Nhà máy phải tạo ra việc làm có tương lai
Nông thôn đang có lực lượng lao động lớn và cơ cấu việc làm ngày càng đa dạng. Theo kết quả chính thức của Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025, cả nước có gần 15,84 triệu hộ nông thôn và 31,77 triệu lao động. Trong đó, hơn 7,63 triệu lao động làm việc trong ngành công nghiệp, xây dựng, chiếm 24,03%. Khoảng 8,9 triệu hộ nông thôn có nguồn thu nhập lớn nhất từ các hoạt động phi nông, lâm nghiệp và thủy sản, chiếm 56,17%.
Những con số này cho thấy nhu cầu về việc làm phi nông nghiệp tại nông thôn ngày càng rõ. Nhưng để người trẻ lựa chọn ở lại, việc làm không thể chỉ dừng ở tiêu chí “có việc”. Nhà máy cần tạo ra thu nhập tương đối ổn định, môi trường làm việc phù hợp, có đào tạo và quan trọng hơn là mở ra khả năng nâng cao kỹ năng theo thời gian.
Vì vậy, nông thôn có thể ưu tiên những dự án sản xuất gắn với lợi thế của địa phương nhưng có quy trình hiện đại, thị trường tương đối ổn định và nhu cầu lao động đa dạng. Đó có thể là nhà máy chế biến sâu nông sản, thực phẩm, dệt may, bao bì, công nghiệp hỗ trợ, cơ khí hoặc các lĩnh vực tạo ra cả vị trí lao động trực tiếp lẫn công việc kỹ thuật, quản lý và dịch vụ hỗ trợ.
Nhà máy tạo việc làm và nâng tay nghề
Nhà máy may TNG Võ Nhai 2 thuộc Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG là một ví dụ về mô hình sản xuất có khả năng tạo việc làm quy mô lớn tại khu vực nông thôn. Nhà máy được đầu tư tại Cụm công nghiệp Cây Bòng, xã La Hiên, Thái Nguyên, với diện tích hơn 10 ha và tổng mức đầu tư trên 300 tỷ đồng.
Theo thông tin được công bố, nhà máy có 40 chuyền may và tạo việc làm ổn định cho hơn 1.500 lao động địa phương. Thu nhập của người lao động được thông tin ở mức khoảng 6–9 triệu đồng/tháng. Bên cạnh việc tạo việc làm trực tiếp, hoạt động của nhà máy cũng kéo theo nhu cầu về nhiều vị trí phục vụ sản xuất như quản lý chuyền, kiểm soát chất lượng, kỹ thuật và kế hoạch sản xuất, đồng thời tạo thêm nhu cầu đối với một số dịch vụ liên quan.
Với những địa phương có lực lượng lao động trẻ, các nhà máy tổ chức sản xuất theo quy trình bài bản có thể tạo ra một “bậc thang nghề nghiệp” rõ hơn. Người lao động có thể bắt đầu ở vị trí trực tiếp, sau đó tích lũy kỹ năng để đảm nhận những công việc đòi hỏi chuyên môn và trách nhiệm cao hơn. Đây là yếu tố quan trọng để việc làm tại quê hương không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn có khả năng phát triển theo thời gian.
Ở hướng khác, Công ty Cổ phần Nước giải khát Yến sào Khánh Hòa cho thấy tiềm năng của mô hình nhà máy chế biến sâu gắn với lợi thế địa phương. Nhà máy Chế biến nguyên liệu Yến sào Sanvinest Khánh Hòa được đầu tư tại Cụm công nghiệp Sông Cầu, huyện Khánh Vĩnh, với diện tích 5 ha và tổng mức đầu tư trên 220 tỷ đồng. Giai đoạn 1 của dự án có mức đầu tư 70 tỷ đồng.
Theo thông tin được công bố khi nhà máy đi vào hoạt động, dự án có nhu cầu khoảng 300 lao động và ưu tiên tuyển dụng lao động tại địa phương. Nhà máy được định hướng chế biến nguyên liệu yến sào phục vụ sản xuất trong nước và xuất khẩu, qua đó góp phần hình thành thêm khâu chế biến ngay tại khu vực có lợi thế về nguồn nguyên liệu.
Từ nhà máy đến hệ sinh thái việc làm
Một nhà máy đặt tại nông thôn có thể tạo ra tác động lớn hơn số lao động trực tiếp nếu được kết nối với vùng nguyên liệu, cụm công nghiệp và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất. Khi sản lượng tăng, nhu cầu về vận tải, kho bãi, bao bì, cơ khí, bảo trì, suất ăn, logistics và các dịch vụ kỹ thuật cũng có thêm dư địa phát triển.
Đây cũng là lý do lựa chọn ngành và mô hình đầu tư quan trọng không kém việc thu hút vốn. Một nhà máy chế biến sâu có thể kéo theo vùng nguyên liệu; nhà máy công nghiệp hỗ trợ có thể hình thành mạng lưới nhà cung ứng; còn nhà máy sản xuất hàng xuất khẩu có thể tạo nhu cầu về chất lượng, kỹ thuật, logistics và nhiều vị trí việc làm có yêu cầu chuyên môn cao hơn.
Thực tế triển khai khuyến công cho thấy việc nâng năng lực sản xuất tại khu vực công nghiệp nông thôn cũng đang được thúc đẩy theo hướng đổi mới công nghệ. Theo Bộ Công Thương, giai đoạn 2021-2025, chương trình khuyến công đã hỗ trợ 883 cơ sở tiếp nhận chuyển giao công nghệ, ứng dụng máy móc tiên tiến và xây dựng 52 mô hình trình diễn kỹ thuật; tổng kinh phí khuyến công được phê duyệt đạt 1.436 tỷ đồng, thu hút gần 1.525 tỷ đồng vốn đối ứng.
Như vậy, câu hỏi “nông thôn cần những nhà máy nào?” có lẽ không nằm ở việc nhà máy phải thật lớn, mà ở khả năng tạo ra việc làm có chất lượng, nâng kỹ năng người lao động và kết nối được với các hoạt động kinh tế khác tại địa phương. Khi người trẻ có thể tìm được việc làm ổn định, tích lũy tay nghề và cải thiện thu nhập ngay gần nơi mình sinh sống, thị trường lao động tại quê hương sẽ có thêm sức hấp dẫn.
Nếu được lựa chọn đúng ngành, đúng vị trí và gắn với lợi thế địa phương, mỗi nhà máy không chỉ là một dự án sản xuất. Đó còn có thể là điểm tựa để hình thành đội ngũ lao động có kỹ năng, phát triển các dịch vụ hỗ trợ và tạo thêm nhiều cơ hội nghề nghiệp cho thế hệ trẻ ngay tại quê nhà.