Trong bối cảnh công nghiệp nông thôn được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, bài toán nhân lực đang đặt ra nhiều thách thức cần sớm được giải quyết.
Doanh nghiệp khó tuyển, lao động trẻ rời quê
Những năm gần đây, xu hướng dịch chuyển lao động từ nông thôn đến các khu công nghiệp, đô thị lớn ngày càng rõ nét. Mức thu nhập, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp tại các trung tâm kinh tế hấp dẫn hơn đã khiến nhiều lao động trẻ lựa chọn rời quê hương.
Điều này khiến không ít doanh nghiệp công nghiệp nông thôn rơi vào tình trạng thiếu lao động thường xuyên. Nhiều cơ sở sản xuất cho biết dù liên tục đăng tuyển nhưng số lượng hồ sơ nhận được rất hạn chế, đặc biệt ở các vị trí đòi hỏi tay nghề hoặc lao động trẻ.
Tại nhiều làng nghề truyền thống, thực trạng còn đáng lo ngại hơn khi lực lượng lao động chủ yếu là người trung niên và cao tuổi. Không ít nghề thủ công đang đứng trước nguy cơ mai một do thiếu lớp kế cận tiếp nối.
Theo các chuyên gia lao động, quá trình đô thị hóa và chuyển dịch cơ cấu kinh tế là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, nếu không có giải pháp phù hợp, tình trạng “chảy máu” lao động tại nông thôn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững của khu vực công nghiệp nông thôn trong những năm tới.
Thiếu lao động làm tăng chi phí sản xuất
Không chỉ gặp khó khăn trong tuyển dụng, nhiều doanh nghiệp còn phải đối mặt với áp lực gia tăng chi phí lao động.
Để giữ chân người lao động, nhiều cơ sở sản xuất đã điều chỉnh mức lương, hỗ trợ ăn ở, thưởng chuyên cần và cải thiện điều kiện làm việc. Tuy nhiên, trong bối cảnh quy mô sản xuất còn hạn chế, khả năng cạnh tranh về thu nhập của doanh nghiệp nông thôn vẫn thấp hơn so với các doanh nghiệp lớn tại các khu công nghiệp.
Tình trạng thiếu nhân công cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ sản xuất và khả năng đáp ứng đơn hàng. Một số doanh nghiệp buộc phải từ chối đơn hàng hoặc thu hẹp kế hoạch mở rộng sản xuất do không bảo đảm nguồn nhân lực.
Đối với các ngành nghề đòi hỏi kỹ năng và kinh nghiệm như chế biến thực phẩm, thủ công mỹ nghệ hay cơ khí nông thôn, việc đào tạo lao động mới cũng mất nhiều thời gian và chi phí. Đây là áp lực không nhỏ đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn chiếm tỷ trọng lớn trong khu vực công nghiệp nông thôn.
Đổi mới công nghệ để giảm phụ thuộc vào lao động
Trước áp lực thiếu hụt nhân lực, nhiều doanh nghiệp đang lựa chọn đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại nhằm nâng cao năng suất và giảm phụ thuộc vào lao động thủ công.
Từ các dây chuyền đóng gói tự động, hệ thống sấy, phân loại sản phẩm đến các thiết bị hỗ trợ sản xuất hiện đại, xu hướng ứng dụng công nghệ đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ tại nhiều địa phương.
Các chương trình khuyến công quốc gia và khuyến công địa phương thời gian qua đã hỗ trợ nhiều cơ sở sản xuất đổi mới máy móc, nâng cao năng lực sản xuất. Nhờ đó, doanh nghiệp không chỉ giảm áp lực thiếu lao động mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, tiết kiệm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.
Tuy nhiên, đối với nhiều cơ sở sản xuất nhỏ, nguồn lực tài chính vẫn là rào cản lớn trong quá trình đầu tư đổi mới công nghệ. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước trong việc thúc đẩy chuyển đổi công nghệ tại khu vực công nghiệp nông thôn.
Cần giải pháp đồng bộ để giữ chân lao động ở nông thôn
Các chuyên gia cho rằng, giải quyết bài toán thiếu lao động không thể chỉ dựa vào nỗ lực của doanh nghiệp mà cần có sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và địa phương.
Bên cạnh việc hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ, cần tăng cường đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động địa phương. Việc phát triển các cụm công nghiệp, nâng cao chất lượng hạ tầng và cải thiện môi trường làm việc cũng là yếu tố quan trọng giúp thu hút và giữ chân người lao động.
Ngoài ra, việc xây dựng hình ảnh công nghiệp nông thôn hiện đại, năng động và có cơ hội phát triển nghề nghiệp rõ ràng sẽ góp phần thay đổi nhận thức của lao động trẻ, tạo động lực để họ lựa chọn làm việc và gắn bó với quê hương.
Trong bối cảnh cạnh tranh lao động ngày càng gay gắt, nhân lực không chỉ là yếu tố đầu vào của sản xuất mà còn là chìa khóa quyết định năng lực phát triển của công nghiệp nông thôn. Giải quyết hiệu quả bài toán lao động vì thế sẽ là nền tảng quan trọng để khu vực này tiếp tục phát triển bền vững, đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế địa phương và xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tới.
