Từ “đầu tư cả kho” sang “thuê đúng dung lượng cần dùng”
Đối với nhiều hợp tác xã trồng rau, quả, thanh long, xoài, chuối, dưa lưới hoặc nông sản chế biến sơ bộ, nhu cầu bảo quản lạnh thường mang tính mùa vụ và không ổn định quanh năm.
Nếu đầu tư kho lạnh riêng, đơn vị phải gánh hàng loạt chi phí cố định như xây dựng nhà kho, hệ thống lạnh, điện năng duy trì nhiệt độ, bảo trì thiết bị, nhân sự vận hành và kiểm định kỹ thuật. Trong khi đó, có những thời điểm sản lượng chỉ đủ sử dụng một phần nhỏ công suất kho.
Chính vì vậy, mô hình thuê kho lạnh theo pallet đang được nhiều hợp tác xã lựa chọn. Thay vì thuê cả kho hoặc cả phòng lạnh, đơn vị chỉ cần thuê số lượng pallet tương ứng với lượng hàng đang có, thường được tính theo pallet/ngày hoặc pallet/tháng.
Cách làm này giúp hợp tác xã giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu, đồng thời chủ động tăng hoặc giảm dung lượng lưu trữ theo sản lượng thực tế.
Giữ chất lượng nông sản tốt hơn sau thu hoạch
Một trong những vấn đề lớn nhất của nông sản tươi là suy giảm chất lượng rất nhanh sau thu hoạch.
Rau quả nếu không được làm mát kịp thời có thể mất nước, giảm độ cứng, đổi màu và giảm giá trị thương phẩm chỉ sau vài ngày. Điều này đặc biệt rõ với các sản phẩm phục vụ siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch hoặc xuất khẩu.
Theo FAO, khoảng 13,2–14% lương thực toàn cầu bị thất thoát từ sau thu hoạch đến trước bán lẻ, trong đó bảo quản và logistics lạnh là một trong những mắt xích quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa.
Khi sử dụng kho lạnh thuê theo pallet, nông sản có thể được đưa vào môi trường nhiệt độ ổn định ngay sau sơ chế, giúp: giảm tốc độ hô hấp của rau quả, hạn chế mất nước và hao hụt khối lượng, kéo dài thời gian lưu trữ, tạo điều kiện gom đủ sản lượng trước khi giao cho hệ thống phân phối hoặc xuất khẩu.
Đối với nhiều hợp tác xã, lợi ích lớn nhất không phải là “giữ hàng thật lâu”, mà là có thêm vài ngày để bán đúng thời điểm thay vì buộc phải bán ngay sau thu hoạch với giá thấp.
Doanh nghiệp logistics lạnh đang mở rộng dịch vụ linh hoạt hơn
Sự phát triển của mô hình này gắn liền với việc nhiều doanh nghiệp logistics lạnh chuyển từ hình thức cho thuê nguyên kho sang cung cấp dung lượng lưu trữ linh hoạt theo nhu cầu thực tế.
Trong lĩnh vực kho lạnh, Công ty Cổ phần Kho Lạnh Kỷ Nguyên Mới (NECS) hiện công bố cung cấp dịch vụ cho thuê kho lạnh, kho mát và lưu trữ lạnh cho nông sản, thủy sản và thực phẩm, đồng thời cung cấp các dịch vụ bốc xếp, nâng hạ pallet và giám sát nhiệt độ trong quá trình lưu trữ.
Bên cạnh đó, Công ty TNHH Emergent Cold Việt Nam hiện vận hành hệ thống kho lạnh tại TP.HCM, Bình Dương và Bắc Ninh, với sức chứa được tổ chức theo đơn vị pallet, phục vụ nhu cầu lưu trữ lạnh và logistics nhiệt độ kiểm soát cho ngành thực phẩm, thủy sản và hàng hóa cần bảo quản lạnh.
Theo thông tin doanh nghiệp công bố, Emergent Cold đang vận hành các kho lạnh có sức chứa hàng chục nghìn pallet tại Việt Nam, cho thấy xu hướng phát triển mạnh của hạ tầng logistics lạnh quy mô công nghiệp phục vụ chuỗi cung ứng thực phẩm và nông sản.
Sự phát triển của các dịch vụ lưu trữ lạnh linh hoạt theo nhu cầu thực tế cho thấy thị trường logistics lạnh đang dần thích ứng tốt hơn với yêu cầu của hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và cơ sở chế biến nông sản quy mô vừa và nhỏ.
Hợp tác xã là nhóm hưởng lợi rõ nhất
Theo Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, đến cuối năm 2025 cả nước có khoảng 23.954 hợp tác xã nông nghiệp.
Phần lớn các đơn vị này có quy mô vốn và năng lực đầu tư hạ tầng còn hạn chế, trong khi yêu cầu của thị trường ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc, chất lượng đồng đều và bảo quản lạnh sau thu hoạch.
Trước đây, nhiều hợp tác xã phải lựa chọn giữa hai phương án đều bất lợi: bán ngay sau thu hoạch với giá thấp hoặc tự bảo quản bằng kho tạm, quạt gió hoặc đá lạnh, dẫn đến hao hụt lớn.
Mô hình kho lạnh thuê theo pallet tạo ra phương án trung gian hiệu quả hơn. Hợp tác xã có thể gom hàng từ nhiều hộ thành viên, sơ chế tập trung rồi đưa vào kho lạnh thuê trong thời gian ngắn, đủ để: chờ xe vận chuyển đường dài, tập kết đủ sản lượng cho đơn hàng lớn, điều phối giao hàng theo lịch của siêu thị hoặc doanh nghiệp thu mua.
Điều này giúp nâng cao vai trò của hợp tác xã như đầu mối tổ chức logistics sau thu hoạch, thay vì chỉ làm nhiệm vụ thu gom sản phẩm.
Không chỉ là dịch vụ kho lạnh, mà là thay đổi tư duy bảo quản
Điểm đáng chú ý là mô hình này đang thay đổi cách nhiều hợp tác xã nhìn nhận về hạ tầng bảo quản.
Trước đây, kho lạnh thường được xem là tài sản phải sở hữu. Hiện nay, nhiều đơn vị bắt đầu coi năng lực bảo quản lạnh là một dịch vụ có thể thuê theo nhu cầu, tương tự như thuê xe tải, thuê máy sấy hay thuê máy đóng gói.
Cách tiếp cận này giúp hợp tác xã giảm gánh nặng vốn cố định, tập trung nguồn lực vào sản xuất, sơ chế, tiêu chuẩn chất lượng và phát triển thị trường đầu ra.
Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang thúc đẩy giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản, kho lạnh thuê theo pallet có thể chưa phải là giải pháp hào nhoáng nhất, nhưng lại là một bước đi thực tế và phù hợp với điều kiện của phần lớn hợp tác xã hiện nay.
Từ chỗ phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái ngay sau thu hoạch, nhiều hợp tác xã đang có thêm quyền chủ động về thời gian bán hàng, chất lượng giao hàng và khả năng tham gia các chuỗi cung ứng hiện đại.
Đó chính là thay đổi lớn nhất mà mô hình kho lạnh thuê theo pallet đang mang lại cho khu vực công nghiệp nông thôn và logistics nông sản địa phương.