Đây là khu vực có quy mô lớn, được định hướng tổ chức không gian theo cách tiếp cận lấy di sản, rừng, nguồn nước và cấu trúc tự nhiên làm nền tảng phát triển. Thời hạn quy hoạch được xác định theo định hướng Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075.
Theo nhiệm vụ được phê duyệt, khu vực quy hoạch thuộc địa bàn các phường An Sinh, Bình Khê, Mạo Khê, Hoàng Quế, Yên Tử, Uông Bí và Vàng Danh, thành phố Quảng Ninh. Ranh giới nghiên cứu khu vực này có phía Bắc giáp tỉnh Bắc Ninh, phía Tây giáp TP Hải Phòng, phía Đông giáp xã Quảng La và phường Tuần Châu, phía Nam giáp các Khu 1, Khu 2 và Khu 4.
Tuy nhiên, con số 40.040,7 ha hiện mới là quy mô khu vực nghiên cứu. Ranh giới lập quy hoạch chính thức, diện tích và dân số cụ thể sẽ tiếp tục được xác định trong quá trình lập đồ án quy hoạch phân khu.
Không xem Yên Tử chỉ là một khu du lịch
Một trong những điểm đáng chú ý của nhiệm vụ quy hoạch là cách tiếp cận đối với khu vực Yên Tử. Định hướng được đặt ra không coi nơi đây đơn thuần là một khu du lịch tâm linh hay quỹ đất để phát triển đô thị, mà nghiên cứu Yên Tử như một không gian di sản có quy mô vùng.
Đỉnh Yên Tử
Theo đó, đồ án phải tính đến mối liên kết giữa hệ thống di sản với cảnh quan núi rừng, tuyến hành hương, cộng đồng dân cư, các khu đô thị, khu sản xuất và hệ thống hạ tầng. Việc bảo vệ giá trị Quần thể Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được xác định là nguyên tắc xuyên suốt, trong đó phương án quy hoạch không được làm suy giảm giá trị di sản.
Cùng với Yên Tử, phạm vi nghiên cứu còn đặt trọng tâm vào hệ thống di sản Ngọa Vân, Hồ Thiên, An Sinh, Quỳnh Lâm, các lăng tẩm và di tích nhà Trần, tuyến hành hương, các không gian khảo cổ, cảnh quan văn hóa, không gian tĩnh và hoạt động tôn giáo.
Những quỹ đất có khả năng phát triển sẽ phải được xem xét trên cơ sở sức chịu tải của hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và yêu cầu bảo tồn.
Thay vì áp dụng một bộ chỉ tiêu xây dựng chung cho toàn bộ khu vực, nhiệm vụ quy hoạch yêu cầu phân loại không gian theo giá trị, mức độ nhạy cảm, hiện trạng và khả năng tiếp nhận phát triển. Các khu vực bảo tồn, sinh thái nhạy cảm, rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, vùng tài sản và vùng đệm di sản sẽ được nghiên cứu với các chỉ tiêu và chế độ quản lý phù hợp riêng.
Khu vực quy hoạch có tính chất là không gian di sản - văn hóa - tâm linh đặc biệt, lấy Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, hệ thống di tích nhà Trần và các giá trị liên quan đến Thiền phái Trúc Lâm làm hạt nhân. Là vùng cảnh quan sinh thái - rừng quy mô lớn, giữ vai trò bảo vệ di sản, nguồn nước, đa dạng sinh học, phòng chống thiên tai và duy trì sinh kế phù hợp.
Bên cạnh đó còn là không gian phát triển văn hóa, du lịch, nghiên cứu, giáo dục và dịch vụ có chọn lọc; đồng thời là hệ đô thị - dân cư - sản xuất được kế thừa, chỉnh trang và chuyển đổi phù hợp.
Dự báo sơ bộ cho thấy quy mô dân số của khu vực đến năm 2050 khoảng 41.000-48.000 người. Con số này vẫn sẽ được xác định cụ thể trong quá trình lập đồ án, trên cơ sở định hướng của Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh.
