Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các khâu trung gian, doanh nghiệp tăng cường liên kết trực tiếp với nông dân, hợp tác xã và xây dựng vùng nguyên liệu nhằm chủ động nguồn cung, kiểm soát chất lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 70,09 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu đạt khoảng 74 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, trong đó phát triển vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu được xác định là những nhiệm vụ trọng tâm.
Chuỗi cung ứng minh bạch trở thành yêu cầu bắt buộc
Sự thay đổi trong cách thu mua nông sản không xuất phát từ việc doanh nghiệp muốn loại bỏ thương lái, mà từ những yêu cầu mới của thị trường. Các quy định như Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), cùng nhiều tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội, đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh được nguồn gốc của từng lô hàng, từ vùng trồng, quy trình sản xuất đến hồ sơ thu mua.
Nếu nguyên liệu được thu mua qua nhiều tầng trung gian, việc kiểm soát thông tin và truy xuất nguồn gốc sẽ trở nên phức tạp hơn, làm gia tăng rủi ro khi xuất khẩu. Ngược lại, việc liên kết trực tiếp với vùng nguyên liệu giúp doanh nghiệp chủ động quản lý chất lượng, xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của khách hàng quốc tế.
Song song với đó, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Việt Nam cũng đang được mở rộng. Đến giữa năm 2026, hệ thống đã được triển khai tại nhiều địa phương, quản lý hàng chục nghìn sản phẩm và kết nối hàng trăm doanh nghiệp, vùng trồng và hộ sản xuất. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao tính minh bạch trong chuỗi giá trị nông sản và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu.
Công ty TNHH Vĩnh Hiệp chủ động phát triển vùng nguyên liệu cà phê
Một trong những doanh nghiệp điển hình cho xu hướng này là Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (Vĩnh Hiệp) – doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn của Việt Nam.
Trong nhiều năm qua, doanh nghiệp đã xây dựng mạng lưới liên kết với nông dân và hợp tác xã tại khu vực Tây Nguyên nhằm phát triển vùng nguyên liệu đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như 4C và Rainforest Alliance. Thông qua các chương trình liên kết, người sản xuất được hướng dẫn áp dụng quy trình canh tác bền vững, ghi chép nhật ký sản xuất và nâng cao chất lượng nguyên liệu ngay từ khâu đầu vào.
Việc chủ động phát triển vùng nguyên liệu giúp Vĩnh Hiệp kiểm soát tốt hơn chất lượng cà phê, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Trong bối cảnh EUDR sẽ chính thức được áp dụng từ năm 2027, đây tiếp tục được xem là lợi thế quan trọng của doanh nghiệp.
Vinasamex xây dựng chuỗi gia vị gắn với nông dân
Đối với ngành gia vị, Công ty Cổ phần sản xuất và xuất khẩu quế hồi Việt Nam (Vinasamex) là một trong những doanh nghiệp tiên phong phát triển chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến và xuất khẩu.
Doanh nghiệp hiện liên kết với hàng nghìn hộ nông dân tại các tỉnh miền núi phía Bắc để phát triển vùng trồng quế, hồi và các loại gia vị theo tiêu chuẩn hữu cơ và bền vững. Không chỉ thu mua nguyên liệu, Vinasamex còn hỗ trợ người dân về kỹ thuật canh tác, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và phát triển các chứng nhận quốc tế như EU Organic, USDA Organic, JAS Organic và Fair for Life đối với nhiều sản phẩm.
Nhờ kiểm soát tốt vùng nguyên liệu, doanh nghiệp chủ động nguồn cung, đảm bảo chất lượng đồng đều và đáp ứng các yêu cầu khắt khe của khách hàng tại hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ. Mô hình này cũng góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm gia vị Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Liên kết vùng nguyên liệu sẽ là xu hướng tất yếu
Thực tế cho thấy, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp nông nghiệp hiện nay không chỉ nằm ở quy mô sản xuất hay năng lực chế biến, mà còn ở khả năng xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và ổn định. Việc tăng cường liên kết trực tiếp với nông dân và hợp tác xã giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm rủi ro và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Trong thời gian tới, cùng với quá trình chuyển đổi số, mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc và phát triển các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, mô hình liên kết giữa doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân được dự báo sẽ tiếp tục phát triển mạnh. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững.