càng rõ nét
Những dự báo mới nhất từ các cơ quan khí tượng quốc tế cho thấy khả năng hình thành một đợt El Nino cường độ rất mạnh đang gia tăng.
Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), nhiều mô hình dự báo cho thấy trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9/2026, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương có thể cao hơn mức trung bình nhiều năm trên 2°C. Đây là ngưỡng thường được xem là dấu hiệu của một đợt El Nino mạnh.
Trong khi đó, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cũng nhận định vùng biển Thái Bình Dương vẫn tiếp tục nóng lên. Xác suất nhiệt độ mặt nước biển vượt ngưỡng 2°C vào cuối năm 2026 lên tới 63%, làm gia tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện một đợt "siêu El Nino".
Nếu kịch bản này xảy ra, nhiều khu vực trên thế giới sẽ phải đối mặt với chuỗi hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, hạn hán nghiêm trọng, mưa lớn, lũ lụt và các cơn bão có cường độ mạnh hơn bình thường. Đây đều là những yếu tố có thể gây thiệt hại lớn đối với sản xuất nông nghiệp và làm gián đoạn nguồn cung lương thực toàn cầu.
Trung Quốc cảnh báo nguy cơ El Nino cực mạnh
Không chỉ các tổ chức quốc tế, Trung Quốc cũng đã phát đi những cảnh báo tương tự.
Theo Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực xích đạo trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương đã tăng liên tục kể từ tháng 6. Cơ quan này dự báo một đợt El Nino mạnh, thậm chí siêu mạnh theo kiểu Đông Thái Bình Dương, có thể hình thành trong mùa Hè và mùa Thu năm nay.
Các chuyên gia khí hậu của Trung Quốc cho rằng hiện tượng này sẽ làm gia tăng nguy cơ mưa lớn, lũ lụt, hạn hán, bão mạnh và các đợt sóng nhiệt trên diện rộng. Đồng thời, nền nhiệt tại phần lớn các khu vực của nước này được dự báo sẽ cao hơn đáng kể so với trung bình nhiều năm, khiến các đợt nắng nóng xuất hiện với tần suất dày hơn và kéo dài hơn.
Giá lương thực toàn cầu đứng trước nguy cơ tăng mạnh
Không chỉ gây ra những hệ lụy về khí hậu, El Nino còn được đánh giá là một trong những yếu tố có thể tạo ra cú sốc mới đối với thị trường nông sản thế giới.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng vẫn chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị tại nhiều khu vực, đặc biệt là Trung Đông, cùng ảnh hưởng ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, bất kỳ sự sụt giảm nào về sản lượng nông nghiệp cũng có thể nhanh chóng đẩy giá lương thực tăng cao.
Theo ước tính của Goldman Sachs, nếu El Nino đạt cường độ rất mạnh, giá các mặt hàng nông sản trên thế giới có thể tăng khoảng 15,8%. Riêng tại Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), giá thực phẩm có thể tăng thêm khoảng 1,3%.
Tuy nhiên, tác động của El Nino sẽ không diễn ra ngay lập tức. Do đặc điểm chu kỳ sinh trưởng của cây trồng, thời gian thu hoạch và những hạn chế trong vận chuyển, ảnh hưởng lên giá lương thực được dự báo sẽ thể hiện rõ hơn từ nửa cuối năm 2028.
Nhiều mặt hàng nông sản có nguy cơ tăng giá đột biến
Theo đánh giá của Ngân hàng UBS, mức độ tác động của El Nino sẽ khác nhau giữa các khu vực.
Tại Ấn Độ, hạn hán có thể làm giảm đáng kể sản lượng lúa mì, gạo và mía đường. Trong khi đó, khu vực Đông Nam Á có nguy cơ thiếu hụt nguồn cung dầu cọ, cà phê và ca cao - những mặt hàng đóng vai trò quan trọng đối với chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.
Đáng chú ý, UniCredit dự báo nếu xảy ra một đợt El Nino cực đoan, sản lượng nông nghiệp toàn cầu có thể giảm tới 14,3%, tương đương khoảng 342 tỷ USD giá trị sản xuất.
Trong kịch bản xấu nhất, giá nhiều mặt hàng thiết yếu như gạo, dầu cọ, đường và cà phê có thể tăng từ 50% đến hơn 100%, tạo áp lực lớn lên lạm phát và chi tiêu của người dân tại nhiều quốc gia.
Các chuyên gia cũng lưu ý rằng ngay cả khi El Nino kết thúc, tác động đối với thị trường lương thực vẫn có thể kéo dài trong nhiều năm do quá trình phục hồi sản xuất nông nghiệp cần nhiều thời gian, trong khi chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn rất dễ bị tổn thương trước các cú sốc khí hậu.
Nhiều quốc gia khẩn trương triển khai giải pháp ứng phó
Trước nguy cơ thời tiết cực đoan gia tăng, nhiều quốc gia đã chủ động triển khai các giải pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại.
Tại Philippines, Bộ Nông nghiệp nước này sẽ thực hiện gieo mây tạo mưa tại tỉnh Isabela nhằm bổ sung nguồn nước cho các hồ chứa và hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Song song với đó, Chính phủ Philippines cũng triển khai nhiều chương trình hỗ trợ khẩn cấp cho nông dân bị ảnh hưởng bởi hạn hán. Riêng Văn phòng khu vực số 2 của Bộ Nông nghiệp đã phân bổ khoảng 40.000 kg hạt giống đậu xanh, hỗ trợ gần 8.000 hộ nông dân duy trì sản xuất.
Ngoài ra, nước này còn chuẩn bị nguồn giống dưa hấu, ngô nếp trắng và hành - những loại cây có khả năng chịu hạn tốt, nhu cầu nước thấp và thời gian sinh trưởng ngắn hơn lúa. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng được kỳ vọng sẽ giúp người dân duy trì thu nhập trong điều kiện nguồn nước ngày càng khan hiếm.
Chủ động thích ứng để giảm thiểu rủi ro
Theo các chuyên gia, nếu El Nino tiếp tục gia tăng cường độ trong thời gian tới, việc chủ động thích ứng sẽ trở thành yếu tố quyết định nhằm giảm thiểu thiệt hại đối với kinh tế và đời sống.
Quản lý hiệu quả tài nguyên nước, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển giống cây chịu hạn, nâng cao năng lực dự báo khí tượng và xây dựng các giải pháp bảo đảm an ninh lương thực sẽ là những nhiệm vụ trọng tâm của nhiều quốc gia trong giai đoạn tới.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến khó lường, siêu El Nino không chỉ là một hiện tượng thời tiết mà còn là phép thử đối với khả năng thích ứng của ngành nông nghiệp và sức chống chịu của nền kinh tế toàn cầu.