Đề xuất hỗ trợ tối đa 80% chi phí vùng nguyên liệu
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng Dự thảo Nghị định về phát triển liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững ngày 21/8/2026, dự kiến thay thế Nghị định 98/2018/NĐ-CP.
Một trong những điểm đáng chú ý tại dự thảo là đề xuất dành nguồn lực riêng cho phát triển vùng nguyên liệu thuộc các dự án liên kết.
Theo đề xuất, vùng nguyên liệu có thể được ngân sách hỗ trợ tối đa 80% chi phí hợp lệ, nhưng không quá 500 triệu đồng mỗi dự án/năm.
Khoản hỗ trợ dự kiến tập trung vào những nội dung mang tính dùng chung cho cả vùng, như khảo sát, lập bản đồ, xây dựng cơ sở dữ liệu vùng nguyên liệu; thiết lập nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc; xây dựng quy trình sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng; kiểm nghiệm, giám sát và chứng nhận sản phẩm.
Nguồn kinh phí cũng có thể được sử dụng để duy trì dữ liệu, quản lý mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói và ứng dụng công nghệ giám sát.
Tuy nhiên, việc cấp mã số hoặc chứng nhận vẫn phải tuân thủ các quy định của pháp luật chuyên ngành. Dự thảo chỉ đề xuất hỗ trợ những hoạt động phục vụ chung cho vùng nguyên liệu.
Điều này được kỳ vọng tạo thêm nền tảng để các vùng sản xuất nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Khoảng trống chính sách được đề xuất khắc phục
Theo quy định hiện hành tại Nghị định 98/2018/NĐ-CP, chưa có chính sách riêng dành cho phát triển vùng nguyên liệu. Các nội dung hỗ trợ chủ yếu tập trung vào tư vấn liên kết, hạ tầng, đào tạo, khuyến nông, giống, vật tư, bao bì và nhãn mác.
Theo Báo cáo tổng kết Nghị định 98, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, đến hết tháng 6/2025, ngân sách đã bố trí 3.186 tỷ đồng cho 2.938 dự án, kế hoạch liên kết.
Trong số này, 66,2% kinh phí dành cho khuyến nông, đào tạo, giống, vật tư, bao bì và nhãn mác; trong khi hạ tầng, máy móc chiếm 30,1%.
Từ thực tế triển khai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định Nghị định 98 chưa có cơ chế đủ rõ để hỗ trợ tổ chức vùng nguyên liệu đạt chuẩn, quản lý mã số, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng.
Hệ quả là tại nhiều vùng, các khâu sản xuất, thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ chưa được kết nối đồng bộ.
Dự thảo nghị định mới vì vậy hướng nguồn lực hỗ trợ nhiều hơn vào những điều kiện có thể sử dụng chung và duy trì qua nhiều vụ sản xuất, thay vì chỉ tập trung vào những khoản đầu tư riêng lẻ.
Người dân không nhận trực tiếp khoản hỗ trợ 80%
Một điểm cần lưu ý là mức 80% được đề xuất là mức hỗ trợ tối đa, không phải tỷ lệ được áp dụng mặc nhiên cho mọi dự án.
Kinh phí cụ thể sẽ phụ thuộc vào dự án được phê duyệt, dự toán, kết quả thực hiện và khả năng cân đối ngân sách. Phần chi phí còn lại do các chủ thể tham gia và các nguồn vốn hợp pháp khác bố trí.
Đồng thời, người dân tham gia vùng nguyên liệu không nhận trực tiếp khoản tiền hỗ trợ 80%. Thay vào đó, họ có thể được hưởng lợi từ các hệ thống dùng chung của vùng như cơ sở dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, quy trình sản xuất, kiểm nghiệm và chứng nhận chất lượng.
Cách tiếp cận này hướng tới việc hình thành những vùng nguyên liệu được quản lý thống nhất, có khả năng đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường, thay vì hỗ trợ riêng lẻ cho từng hộ sản xuất.
