Những “điểm nghẽn” và khó khăn thực tế
Theo báo cáo, Kế hoạch vốn đầu tư phát triển 3 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 kéo dài thực hiện sang năm 2026 là 774.528 triệu đồng. Tính đến ngày 08/10/2026, tổng kế hoạch vốn kéo dài của 03 Chương trình đã giải ngân là 243.853 triệu đồng, đạt 33,39%KH, thấp hơn so với tỷ lệ giải ngân chung toàn tỉnh là 70,90%.
Các địa phương giải ngân tốt, đạt 100% kế hoạch vốn bao gồm: UBND xác xã: Hưng Nguyên Nam, Bạch Hà, Sơn Lâm, Cát Ngạn, Xuân Lâm, Nghĩa Đàn, Anh Sơn Đông, Quang Đồng, Yên Thành. Tuy nhiên, vẫn còn 10 địa phương và 3 đơn vị chủ đầu tư cấp tỉnh có vốn lớn hơn 5 tỷ đồng nhưng tỷ lệ giải ngân chưa đạt mức bình quân của tỉnh.
Kế hoạch vốn sự nghiệp đầu tư các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 kéo dài thực hiện sang năm 2026 là 1.498.669 triệu đồng. Tính đến ngày 30/9/2026, tổng kế hoạch vốn kéo dài của 3 Chương trình đã giải ngân 540.417 triệu đồng, đạt 38,43%KH.
Thực tế triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn tỉnh Nghệ An cho thấy còn gặp không ít rào cản và thách thức. Tại nhiều thôn, bản vùng sâu, vùng xa, vùng lõi bảo tồn (như bản Na Ngân, xã Nga My hay các vùng đặc biệt khó khăn của huyện Tương Dương, Kỳ Sơn cũ...), địa hình núi cao, chia cắt bởi dốc đá và khe suối dữ khiến giao thông đi lại hết sức gian nan. Mùa mưa lũ, sạt lở đất nghiêm trọng cùng lũ quét liên tiếp xảy ra làm cuốn trôi cầu dân sinh, phá hỏng đường sá, ảnh hưởng nặng nề đến sinh kế và đời sống người dân.
Nhiều bản làng miền núi vẫn đối mặt với tình trạng “nhiều không”: giao thông đi lại khó khăn, điện lưới chưa hoàn thiện, sóng điện thoại chập chờn, cơ sở y tế và trường học còn hạn chế. Điều này gây trở ngại lớn cho việc đưa các nguồn lực hỗ trợ cũng như triển khai các dự án thành phần của CTMTQG đến đúng địa chỉ.
Hiện công tác chỉ đạo, điều hành, thực hiện việc giải ngân nguồn vốn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ở các cấp, nhất là cấp xã vẫn còn nhiều lúng túng và chưa thực sự quyết liệt. Đặc biệt, việc rà soát, điều chỉnh nguồn vốn đối với các dự án đã hoàn thành hoặc không còn nhiệm vụ chi để bố trí thực hiện các nội dung, hoạt động khác của Chương trình còn chậm. Đội ngũ cán bộ chuyên môn cấp cơ sở tại một số địa phương thường xuyên có sự thay đổi, dẫn đến việc tiếp nhận, bàn giao công việc chưa kịp thời, ảnh hưởng đến công tác tham mưu và tổ chức triển khai thực hiện các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia…
Giải pháp tháo gỡ
Tại hội nghị, lãnh đạo các địa phương đề xuất các Sở, ngành tiếp tục có thêm các văn bản hướng dẫn cụ thể về thủ tục, hồ sơ cho các dự án thành phần thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia. … Riêng đối với dự án Tái định cư Bảo Nam tại xã Hữu Kiệm sử dụng nguồn vốn từ Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, lãnh đạo xã Hữu Kiệm đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo Sở Xây dựng khẩn trương cử cán bộ thuộc Phòng Thẩm định trực tiếp lên làm việc tại hiện trường để hướng dẫn địa phương và đơn vị tư vấn xử lý, điều chỉnh hồ sơ thiết kế. Việc hướng dẫn và thống nhất ngay tại hiện trường sẽ giúp xã cùng đơn vị thi công vừa điều chỉnh thiết kế vừa triển khai xây dựng, dứt điểm thay vì phải chỉnh sửa hồ sơ nhiều lần. Bên cạnh đó, xã Hữu Kiệm cũng đề xuất thu hồi và điều chuyển nguồn vốn đầu tư 2,2 tỷ đồng do không còn nhu cầu sử dụng…
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An Phùng Thành Vinh, để hoàn thành kế hoạch giải ngân và bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực, tỉnh sẽ yêu cầu các địa phương, chủ đầu tư rà soát cụ thể từng dự án, phân loại rõ nguồn vốn đã giải ngân, dự án đang trong quá trình phê duyệt, dự án chuẩn bị triển khai và những khoản vốn không có khả năng giải ngân hoặc cần điều chuyển.
Đối với các dự án gặp trở ngại khách quan, bất khả kháng, các đơn vị phải khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, trình cấp có thẩm quyền xem xét điều chuyển vốn theo đúng quy định, tránh để nguồn lực bị đình trệ. Lãnh đạo cấp xã phải trực tiếp làm việc với các phòng, ban chuyên môn để xác định nguyên nhân, tháo gỡ khó khăn cho từng dự án, không để tình trạng chậm trễ kéo dài.
Đồng thời, đề nghị cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo tham mưu rà soát, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên; xác định rõ địa bàn, lĩnh vực phụ trách và trách nhiệm trong theo dõi, đôn đốc, kiểm tra tiến độ thực hiện tại các địa phương.
Việc phân công phải bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ địa bàn, rõ trách nhiệm và rõ kết quả. Trường hợp đã được giao nhiệm vụ nhưng không thực hiện hoặc thực hiện thiếu trách nhiệm, phải xem xét, báo cáo cấp có thẩm quyền.
Sự quyết liệt trong chỉ đạo cùng tinh thần chủ động tháo gỡ khó khăn của chính quyền các cấp tỉnh Nghệ An là chìa khóa quan trọng để đưa các Chương trình mục tiêu quốc gia đi vào cuộc sống. Nhờ đó, hạ tầng vùng khó khăn từng bước được hoàn thiện, mở ra cơ hội phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao mức sống cho đồng bào các dân tộc thiểu số và rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng miền trong tỉnh.