Bản lĩnh trên tuyến đầu: Khắc họa bức tranh chuyển mình của ngành Hải quan
Nhìn lại bức tranh kinh tế - xã hội những tháng đầu năm 2026, trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục biến động phức tạp, chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy và cộng đồng doanh nghiệp đối mặt với muôn vàn thách thức, ngành Hải quan Việt Nam vẫn vững vàng khẳng định vai trò là một trong những "trụ cột" tin cậy của nền kinh tế vĩ mô.
Đồng chí Nguyễn Văn Thọ, Cục trưởng Cục Hải quan, chủ trì hội nghị giao ban công tác và triển khai nhiệm vụ trọng tâm.
Đằng sau những con số ấn tượng về kim ngạch xuất nhập khẩu – với tổng trị giá cả nước đạt 549,69 tỷ USD (tăng 27,1% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó xuất khẩu đạt 266,52 tỷ USD và nhập khẩu đạt 283,17 tỷ USD) cùng số thu ngân sách nhà nước đạt 264.795 tỷ đồng (bằng 58,7% dự toán, tăng 18,6%) – là mồ hôi, trí tuệ và cả những trăn trở thầm lặng của cả hệ thống chính trị ngành Hải quan.
Trên tuyến đầu biên mậu, từ Cục đến các Chi cục Hải quan khu vực và chi cục cửa khẩu, áp lực chưa bao giờ nhẹ gánh: Làm thế nào để siết chặt kỷ cương, ngăn chặn hiệu quả buôn lậu, gian lận thương mại (với 11.418 vụ vi phạm bị xử lý, trị giá hàng hóa 9.926,2 tỷ đồng, cùng hàng loạt vụ án ma túy lớn được triệt phá trong kỳ), nhưng đồng thời lại phải "mở cửa" thật thoáng, cắt giảm từng phút thông quan cho doanh nghiệp?
Chính trong áp lực ấy, bản lĩnh của người lính áo xanh ngành Hải quan càng được tôi luyện sáng rực. Sáu tháng đầu năm 2026 khép lại với những dấu ấn đậm nét về hiện đại hóa quy trình nghiệp vụ, đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến toàn trình không phụ thuộc địa giới hành chính.
Luật số 11/2026/QH16: "Cú hích" thể chế và tư duy quản lý kiến tạo
Sự chuẩn bị căn cơ ấy càng được tiếp thêm sức mạnh khi mới đây, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Luật số 11/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027). Đạo luật quan trọng này không đơn thuần là sự sửa đổi các điều luật kỹ thuật, mà là sự thể chế hóa sâu sắc các chủ trương lớn của Đảng về đổi mới bộ máy tinh gọn và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia.
Quốc hội biểu quyết thông qua Luật số 11/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Ảnh: Văn phòng Quốc hội.
Đứng từ lăng kính thực tiễn, có thể thấy đạo luật mới này mang đến những "cú hích" vô cùng mạnh mẽ, tháo gỡ tận gốc những điểm nghẽn mà doanh nghiệp và chính ngành Hải quan trăn trở bấy lâu. Trước hết, đó là cuộc cách mạng số hóa và cắt giảm thủ tục hành chính triệt để thông qua việc chuyển đổi toàn diện chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan từ chứng từ điện tử truyền thống sang dạng thông điệp dữ liệu, kết hợp sâu rộng với Cơ chế một cửa quốc gia, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data). Nhờ đó, doanh nghiệp đã được giải phóng khỏi những chồng chéo giấy tờ khi người khai hải quan không còn phải nộp, xuất trình các chứng từ do cơ quan quản lý chuyên ngành cấp qua hệ thống một cửa, minh chứng rõ nét cho tư duy phục vụ thay vì quản lý hành chính cứng nhắc.
Song hành với đó, đạo luật mới còn giải quyết trọn vẹn những "nút thắt" lâu năm về hạ tầng logistics và kho bãi. Luật đã thể hiện sự thấu cảm sâu sắc với khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp khi kéo dài thời hạn lưu giữ hàng hóa gửi kho ngoại quan, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế lên đến 24 tháng, hàng hóa đưa vào địa điểm thu gom hàng lẻ lên 180 ngày, đồng thời bãi bỏ hoàn toàn các thủ tục xin gia hạn rườm rà. Động thái này thực sự tạo ra "liều thuốc kích thích" mạnh mẽ cho dòng chảy hàng hóa, giúp các doanh nghiệp logistics tối ưu hóa chi phí lưu kho, lưu bãi.
Quang cảnh buổi họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về các luật vừa được Quốc hội thông qua, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Không dừng lại ở đó, luật cũng giúp ngành Hải quan chủ động đón đầu xu hướng kinh tế mới khi lần đầu tiên các quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử được luật hóa chuẩn mực, tạo hành lang pháp lý vững chắc trong kỷ nguyên số. Cùng với đó, việc trao quyền chủ động cho cơ quan hải quan tạm dừng hàng hóa quá cảnh nghi ngờ giả mạo sở hữu trí tuệ đã tiếp tục nâng tầm vị thế và trách nhiệm quốc gia của Hải quan Việt Nam trên trường quốc tế.
Thấu cảm "nỗi lòng" người gác cửa biên mậu
Là những người thường xuyên theo dõi và thông tin những chuyển động của nền kinh tế, chúng tôi hiểu rằng đằng sau mỗi bước tiến của cải cách, mỗi chính sách đi vào cuộc sống và mỗi dấu ấn tăng trưởng của hoạt động xuất nhập khẩu là tâm huyết, bản lĩnh và sự cống hiến bền bỉ của đội ngũ lãnh đạo ngành Hải quan qua các thời kỳ.
Họ không chỉ điều hành hoạt động nghiệp vụ, mà còn góp phần kiến tạo môi trường thương mại thuận lợi, bảo đảm kỷ cương pháp luật và thúc đẩy tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước. Trong bối cảnh yêu cầu cải cách, hiện đại hóa và chuyển đổi số ngày càng mạnh mẽ, cùng với việc tiếp tục sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy, trọng trách đặt lên vai những người đứng đầu ngày càng lớn. Song chính tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, sự quyết liệt trong chỉ đạo điều hành và khát vọng đổi mới không ngừng đã tạo nên động lực để toàn ngành vượt qua thách thức, đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.
Với nền tảng đã được gây dựng cùng quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, tin rằng ngành Hải quan sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt trên mặt trận quản lý nhà nước về hải quan, góp phần thúc đẩy thương mại, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đồng hành hiệu quả cùng cộng đồng doanh nghiệp. Hành trình xây dựng một nền hải quan chuyên nghiệp, minh bạch, hiện đại và hội nhập chắc chắn sẽ còn tiếp tục được viết nên bằng trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm của những con người đang ngày đêm cống hiến cho sự phát triển của đất nước.