Nâng chuẩn nông thôn mới theo hướng xanh và số
Thực hiện chỉ đạo của Trung ương về triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030, Hà Nội đang khẩn trương hoàn thiện các cơ chế, tiêu chí và bộ máy tổ chức để triển khai chương trình trong giai đoạn mới.
UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 2376 về xác định nhóm xã thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Theo đó, thành phố có 36 xã thuộc nhóm 1, 39 xã thuộc nhóm 2 và không có xã nhóm 3.
Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cũng ban hành Quyết định số 2913 thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, dự thảo Bộ tiêu chí xã nông thôn mới thành phố giai đoạn 2026-2030 gồm 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu. Bộ tiêu chí được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết quả của giai đoạn trước, đồng thời bổ sung những yêu cầu mới phù hợp với xu hướng phát triển.
Một trong những điểm đáng chú ý là chuyển đổi số được đưa sâu hơn vào quản lý nhà nước, tổ chức sản xuất và đời sống người dân. Song song với đó, tiêu chí môi trường được nâng lên đáng kể.
Theo dự thảo, 100% chất thải rắn sinh hoạt phải được thu gom, xử lý; tối thiểu 80% rác thải được phân loại tại nguồn và không còn tình trạng chôn lấp trực tiếp chất thải sinh hoạt.
Các địa phương đồng thời phải tăng cường thu gom, xử lý chất thải chăn nuôi, phụ phẩm nông nghiệp; triển khai giải pháp xử lý nước thải sinh hoạt, cải tạo cảnh quan và bảo vệ nguồn nước.
Những yêu cầu mới cho thấy xây dựng nông thôn mới của Hà Nội trong giai đoạn tới đang chuyển mạnh từ mục tiêu hoàn thiện kết cấu hạ tầng sang nâng cao chất lượng phát triển, lấy môi trường sống, công nghệ và người dân làm trung tâm.
Chuyển đổi số, OCOP trở thành những tiêu chí quan trọng
Đối với các xã nhóm 1, dự thảo đặt ra nhiều chỉ tiêu ở mức cao. Tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người phải đạt từ 10,5%/năm trở lên; tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt tối thiểu 40%; tỷ lệ người trong độ tuổi tiếp tục học sau trung học phổ thông đạt 60%; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều không vượt quá 1,5%.
Các địa phương cũng phải thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Đáng chú ý, mỗi xã nhóm 1 phải xây dựng ít nhất 2 mô hình thôn thông minh và bảo đảm tỷ lệ giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến đạt từ 93% trở lên.
Đối với các xã nhóm 2, hệ thống chỉ tiêu được xây dựng phù hợp hơn với điều kiện thực tế nhưng vẫn đặt ra những yêu cầu cao nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa phương.
Đáng chú ý, các xã thuộc nhóm này được yêu cầu phát triển ít nhất 5 sản phẩm OCOP 4 sao hoặc 10 sản phẩm OCOP 3 sao còn hiệu lực, cao hơn yêu cầu đối với nhóm 1.
Mục tiêu thành phố đặt ra là đến năm 2030 có 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Việc đưa chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và bảo vệ môi trường vào hệ thống tiêu chí cho thấy định hướng xây dựng nông thôn mới của Hà Nội đang bước sang giai đoạn mới: không chỉ thay đổi diện mạo làng quê mà hướng tới nâng cao thực chất đời sống vật chất, tinh thần của người dân và tạo nền tảng phát triển lâu dài.
Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang chủ trì, phối hợp với Sở Nội vụ cùng các sở, ngành liên quan kiện toàn Văn phòng Điều phối chương trình xây dựng nông thôn mới thành Văn phòng Điều phối các Chương trình mục tiêu quốc gia thành phố, phấn đấu hoàn thành trong tháng 8/2026.
Chuyên Mỹ tạo sức sống mới từ nông nghiệp xanh
Những định hướng mới trong xây dựng nông thôn mới đang từng bước được thể hiện tại các địa phương, trong đó xã Chuyên Mỹ là một trường hợp đáng chú ý.
Xã Chuyên Mỹ được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 5 xã thuộc huyện Phú Xuyên trước đây, gồm Chuyên Mỹ, Tân Dân, Vân Từ, Phú Yên và Châu Can.
Trước khi sáp nhập, cả 5 đơn vị hành chính cấp xã đều đã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Trong đó, Phú Yên và Chuyên Mỹ đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; Châu Can đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; Vân Từ và Tân Dân đạt chuẩn nông thôn mới.
