Không lên kệ vẫn có khách hàng
Một chiếc ô tô, xe máy, máy nông nghiệp hay thiết bị điện khi đến tay người dùng thường xuất hiện như một sản phẩm hoàn chỉnh. Nhưng để tạo ra sản phẩm ấy, phía sau là hàng trăm, thậm chí hàng nghìn chi tiết, linh kiện và công đoạn mà người tiêu dùng gần như không nhìn thấy. Đó có thể là một vòng bi, bánh răng, trục, chi tiết dập, linh kiện nhựa, khuôn mẫu, đồ gá hay một bộ phận phục vụ dây chuyền tự động hóa.
Những sản phẩm này không nhất thiết phải có bao bì bắt mắt hay một vị trí trên kệ bán lẻ. Khách hàng của chúng có thể là một nhà máy, một doanh nghiệp lắp ráp hoặc một nhà cung ứng cấp cao hơn. Giá trị của thị trường vì thế nằm ở nhu cầu sản xuất liên tục: một chi tiết được sử dụng trong dây chuyền có thể phải đặt hàng theo lô, theo kế hoạch sản xuất và được thay thế định kỳ.
Đây cũng là lý do thị trường sản phẩm công nghiệp có sức hấp dẫn riêng với doanh nghiệp nhỏ. Thay vì phải xây dựng thương hiệu để tiếp cận hàng triệu người tiêu dùng, doanh nghiệp có thể tập trung giải quyết một nhu cầu cụ thể của một nhóm khách hàng công nghiệp. Một sản phẩm càng đáp ứng tốt yêu cầu kỹ thuật, ổn định về chất lượng và bảo đảm tiến độ, cơ hội hình thành đơn hàng lặp lại càng lớn.
Quy mô dư địa này cũng được phản ánh trong định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam. Quyết định số 929/QĐ-TTg ngày 25/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2035, đặt mục tiêu đến năm 2030 một số ngành công nghiệp chủ lực đạt tỷ lệ nội địa hóa bình quân 40–45%; trong đó, ngành điện tử đạt 25–30%, cơ khí chế tạo 40% và ô tô 22–30%. Chương trình đồng thời dự kiến hỗ trợ 600 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tư vấn, đào tạo về hệ thống quản trị doanh nghiệp và quản trị sản xuất phù hợp với yêu cầu quốc tế, trong đó khoảng 400 doanh nghiệp áp dụng thành công các hệ thống được tư vấn, đào tạo.
Những mục tiêu này cho thấy phía sau một sản phẩm hoàn chỉnh vẫn còn một không gian lớn để doanh nghiệp trong nước tham gia bằng chính những linh kiện, phụ tùng, vật liệu và thiết bị đầu vào mà thị trường đang cần.
Một chi tiết nhỏ, một thị trường không nhỏ
Công ty Cổ phần Cơ khí Phổ Yên (FOMECO) là một ví dụ điển hình cho mô hình sản xuất nằm sâu trong chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp cung cấp nhiều nhóm sản phẩm, từ linh kiện đơn lẻ đến cụm chi tiết, gồm phụ tùng xe máy, phụ tùng ô tô, vòng bi, phụ tùng máy nông nghiệp, máy công trình và các sản phẩm cơ khí phục vụ xây dựng. Sản phẩm của FOMECO được cung cấp cho thị trường trong nước, các doanh nghiệp FDI như Honda, Yamaha, Piaggio, đồng thời xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế.
Đáng chú ý, theo thông tin được công bố, FOMECO không chỉ gia công từng chi tiết riêng lẻ mà đã xây dựng năng lực sản xuất tương đối đồng bộ, với quy trình công nghệ từ tạo phôi, gia công CNC đến xử lý nhiệt, xử lý bề mặt và đo kiểm. Doanh nghiệp hiện vận hành 9 nhà xưởng với hơn 1.000 thiết bị, trong đó máy CNC chiếm trên 70%. Giai đoạn 2025–2026, FOMECO tiếp tục đầu tư gần 40 máy móc, thiết bị mới nhằm nâng cao năng lực gia công chính xác và đáp ứng các đơn hàng có yêu cầu cao hơn.
Điều đáng nói ở đây không chỉ là quy mô máy móc. Một sản phẩm như vòng bi, bánh răng hay chi tiết gia công chính xác có thể rất khó tạo sự chú ý trên thị trường tiêu dùng, nhưng lại có giá trị trực tiếp đối với một dây chuyền sản xuất. Khi sản phẩm đạt yêu cầu, nhà cung ứng có thể tiếp tục nhận những đơn hàng mới thay vì phải tìm một khách hàng hoàn toàn khác sau mỗi lần bán.
