Tại xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang - một trong những vùng đất phèn điển hình của khu vực Tứ giác Long Xuyên, những giải pháp cải tạo đất đã và đang mang lại những chuyển biến tích cực, giúp nhiều nông dân vượt qua khó khăn, giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả canh tác.
Khi đất phèn không còn là nỗi ám ảnh
Những ngày cao điểm nắng nóng, đặc biệt trong vụ hè thu, nhiều cánh đồng tại xã Vĩnh Điều thường xuất hiện những mảng đất đỏ quạch do phèn xì lên mặt ruộng. Đây từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh của người trồng lúa nơi vùng biên giới giáp Campuchia này.
Hơn 10ha đất lúa của ông Nguyễn Văn Đủ, ngụ ấp Đồng Cơ, nhiều năm qua liên tục chịu tác động của đất phèn. Có những vụ, vừa gieo sạ xong, lúa đã chết loang lổ thành từng đám. Bộ rễ không phát triển khiến cây còi cọc, vàng úa rồi chết dần.
“Trước đây, tôi thường sử dụng lân hoặc vôi để xử lý phèn đầu vụ. Tuy nhiên, cách làm này vừa tốn chi phí, vừa mất nhiều công lao động vì phải rải thủ công, trong khi hiệu quả chưa thực sự như mong muốn”, ông Đủ chia sẻ.
Không chỉ đối mặt với đất phèn, khoảng 5-6 năm trở lại đây, ông Đủ chuyển sang canh tác giống lúa ĐS1 - giống lúa có năng suất khá, ít sâu bệnh và phù hợp với điều kiện địa phương. Tuy nhiên, lượng rơm rạ sau thu hoạch của giống lúa này khá lớn, thân rơm cứng và khó phân hủy.
Dù khoảng cách giữa hai vụ lúa kéo dài từ 60-70 ngày, lượng rơm rạ vẫn tồn đọng đáng kể trên đồng ruộng. Nếu không xử lý tốt sẽ dẫn đến hiện tượng ngộ độc hữu cơ, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của cây lúa vụ sau.
Cũng như nhiều nông dân khác trong vùng, trước đây ông Đủ từng nghĩ đến việc đốt đồng hoặc đưa rơm rạ ra khỏi ruộng. Tuy nhiên, cách làm này không chỉ gây lãng phí nguồn hữu cơ quý giá mà còn tác động tiêu cực đến môi trường và chất lượng đất canh tác lâu dài.
Thay đổi tư duy để hồi sinh đất
Bước ngoặt đến khi ông Nguyễn Văn Đủ tham gia chương trình “Hành trình xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe” do Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai.
Thông qua các buổi tư vấn, tập huấn cùng sự đồng hành của các nhà khoa học, nông dân được tiếp cận nhiều giải pháp cải tạo đất, nâng pH, giảm ngộ độc hữu cơ, thúc đẩy phân hủy phụ phẩm nông nghiệp và nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng.
“Tôi nhận ra muốn sản xuất hiệu quả thì trước hết phải chăm sóc đất cho thật khỏe. Khi đất đã khỏe thì cây lúa mới khỏe được và kéo theo giảm phân giảm thuốc”, ông Đủ nói.
Sau khi tiếp cận các giải pháp mới, ông mạnh dạn áp dụng bộ sản phẩm cải tạo đất Bio-Canxi đầu vụ, đồng thời sử dụng Đầu Trâu Bio-1 ở các giai đoạn 7-10 ngày và 18-22 ngày sau sạ.
Ngay trong vụ đông xuân đầu tiên áp dụng, ông nhận thấy tình trạng phèn và ngộ độc hữu cơ giảm rõ rệt. Đây cũng là động lực để ông tiếp tục đầu tư trong vụ hè thu năm nay.
Ở đầu vụ, ông sử dụng khoảng 200kg sản phẩm cải tạo đất cho mỗi hecta. Kết quả thể hiện khá rõ trên đồng ruộng khi bộ rễ lúa phát triển mạnh, rễ trắng dài, cây cứng cáp và tỷ lệ chết cây con giảm đáng kể.
Trong khi đó, những diện tích không được cải tạo thường xuất hiện tình trạng cây thấp hơn, lá xoăn, bộ rễ ngắn và dễ bị nghẹt rễ khi gặp điều kiện phèn nặng.
Không dừng lại ở đó, ông Đủ còn thay đổi phương thức sử dụng phân bón theo hướng cân đối hơn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phân hóa học như trước, ông chú trọng cải tạo đất, tăng hiệu quả sử dụng dinh dưỡng và tận dụng nguồn hữu cơ từ rơm rạ ngay trên đồng ruộng.
Theo ông, khi đất được cải thiện, bộ rễ khỏe hơn thì cây lúa hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn. Nhờ vậy, lượng phân bón sử dụng cũng được điều chỉnh hợp lý, góp phần tiết kiệm đáng kể chi phí sản xuất.
Đất khỏe - nền tảng của canh tác bền vững
Đối với vùng đất phèn như Vĩnh Điều, thời tiết nắng nóng kéo dài khiến hiện tượng phèn bốc lên rất mạnh. Nếu trước đây nông dân thường bị động trong xử lý thì nay, với kinh nghiệm tích lũy từ thực tế sản xuất, ông Đủ đã chủ động chia nhiều lần xử lý phèn trong suốt vụ lúa, nhất là giai đoạn từ 30-40 ngày sau sạ.
Theo ông, sự thay đổi lớn nhất không chỉ nằm ở năng suất hay chi phí sản xuất, mà chính là sự thay đổi trong tư duy canh tác. Từ chỗ chỉ tập trung xử lý những vấn đề phát sinh trên cây lúa, người nông dân đã chuyển sang chăm sóc sức khỏe của đất ngay từ đầu vụ.
Đó cũng chính là tinh thần mà chương trình “Hành trình xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe” hướng đến: đồng hành cùng nông dân thay đổi tập quán canh tác truyền thống, giảm phụ thuộc vào hóa chất, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên đất và tạo ra những hạt gạo an toàn hơn cho người tiêu dùng, hướng tới một nền nông nghiệp xanh và phát triển bền vững.