Phát triển mới có chọn lọc, giảm tải cho vùng lõi
Không gian 40.040,7 ha được định hướng theo mô hình đa phân vùng, trong đó bảo tồn di sản và sinh thái là nền tảng, còn phát triển mới phải được kiểm soát. Các khu đô thị, dân cư và sản xuất hiện hữu sẽ được rà soát để kế thừa, chỉnh trang hoặc chuyển đổi phù hợp thay vì phát triển dàn trải.
Một nội dung đáng chú ý khác là tổ chức hệ thống cửa ngõ đa điểm. Các khu vực đón tiếp, bãi đỗ, trung chuyển và hạ tầng giảm tải sẽ được nghiên cứu nhằm phân luồng cư dân, khách du lịch, hàng hóa, hoạt động khai khoáng, cứu hộ và phòng cháy chữa cháy. Mục tiêu là giảm áp lực lên vùng lõi di sản, đồng thời nâng khả năng vận hành của toàn khu vực.
Trong giai đoạn ngắn hạn, đồ án sẽ tập trung chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, xác định ranh giới các khu vực di sản, rừng, lưu vực, khoáng sản, quốc phòng - an ninh, dân cư và hạ tầng. Việc bảo tồn, tu bổ hệ thống di tích Yên Tử, di tích nhà Trần, tuyến hành hương và cảnh quan văn hóa cũng được đặt cùng với nhiệm vụ bảo vệ rừng, nguồn nước, phòng cháy chữa cháy, phòng chống thiên tai và xử lý các điểm ô nhiễm.
Hạ tầng thiết yếu như giao thông, cửa ngõ, bãi đỗ, trung chuyển, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải và chất thải rắn cũng sẽ được rà soát, nâng cấp theo nhu cầu thực tế. Các khu vực có khả năng tiếp nhận phát triển mới, dự án ưu tiên và nhu cầu cấp thiết của cộng đồng sẽ được xác định trong quá trình lập quy hoạch.
Ở giai đoạn trung hạn, nhiệm vụ đặt ra việc hoàn thiện phương án tổ chức không gian, cơ cấu sử dụng đất, mạng lưới hạ tầng khung và các khu vực phát triển mới có chọn lọc. Các trung tâm văn hóa, nghiên cứu, giáo dục, tu học, du lịch, chăm sóc sức khỏe, công nghiệp văn hóa và dịch vụ hỗ trợ có thể được hình thành theo điều kiện từng khu vực.
Đồng thời, các khu dân cư, đô thị và khu sản xuất hiện hữu sẽ tiếp tục được chỉnh trang; hoạt động vận chuyển hàng hóa, khai khoáng được tổ chức và kiểm soát, cùng với việc phục hồi, chuyển đổi những khu vực sau khai thác.
Về dài hạn, định hướng là hoàn thiện hệ thống giao thông, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, hạ tầng số và các thiết chế văn hóa - dịch vụ cấp vùng. Không gian Yên Tử được nghiên cứu để kết nối với hệ thống di tích nhà Trần, Bắc Ninh, Hải Phòng và vùng Đồng bằng sông Hồng, đồng thời phát triển các trung tâm nghiên cứu, giáo dục, công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh.
Quy hoạch cũng đặt yêu cầu phục hồi rừng, lưu vực, cảnh quan và các khu vực hậu khai khoáng; ứng dụng công nghệ để quản lý di sản, giám sát sức chứa, môi trường, giao thông và vận hành đô thị.
Về tổ chức thực hiện, Sở Xây dựng là cơ quan thẩm định. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Khu vực I là đơn vị tổ chức lập, trình thẩm định và trình phê duyệt quy hoạch; đơn vị tư vấn sẽ được lựa chọn theo quy định pháp luật.
Thời gian thực hiện nhiệm vụ không quá 6 tháng kể từ ngày được phê duyệt, không tính thời gian thực hiện các thủ tục thẩm định, phê duyệt và các trường hợp bất khả kháng theo quy định.
Việc UBND TP Quảng Ninh phê duyệt nhiệm vụ mới là bước chuẩn bị để lập đồ án Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000. Các chỉ tiêu về ranh giới, diện tích, dân số, cơ cấu sử dụng đất và tổ chức không gian cụ thể sẽ còn được nghiên cứu, xác định trong bước lập đồ án.
Tâm An