Ở lĩnh vực nhựa kỹ thuật, Công ty Cổ phần Công nghiệp Hỗ trợ Minh Nguyên cũng đi theo một thị trường tương tự. Doanh nghiệp thành lập năm 2015, tập trung sản xuất linh kiện nhựa và khuôn mẫu. Theo hồ sơ của Khu Công nghệ cao TP.HCM, dự án của doanh nghiệp hướng tới sản xuất, lắp ráp, gia công các sản phẩm và linh kiện công nghệ cao, trong đó có linh kiện điện, điện tử và linh kiện cho xe có động cơ; đồng thời nghiên cứu vật liệu nhựa, kim loại mới và ứng dụng tự động hóa trong sản xuất.
Những chiếc vỏ, chi tiết nhựa kỹ thuật hay bộ phận được tạo ra từ khuôn mẫu có thể không phải thứ người tiêu dùng tìm kiếm khi bước vào siêu thị. Nhưng với doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện, điện tử hay phương tiện cơ giới, đó lại là một mắt xích cụ thể trong sản phẩm cuối cùng. Thị trường vì thế không nằm ở mức độ “được nhìn thấy” của sản phẩm, mà ở mức độ cần thiết của nó trong chuỗi sản xuất.
Cơ hội lớn hơn khi doanh nghiệp làm đúng nhu cầu
Thị trường phía sau những kệ hàng siêu thị còn rộng hơn khi các nhà máy ngày càng chú trọng nội địa hóa, rút ngắn thời gian cung ứng và tìm kiếm những nhà cung cấp có khả năng đáp ứng nhanh các yêu cầu kỹ thuật. Đây là khoảng trống mà doanh nghiệp nhỏ có thể khai thác nếu lựa chọn đúng phân khúc.
Một xưởng cơ khí có thể bắt đầu từ những chi tiết có độ chính xác cao; một cơ sở nhựa có thể chuyên sâu vào linh kiện kỹ thuật; doanh nghiệp khác có thể phát triển khuôn mẫu, đồ gá, phụ tùng thay thế, thiết bị tự động hóa hoặc dịch vụ bảo trì. Điểm chung là doanh nghiệp không nhất thiết phải sản xuất một sản phẩm hoàn chỉnh cho người tiêu dùng, mà có thể tạo ra một phần có giá trị trong cả quá trình sản xuất.
Tuy nhiên, để biến một thị trường ngách thành nguồn doanh thu ổn định, doanh nghiệp phải thay đổi cách nghĩ về sản phẩm. Khách hàng công nghiệp không chỉ mua một món hàng mà còn mua cả khả năng đáp ứng. Họ cần chất lượng ổn định giữa các lô hàng, giao đúng thời hạn, thông số kỹ thuật rõ ràng, khả năng truy xuất và xử lý nhanh khi có sự cố.
Vì vậy, đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết bắt đầu bằng một nhà máy thật lớn. Một thiết bị đo chính xác hơn, một máy CNC phù hợp, hệ thống quản lý dữ liệu sản xuất, quy trình kiểm soát chất lượng hay năng lực thiết kế khuôn mẫu cũng có thể trở thành bước nâng cấp quan trọng. Khi năng lực được nâng lên, doanh nghiệp có thể chuyển từ vị trí “nhận gia công” sang “nhà cung ứng” và từng bước tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Định hướng này phù hợp với Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2035 được phê duyệt tại Quyết định số 929/QĐ-TTg ngày 25/5/2026. Chương trình không chỉ đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa mà còn nhấn mạnh phát triển năng lực công nghệ, quản trị, nghiên cứu - phát triển, chuyển đổi số và khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Đến năm 2035, chương trình phấn đấu tỷ lệ nội địa hóa đạt 50% đối với cơ khí chế tạo, 35–40% đối với điện tử và 32–40% đối với ô tô.
Với doanh nghiệp nhỏ, đây là một cơ hội đáng chú ý: không nhất thiết phải trở thành thương hiệu được hàng triệu người biết đến mới có thể xây dựng một thị trường lớn. Một linh kiện ít người nhìn thấy, một khuôn mẫu nằm trong xưởng sản xuất hay một phụ tùng được thay thế định kỳ vẫn có thể tạo ra những đơn hàng đều đặn nếu doanh nghiệp làm tốt chất lượng và giữ được niềm tin của khách hàng.
Bởi vậy, thị trường đôi khi không nằm trên những kệ hàng sáng đèn mà nằm sâu bên trong mỗi dây chuyền sản xuất. Ở đó, những sản phẩm tưởng như rất nhỏ lại có thể trở thành mắt xích quan trọng; còn doanh nghiệp biết tìm đúng nhu cầu, nâng đúng năng lực và giữ đúng cam kết có thể biến một sản phẩm “không lên kệ” thành một thị trường đủ lớn để phát triển lâu dài.