Công nghệ thay đổi cách làm nông nghiệp
Quỹ đất dành cho nông nghiệp ngày càng thu hẹp trong khi yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng cao đang đặt ngành trồng trọt Hà Nội trước yêu cầu phải thay đổi.
Thay vì sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ nông dân đã đầu tư nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới tiết kiệm, thiết bị tự động, công nghệ quan trắc và các giải pháp số.
Sự thay đổi này không đơn thuần là đưa thêm máy móc vào đồng ruộng. Quan trọng hơn, công nghệ đang giúp người sản xuất kiểm soát tốt hơn các yếu tố đầu vào, giảm phụ thuộc vào thời tiết, chuẩn hóa quy trình và tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định hơn.
Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Hoa Đan Hoài, xã Đan Phượng - đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất hoa lan hồ điệp.
Đến nay, hợp tác xã đã đầu tư khoảng 20.000m² nhà lưới công nghệ cao phục vụ sản xuất hoa cao cấp, cùng phòng nuôi cấy mô và đội ngũ kỹ thuật có trình độ. Đơn vị còn hợp tác với các chuyên gia trong và ngoài nước để nghiên cứu, tiếp nhận và ứng dụng những tiến bộ kỹ thuật mới.
Theo bà Bùi Bích Hường, Giám đốc Hợp tác xã Hoa Đan Hoài, công nghệ hiện đại được ứng dụng trong toàn bộ quá trình trồng, chăm sóc và xử lý hoa. Hệ thống nhà lưới, nhà kính, tưới tự động và điều chỉnh các yếu tố ngoại cảnh giúp tạo môi trường phù hợp cho lan hồ điệp sinh trưởng, phát triển.
Thông qua liên kết với các đối tác, hợp tác xã tiếp tục tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng giống và hoa thương phẩm. Hằng năm, đơn vị chuyển giao nhiều tiến bộ kỹ thuật cho người dân, tổ chức trong và ngoài Hà Nội, đồng thời cung cấp ra thị trường hàng chục vạn cây giống và hoa lan hồ điệp chất lượng cao.
Từ vùng rau đến thị trường bằng dữ liệu số
Công nghệ cao cũng đang tạo ra những chuyển biến rõ nét trong sản xuất rau an toàn.
Hợp tác xã Rau quả sạch Chúc Sơn, phường Chương Mỹ, là một trong những đơn vị sớm tiếp cận công nghệ viễn thám và hệ thống quan trắc thời tiết phục vụ sản xuất.
Theo ông Hoàng Văn Thám, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Hợp tác xã, việc ứng dụng công nghệ giúp đơn vị quản lý tốt hơn quá trình từ trồng, chăm sóc, thu hoạch đến in tem, nhãn tự động.
Qua đó, quá trình sản xuất từng bước được minh bạch hóa, khả năng truy xuất nguồn gốc được nâng cao.
Ứng dụng công nghệ số cũng giúp sản phẩm của hợp tác xã tiếp cận nhiều kênh phân phối uy tín, tạo đầu ra tương đối ổn định.
Hiện mỗi tháng, Hợp tác xã Rau quả sạch Chúc Sơn cung cấp ra thị trường hơn 100 tấn rau, củ, phục vụ hệ thống siêu thị Big C tại 12 tỉnh, thành phố cùng các trường học, bếp ăn công nghiệp và bệnh viện.
Từ mô hình này có thể thấy, giá trị của chuyển đổi số không chỉ nằm ở việc quản lý sản xuất thuận tiện hơn. Khi thông tin sản phẩm được minh bạch và có khả năng truy xuất, công nghệ còn trở thành “cầu nối” giúp nông sản tiếp cận những hệ thống phân phối có yêu cầu cao về chất lượng.
Công nghệ cao lan rộng trên nhiều lĩnh vực trồng trọt
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, ứng dụng công nghệ cao trong trồng trọt hiện đã được triển khai trên nhiều lĩnh vực, từ lúa, rau, hoa, cây cảnh đến cây ăn quả, chè và nấm.
Trong sản xuất lúa, toàn thành phố có 248ha ứng dụng công nghệ cao tại 5 hợp tác xã.
Đáng chú ý, máy bay không người lái đã được đưa vào hỗ trợ phòng trừ sâu bệnh, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đồng ruộng và giảm sức lao động. Một số mô hình cũng đang hướng tới sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ và VietGAP.
