Nông dân chuyên nghiệp – mắt xích quan trọng của nền kinh tế nông nghiệp
Nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, chuyển từ mục tiêu gia tăng sản lượng sang nâng cao giá trị. Cùng với đó là quá trình chuyển đổi từ sản xuất manh mún sang liên kết chuỗi, ứng dụng công nghệ và hướng tới phát triển bền vững.
Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), năm 2025 cả nước có khoảng 13,4 triệu lao động làm việc trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản. Đây là lực lượng giữ vai trò then chốt trong quá trình hiện đại hóa nền nông nghiệp, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Muốn nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, người nông dân không chỉ biết sản xuất mà còn phải biết quản trị, nắm bắt nhu cầu thị trường, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng thương hiệu cho nông sản.
Sơn La – minh chứng cho hiệu quả của liên kết và đổi mới tư duy
Thực tế tại tỉnh Sơn La cho thấy, việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa quy mô lớn đã tạo nên những chuyển biến rõ nét.
Các vùng chuyên canh được hình thành, tạo điều kiện áp dụng cơ giới hóa, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và phát triển chuỗi liên kết tiêu thụ. Nhờ đó, nhiều nông sản chủ lực như xoài, nhãn, chanh leo, chuối đã có mặt tại các thị trường khó tính như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia và châu Âu, góp phần nâng cao giá trị gia tăng.
Đáng chú ý, ngày càng nhiều nông dân thay đổi tư duy, từ sản xuất đơn lẻ sang tham gia hợp tác xã, tổ hợp tác; chủ động ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm.
Ông Nguyễn Văn Báu, xã viên Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh và Dịch vụ tổng hợp Bình Thuận (xã Bình Thuận, Sơn La), cho biết gia đình ông hiện canh tác hơn 5 ha chè, cà phê xen cây ăn quả.
"Trước đây, làm ra sản phẩm gì thì bán sản phẩm đó nên hiệu quả chưa cao. Từ khi tham gia hợp tác xã, chúng tôi sản xuất bài bản hơn, tập trung vào sản phẩm thị trường cần, bảo đảm chất lượng và an toàn thực phẩm. Hợp tác xã xây dựng website, mở các cửa hàng giới thiệu sản phẩm nên giá trị nông sản tăng lên đáng kể. Chè sau chế biến sâu hiện có giá từ 300.000 – 400.000 đồng/kg chè khô", ông Báu chia sẻ.
Nguồn nhân lực vẫn là "điểm nghẽn"
Mặc dù quá trình chuyển đổi đang diễn ra tích cực, song chất lượng nguồn nhân lực trong nông nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế.
Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, tỷ lệ lao động nông nghiệp có bằng cấp hoặc chứng chỉ mới đạt khoảng 4,7%. Phần lớn người dân vẫn sản xuất theo kinh nghiệm, chú trọng sản lượng hơn chất lượng, chưa thực sự quan tâm đến các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, khiến nhiều sản phẩm khó đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường quốc tế.
Đáng chú ý, mặc dù hơn 85% nông dân đã sử dụng điện thoại thông minh, nhưng chỉ khoảng 5–7% áp dụng công nghệ số vào quản lý nhật ký sản xuất hoặc kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử.
Chuyển đổi số và khoa học công nghệ là chìa khóa
Theo ông Phan Như Nguyện, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân Việt Nam, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở nhận thức, kiến thức và kỹ năng của một bộ phận nông dân.
Tư duy sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết khiến việc ứng dụng khoa học công nghệ chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư lớn, khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế, trong khi hạ tầng số ở nhiều vùng nông thôn chưa đồng bộ cũng ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi.
Theo ông, muốn xây dựng đội ngũ nông dân chuyên nghiệp cần đồng thời nâng cao trình độ, kỹ năng số và khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ sản xuất hiện đại.
Phát triển nông dân chuyên nghiệp để nâng tầm nông sản Việt
Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, ông Cao Minh Tuấn, cho rằng thị trường quốc tế đang đặt ra ngày càng nhiều yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải đối với nông sản.
Để đáp ứng xu thế này, người nông dân cần thay đổi tư duy sản xuất theo nhu cầu thị trường thay vì sản xuất theo khả năng sẵn có; lấy hiệu quả kinh tế và giá trị gia tăng làm mục tiêu thay cho chạy theo sản lượng.
Bên cạnh đó, cần tăng cường liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp để hình thành các chuỗi sản xuất bền vững; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuẩn hóa quy trình canh tác và chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với tín hiệu thị trường.
Đây chính là nền tảng giúp tối ưu chi phí, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.