Ngày 30/7, tại TP.HCM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị với các hiệp hội ngành hàng nhằm thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong 6 tháng cuối năm 2026.
Hội nghị tập trung đánh giá tình hình xuất khẩu nửa đầu năm, nhận diện những khó khăn, vướng mắc đang cản trở hoạt động của doanh nghiệp và đề ra các giải pháp trọng tâm cho giai đoạn còn lại của năm.
Áp lực mới với xuất khẩu nông sản
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, tình hình thế giới tiếp tục diễn biến nhanh và phức tạp, với biến động giá năng lượng, chi phí logistics gia tăng và các rào cản thương mại ngày càng khắt khe, tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.
Tuy nhiên, ngành nông nghiệp vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực. GDP toàn ngành trong 6 tháng đầu năm đạt 3,8-3,85%, vượt mục tiêu 3,5% được Chính phủ giao. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 36 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước.
Nhiều ngành hàng như rau quả, thủy sản, hạt tiêu, gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục duy trì tăng trưởng khả quan. Đáng chú ý, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, lâm sản và thủy sản đã chính thức vận hành từ ngày 1/7/2026, góp phần nâng cao tính minh bạch và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Dù vậy, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết xuất khẩu nông sản vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi giá xuất khẩu bình quân của một số mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, cao su và chè giảm mạnh. Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển xanh và giảm phát thải.
Đặc biệt, Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang đặt ra yêu cầu rất cao đối với doanh nghiệp và toàn bộ chuỗi sản xuất.
Doanh nghiệp lo vướng thị trường xuất khẩu
Tại hội nghị, nhiều hiệp hội ngành hàng cho biết những khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở thị trường tiêu thụ mà còn ở các quy định quản lý nhập khẩu của nước đối tác.
Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), cho biết Philippines vẫn là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam. Trong 7 tháng đầu năm, lượng gạo xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 2,5 triệu tấn.
Tuy nhiên, nhiều chính sách quản lý nhập khẩu mới của Philippines đang gây khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam, dù nhu cầu tiêu thụ vẫn ở mức cao.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động làm việc với phía Philippines, đồng thời thúc đẩy cơ chế đối thoại giữa hiệp hội lương thực hai nước để kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh, hướng tới quan hệ hợp tác lâu dài thay vì xử lý từng vụ việc riêng lẻ.
Bên cạnh đó, hiệp hội cũng kiến nghị tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu sang các nước châu Phi và những thị trường tiềm năng khác nhằm giảm rủi ro do phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Mã số vùng trồng tiếp tục là “nút thắt”
Đối với ngành rau quả, Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) cho rằng những điểm nghẽn liên quan đến mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu.
Theo hiệp hội, hồ sơ và thủ tục cấp mã số hiện vẫn còn phức tạp, trong khi nhiều nông dân chưa nắm rõ quy trình thực hiện, dẫn đến thời gian xử lý kéo dài và ảnh hưởng đến tiến độ xuất khẩu của doanh nghiệp.
VINAFRUIT kiến nghị đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; số hóa dữ liệu; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; tăng cường phổ biến các quy định về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, chuyển đổi số và sản xuất giảm phát thải đến từng hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp tham dự hội nghị, nếu không sớm tháo gỡ các vướng mắc về mã số vùng trồng, năng lực mở rộng xuất khẩu sang các thị trường yêu cầu truy xuất nguồn gốc chặt chẽ sẽ bị hạn chế đáng kể.
Đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh số hóa
Giải đáp các kiến nghị tại hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết Chính phủ dự kiến sớm ban hành nghị quyết về đổi mới phương thức cấp mã số vùng trồng.
Theo đó, quy trình mới sẽ được triển khai theo hướng đơn giản hóa thủ tục, cấp mã số dựa trên định danh thửa đất và thực hiện hồ sơ trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Đối với vùng trồng không phục vụ xuất khẩu, nếu hồ sơ hợp lệ, người dân có thể được cấp mã số sau khoảng 3 ngày kể từ khi kê khai. Riêng vùng trồng phục vụ xuất khẩu, thời gian dự kiến khoảng 10 ngày do phải thực hiện khâu tiền kiểm theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ ban hành sổ tay hướng dẫn kiểm soát cadimi và các chỉ tiêu an toàn, giúp người dân sử dụng phân bón và vật tư nông nghiệp đúng quy trình. Các vùng trồng cũng sẽ được hướng dẫn cụ thể hơn về yêu cầu kỹ thuật và an toàn thực phẩm.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường kỳ vọng ngành rau quả sẽ đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 8,5-9 tỷ USD trong năm 2026, tiến tới mốc 10 tỷ USD, qua đó đóng góp quan trọng vào mục tiêu xuất khẩu 74 tỷ USD của toàn ngành nông nghiệp.
Trong bối cảnh cạnh tranh thương mại ngày càng gay gắt và các tiêu chuẩn nhập khẩu liên tục được nâng lên, việc gỡ đồng thời các nút thắt về thị trường, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật được xem là điều kiện tiên quyết để nông sản Việt Nam duy trì đà tăng trưởng và mở rộng vị thế trên thị trường quốc tế trong những tháng cuối năm 2026.