Trong sản xuất rau, Hà Nội hiện có 50 cơ sở ứng dụng công nghệ cao với tổng diện tích 504,4ha, trong đó diện tích nhà màng, nhà lưới đạt 27,4ha.
Đối với hoa, cây cảnh, toàn thành phố có 61 cơ sở ứng dụng công nghệ cao trên diện tích 122,5ha; diện tích ứng dụng nhà màng, nhà lưới và nhà kính đạt 77,3ha.
Nhiều cơ sở đã đầu tư hệ thống tự động kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm kết hợp tưới tiết kiệm nước.
Khả năng chủ động kiểm soát môi trường sinh trưởng giúp cây trồng giảm phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, đồng thời nâng tỷ lệ sản phẩm đạt chất lượng thương phẩm. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với hoa, rau và những nhóm cây trồng có giá trị kinh tế cao.
Mục tiêu trên 70% sản phẩm ứng dụng công nghệ cao
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương, thành phố phấn đấu đến năm 2030, tỷ lệ sản phẩm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đạt trên 70% tổng sản phẩm nông nghiệp.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, chuyển đổi số được xác định là một trong những giải pháp quan trọng.
Hà Nội sẽ tiếp tục phát triển đồng bộ các công cụ phục vụ chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn; đẩy mạnh số hóa, tạo lập và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu về đất đai nông nghiệp, cây trồng, vật nuôi và thủy sản.
Việc kết nối, chia sẻ với cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý, chỉ đạo và điều hành của cơ quan nhà nước.
Quan trọng hơn, dữ liệu có thể trở thành một nguồn lực phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Khi người nông dân sản xuất dựa trên dữ liệu
Cùng với xây dựng cơ sở dữ liệu, Hà Nội định hướng tiếp tục phát triển các mô hình nông nghiệp thông minh, tăng cường sử dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, dự báo thời tiết, giám sát quá trình sinh trưởng của cây trồng, kiểm soát dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc.
Đây là bước chuyển đáng chú ý từ phương thức sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang sản xuất kết hợp dữ liệu.
Thông tin về nhiệt độ, độ ẩm, thời tiết hay tình trạng sinh trưởng của cây trồng khi được thu thập, phân tích kịp thời sẽ giúp người sản xuất có thêm căn cứ để điều chỉnh quy trình chăm sóc.
Cùng với đó, chuyển đổi số còn được mở rộng sang khâu thị trường.
Thành phố hỗ trợ các hộ sản xuất đưa sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử; nâng cao năng lực cho doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất trong quảng bá, giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm thông qua website và các nền tảng số.
Như vậy, công nghệ đang từng bước kết nối toàn bộ chuỗi từ sản xuất đến người tiêu dùng.
Mở dư địa cho nông nghiệp đô thị
Với một đô thị lớn như Hà Nội, phát triển nông nghiệp đang đứng trước bài toán đặc thù: diện tích sản xuất có giới hạn nhưng yêu cầu về năng suất, chất lượng và giá trị trên một đơn vị diện tích ngày càng cao.
Công nghệ vì vậy trở thành một trong những lời giải quan trọng.
Từ 20.000m² nhà lưới sản xuất hoa lan hồ điệp ở Đan Phượng, công nghệ viễn thám tại vùng rau Chúc Sơn đến máy bay không người lái trên những cánh đồng lúa, một phương thức sản xuất mới đang từng bước hình thành.
Ở đó, giá trị không chỉ đến từ sản lượng mà còn từ khả năng kiểm soát chất lượng, tiết kiệm nguồn lực, giảm sức lao động và minh bạch nguồn gốc sản phẩm.
Để tạo bước chuyển trên diện rộng, đầu tư công nghệ cần tiếp tục đi cùng chuyển giao kỹ thuật, đào tạo người sản xuất, xây dựng dữ liệu và phát triển thị trường.
Khi công nghệ cao, chuyển đổi số và liên kết tiêu thụ được triển khai đồng bộ, ngành trồng trọt Hà Nội sẽ có thêm dư địa để giải bài toán “ít đất nhưng giá trị cao”, từng bước định hình nền nông nghiệp đô thị hiện đại, xanh, hiệu quả và bền vững.