Trên nền tảng đó, địa phương tiếp tục xác định xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ trọng tâm. Hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước được đầu tư đồng bộ, cảnh quan nông thôn được cải thiện theo hướng sáng - xanh - sạch - đẹp. Đến hết năm 2025, thu nhập bình quân của người dân đạt hơn 78 triệu đồng/người/năm và xã không còn hộ nghèo.
Đáng chú ý, quá trình xây dựng nông thôn mới tại Chuyên Mỹ ngày càng gắn chặt với tổ chức lại sản xuất và nâng cao thu nhập cho người dân.
Toàn xã đã thành lập 6 chi hội nghề nghiệp với 102 thành viên và 23 tổ hội nghề nghiệp với 333 thành viên, hoạt động trong nhiều lĩnh vực như trồng cây ăn quả, rau an toàn, chăn nuôi, nuôi thủy sản, may công nghiệp, mộc, giày da...
Các chi hội, tổ hội nghề nghiệp đang trở thành những hạt nhân liên kết người dân trong sản xuất, từng bước hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ và nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm địa phương.
Từ đầm sen đến sản phẩm OCOP và du lịch sinh thái
Một hướng phát triển đáng chú ý tại Chuyên Mỹ là chuyển đổi cơ cấu cây trồng gắn với khai thác giá trị đa tầng từ cây sen.
Thay vì chỉ trồng sen để thu hoạch hạt như trước, một số hộ dân đã mở rộng sang thu hoạch hoa, chế biến chè sen, từng bước xây dựng sản phẩm hàng hóa và kết hợp phát triển du lịch sinh thái.
Bà Nguyễn Thị Toàn, một hộ dân tại thôn Ngọ, xã Chuyên Mỹ cho biết, trước đây gia đình chủ yếu trồng sen lấy hạt nên hiệu quả kinh tế chưa cao. Từ khi chuyển sang trồng sen lấy hoa và chế biến chè sen, thu nhập của gia đình được cải thiện rõ rệt. Người dân mong muốn tiếp tục nhận được hỗ trợ của ngành nông nghiệp trong xây dựng nhãn hiệu chè sen, phát triển sản phẩm OCOP và từng bước đưa sản phẩm tiếp cận thị trường quốc tế.
Giá trị của những đầm sen tại Chuyên Mỹ cũng không còn giới hạn trong sản xuất nông nghiệp. Mỗi mùa sen nở, nơi đây thu hút du khách trong và ngoài Thủ đô đến tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm hái sen, thưởng thức trà sen và các món ăn chế biến từ sen.
Sự kết hợp giữa sản xuất, chế biến và du lịch trải nghiệm không chỉ mở thêm sinh kế cho người dân mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Chuyên Mỹ - vùng đất vốn nổi tiếng với nghề khảm trai truyền thống - thông qua những sản phẩm nông nghiệp mang bản sắc địa phương.
Người dân là chủ thể của nông thôn mới
Cùng với phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường đang trở thành một phần quan trọng trong xây dựng nông thôn mới tại Chuyên Mỹ.
UBND xã thường xuyên phát động các đợt tổng vệ sinh môi trường, thu hút cán bộ, các tổ chức đoàn thể và đông đảo người dân tham gia.
Tại các thôn, người dân cùng quét dọn đường làng, ngõ xóm, thu gom rác thải, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh; vệ sinh khu vực công cộng, nhà văn hóa, trụ sở cơ quan và các tuyến đường chính.
Hoạt động này nằm trong chuỗi hưởng ứng phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu”, qua đó từng bước hình thành ý thức cộng đồng trong giữ gìn cảnh quan và môi trường sống.
Từ chuyển đổi mô hình sản xuất, phát triển sản phẩm OCOP, du lịch nông nghiệp đến xây dựng những khu dân cư xanh, sạch, đẹp, thực tiễn tại Chuyên Mỹ cho thấy xây dựng nông thôn mới đang ngày càng đi sâu vào chất lượng sống và sinh kế của người dân.
Với mục tiêu 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và 20% đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại vào năm 2030, Hà Nội đang bước vào giai đoạn xây dựng nông thôn mới với yêu cầu cao hơn. Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường sẽ là những trụ cột quan trọng để vùng nông thôn Thủ đô không chỉ hiện đại hơn về hạ tầng mà còn đáng sống, giàu bản sắc và phát triển bền vững.