Thức ăn chăn nuôi: yếu tố chiếm tỷ trọng lớn nhất trong chi phí sản xuất
Theo số liệu từ các cơ quan chuyên ngành, chi phí thức ăn chăn nuôi hiện chiếm khoảng 65–70% tổng chi phí sản xuất trong chăn nuôi lợn và gia cầm tại Việt Nam.
Điều này đồng nghĩa với việc chỉ một biến động nhỏ về giá nguyên liệu đầu vào cũng có thể tác động trực tiếp đến giá thành sản phẩm và hiệu quả kinh tế của người chăn nuôi.
Trong bối cảnh đó, lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở quy mô chăn nuôi, mà chuyển dần sang khả năng kiểm soát chi phí thức ăn và chuỗi cung ứng đầu vào.
Quy mô ngành lớn nhưng phụ thuộc nhập khẩu cao
Việt Nam hiện thuộc nhóm quốc gia có sản lượng thức ăn chăn nuôi công nghiệp lớn trên thế giới và đứng đầu khu vực Đông Nam Á, nhưng vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu nhập khẩu .
Mỗi năm, ngành chăn nuôi phải nhập khẩu khối lượng lớn ngô, đậu tương và các phụ phẩm giàu đạm để phục vụ sản xuất thức ăn công nghiệp. Điều này khiến giá thành trong nước chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thị trường quốc tế.
Tổng kim ngạch nhập khẩu thức ăn chăn nuôi và nguyên liệu những năm gần đây duy trì ở mức hàng tỷ USD/năm, phản ánh mức độ phụ thuộc cao vào nguồn cung bên ngoài.
Cấu trúc thị trường: tập trung ở đầu vào, phân tán ở sản xuất
Thị trường thức ăn chăn nuôi Việt Nam có đặc điểm rõ rệt: sản xuất và cung ứng đầu vào mang tính tập trung, trong khi hoạt động chăn nuôi lại phân tán mạnh.
Điều này dẫn đến sự chênh lệch trong phân bổ giá trị trong chuỗi:
- Doanh nghiệp sản xuất thức ăn có lợi thế quy mô và công nghệ
- Doanh nghiệp tích hợp kiểm soát nhiều mắt xích
- Hộ chăn nuôi phụ thuộc lớn vào giá đầu vào và thị trường đầu ra
Bản đồ doanh nghiệp trong ngành thức ăn chăn nuôi
Trong nhóm doanh nghiệp FDI, Cargill Vietnam, De Heus Vietnam và Japfa Comfeed Vietnam đang giữ vai trò quan trọng trong sản xuất thức ăn chăn nuôi công nghiệp, đồng thời cung cấp công nghệ dinh dưỡng và giải pháp trang trại.
Ở nhóm nội địa, GreenFeed Vietnam phát triển theo mô hình 3F (Feed – Farm – Food), từng bước mở rộng kiểm soát chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ thực phẩm. Mavin Austfeed cũng đang đi theo hướng tích hợp tương tự.
Doanh nghiệp tích hợp: xu hướng kiểm soát chuỗi giá trị
Song song với nhóm sản xuất thức ăn, các tập đoàn như CP Vietnam Corporation và Masan Group, BAF Vietnam đang mở rộng mô hình chuỗi khép kín Feed – Farm – Food, giúp kiểm soát đồng thời chi phí đầu vào, sản xuất và phân phối.
Mô hình này đang tạo ra sự thay đổi lớn trong cấu trúc lợi nhuận của ngành chăn nuôi Việt Nam.
Chi phí đầu vào đang định hình lại toàn bộ chuỗi chăn nuôi
Thức ăn chăn nuôi không chỉ là yếu tố chi phí mà đang trở thành điểm điều tiết quan trọng nhất của toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp.
Trong bối cảnh công nghiệp hóa nông nghiệp, doanh nghiệp nào kiểm soát được đầu vào sẽ có lợi thế lớn trong việc định hình giá thành và cấu trúc thị trường. Ngược lại, các chủ thể phụ thuộc vào thị trường đầu vào sẽ tiếp tục chịu biến động mạnh từ giá nguyên liệu quốc tế.
