Khi máy gặt hết khấu hao nhưng phụ tùng vẫn còn giá trị
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ giới hóa trong khâu thu hoạch lúa ở Việt Nam đã đạt mức rất cao, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long, nơi máy gặt đập liên hợp trở thành thiết bị phổ biến trong sản xuất lúa hàng hóa.
Điều đó đồng nghĩa với việc một lượng lớn máy gặt đang hoạt động trên đồng ruộng mỗi năm. Một chiếc máy gặt có thể sử dụng khoảng 8–12 năm, nhưng nhiều bộ phận hao mòn nhanh hơn do làm việc trong điều kiện bùn nước, bụi rơm và cường độ vận hành cao vào mùa vụ.
Khi máy xuống cấp hoặc bị thay thế, không phải toàn bộ thiết bị đều trở thành phế liệu. Nhiều cụm chi tiết như hộp số, bơm thủy lực, trục truyền động, bánh xích, bộ phận cắt và hệ thống truyền động phụ vẫn có thể được tháo rời, kiểm tra, phục hồi và bán lại cho các chủ máy khác.
Chính từ nhu cầu này, tại nhiều địa phương đã hình thành các kho phụ tùng cũ chuyên thu gom máy gặt hỏng, tháo dỡ linh kiện và cung cấp phụ tùng thay thế giá thấp hơn hàng mới.
Một thị trường ít thống kê nhưng hiện diện rõ ràng
Khác với phụ tùng ô tô hay xe máy, phụ tùng máy gặt đập liên hợp thường không có hệ thống phân phối công khai rộng rãi. Hoạt động mua bán chủ yếu diễn ra thông qua cửa hàng cơ khí nông nghiệp, đầu mối sửa chữa máy gặt và mạng lưới chủ máy quen biết nhau theo vùng sản xuất.
Tại các tỉnh có diện tích lúa lớn như An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp, Long An hay Thái Bình, nhiều cơ sở sửa chữa cơ khí nông nghiệp vừa làm dịch vụ bảo dưỡng, vừa thu mua xác máy gặt cũ để lấy phụ tùng.
Dù chưa có thống kê chính thức về quy mô giao dịch phụ tùng máy gặt đã qua sử dụng, thực tế tại các vùng trồng lúa lớn cho thấy hoạt động thu gom, tháo dỡ và mua bán phụ tùng cũ diễn ra khá phổ biến, đặc biệt vào thời điểm sau các vụ thu hoạch lớn.
Theo các cơ sở cơ khí trong ngành, nhiều cụm phụ tùng đã qua sử dụng nhưng còn hoạt động tốt thường có giá thấp hơn đáng kể so với phụ tùng mới, giúp chủ máy giảm chi phí sửa chữa và rút ngắn thời gian chờ thay thế trong mùa vụ.
Doanh nghiệp cơ khí và mạng lưới dịch vụ hưởng lợi từ hệ sinh thái phụ tùng
Trong lĩnh vực máy móc và phụ tùng nông nghiệp, Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam - CTCP (VEAM) là một trong những doanh nghiệp cơ khí nông nghiệp lớn của Việt Nam, tham gia sản xuất và cung cấp thiết bị, phụ tùng phục vụ cơ giới hóa nông nghiệp.
Bên cạnh đó, Công ty TNHH Kubota Việt Nam phát triển mạng lưới dịch vụ bảo dưỡng, sửa chữa và cung cấp phụ tùng chính hãng cho máy kéo, máy gặt và thiết bị nông nghiệp Kubota trên nhiều địa phương.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ rằng VEAM và Kubota Việt Nam chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, phân phối máy nông nghiệp và cung cấp phụ tùng chính hãng. Thị trường phụ tùng cũ, phụ tùng tháo máy và linh kiện đã qua sử dụng hiện nay chủ yếu vận hành thông qua các cơ sở cơ khí địa phương, xưởng sửa chữa máy gặt và đầu mối thu gom máy nông nghiệp thanh lý, chứ không phải là hoạt động kinh doanh chính thức của các hãng máy nông nghiệp.
Điều này tạo nên một cấu trúc thị trường khá đặc biệt: hệ thống chính hãng bảo đảm chất lượng và nguồn gốc, còn mạng lưới cơ khí địa phương đáp ứng nhu cầu phụ tùng giá thấp và thay thế nhanh trong mùa vụ.
Kinh tế tuần hoàn trong cơ giới hóa nông nghiệp
Điểm đáng chú ý là hoạt động tái sử dụng phụ tùng máy gặt không chỉ mang ý nghĩa tiết kiệm chi phí, mà còn phản ánh một dạng kinh tế tuần hoàn trong cơ giới hóa nông nghiệp.
Nếu toàn bộ máy gặt cũ đều bị bán sắt vụn, lượng vật liệu thép, gang, hợp kim và các cụm cơ khí còn khả năng sử dụng sẽ bị lãng phí rất lớn. Việc tháo dỡ, phân loại và phục hồi phụ tùng giúp kéo dài vòng đời của nhiều chi tiết cơ khí, giảm nhu cầu sản xuất mới và giảm lượng chất thải công nghiệp phát sinh từ máy nông nghiệp hết niên hạn sử dụng.
Tuy nhiên, thị trường này cũng tồn tại không ít rủi ro:
-
Khó kiểm soát chất lượng phụ tùng đã qua sử dụng.
-
Nhiều linh kiện không có nguồn gốc hoặc lịch sử sửa chữa rõ ràng.
-
Việc sử dụng phụ tùng mòn quá mức có thể gây hỏng hóc dây chuyền và ảnh hưởng đến an toàn vận hành.
-
Hoạt động tháo dỡ máy cũ ở các cơ sở nhỏ lẻ đôi khi chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về môi trường và xử lý dầu mỡ thải.
Vì vậy, xu hướng lâu dài có thể sẽ là chuẩn hóa hoạt động thu hồi – phân loại – tái sử dụng phụ tùng máy nông nghiệp, tương tự cách nhiều ngành công nghiệp khác đang phát triển mô hình tái chế tạo và phục hồi thiết bị cơ khí.
Phía sau vụ gặt là một chuỗi dịch vụ ít được nhìn thấy
Khi một chiếc máy gặt chạy trên cánh đồng, người ta thường chỉ nhìn thấy người điều khiển và năng suất thu hoạch. Nhưng để chiếc máy đó hoạt động liên tục qua nhiều mùa vụ, phía sau còn có cả một hệ sinh thái gồm thợ cơ khí, cửa hàng phụ tùng, kho linh kiện tháo máy, cơ sở phục hồi chi tiết và mạng lưới vận chuyển phụ tùng giữa các vùng sản xuất.
Đối với công nghiệp nông thôn, đây là một lĩnh vực đáng được nhìn nhận đúng mức. Nó không hào nhoáng như thị trường máy nông nghiệp mới, nhưng lại tạo việc làm cho nhiều lao động cơ khí địa phương, đồng thời giúp giảm chi phí vận hành cho lực lượng chủ máy gặt – những người đang đóng vai trò quan trọng trong cơ giới hóa sản xuất lúa của Việt Nam.
Vì vậy, kho phụ tùng cũ của máy gặt không chỉ là nơi chứa những chi tiết đã qua sử dụng. Đó là một mắt xích âm thầm nhưng có giá trị kinh tế đáng kể trong chuỗi cơ giới hóa nông nghiệp, nơi mỗi bánh răng, trục truyền hay cụm thủy lực cũ vẫn có thể tiếp tục tạo ra giá trị sau khi chiếc máy gặt ban đầu đã hoàn thành vòng đời của nó.