Không bắt buộc vùng nguyên liệu phải liền thửa
Một điểm mới khác trong dự thảo là vùng nguyên liệu không nhất thiết phải gồm những thửa đất liền kề nhau.
Theo đề xuất, vùng nguyên liệu có thể được hình thành từ nhiều khu vực sản xuất phân tán nếu được quản lý thống nhất thông qua mã vùng, cơ sở dữ liệu, hệ thống truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất.
Quy định này mở ra khả năng tham gia cho những hộ có diện tích sản xuất nhỏ hoặc đất sản xuất nằm tại nhiều khu vực khác nhau.
Dự thảo không đặt ra một ngưỡng diện tích chung cho từng hộ, mà giao UBND cấp tỉnh cụ thể hóa quy mô vùng nguyên liệu phù hợp với từng ngành hàng, điều kiện sản xuất và yêu cầu của thị trường.
Tuy nhiên, người sản xuất khi tham gia vùng nguyên liệu phải tuân thủ quy trình, tiêu chuẩn chất lượng và các cam kết liên kết.
Trong khi đó, chủ trì liên kết có trách nhiệm phối hợp tổ chức, quản lý và duy trì vùng nguyên liệu, đồng thời thực hiện truy xuất nguồn gốc và quản lý dữ liệu.
Ưu tiên vùng khó khăn, hợp tác xã tham gia liên kết
Theo dự thảo, những dự án có hợp tác xã tham gia tổ chức sản xuất, điều phối hoặc cung cấp dịch vụ được xếp vào nhóm ưu tiên hỗ trợ.
Các vùng thuộc địa bàn khó khăn, miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số hoặc thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, biến đổi khí hậu cũng được ưu tiên.
Đây được xem là hướng tiếp cận nhằm khuyến khích hình thành các vùng nguyên liệu có tổ chức, trong đó hợp tác xã đóng vai trò kết nối người sản xuất với doanh nghiệp và các chủ thể khác trong chuỗi giá trị.
Có thể chuẩn bị vùng nguyên liệu ngay cả khi chưa có dự án liên kết
Một điểm đáng chú ý khác là địa phương có thêm không gian để triển khai các nội dung dùng chung của vùng nguyên liệu ngay cả khi chưa có dự án liên kết được phê duyệt.
Việc hỗ trợ phải nằm trong chương trình, kế hoạch hoặc dự án phát triển vùng nguyên liệu đã được cấp có thẩm quyền thông qua.
Nhờ đó, UBND các cấp có thể chủ động chuẩn bị bản đồ, cơ sở dữ liệu, quy trình sản xuất, hệ thống truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng, tạo tiền đề cho việc hình thành các chuỗi liên kết trong những giai đoạn tiếp theo.
Các nội dung được hỗ trợ phải phục vụ chung cho vùng, có kết quả đầu ra cụ thể và tạo điều kiện để nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp và người sản xuất cùng tham gia.
Tuy nhiên, việc chưa có dự án liên kết không đồng nghĩa với việc đương nhiên được hưởng mức hỗ trợ 80%. Kinh phí thực hiện vẫn phải căn cứ vào nguồn lực được cấp có thẩm quyền bố trí, trong phạm vi các chương trình và dự toán ngân sách đã được phê duyệt.
Không hỗ trợ trùng lặp chi phí sản xuất
Dự thảo cũng làm rõ phạm vi của chính sách phát triển vùng nguyên liệu. Theo đó, khoản hỗ trợ này không bao gồm chi phí sản xuất, giống, vật tư hoặc các hoạt động thường xuyên của tổ chức, cá nhân.
Những khoản chi này tiếp tục được xem xét theo chính sách khuyến nông và các quy định chuyên ngành, đồng thời không được hỗ trợ trùng lặp từ ngân sách.
Nếu được hoàn thiện và ban hành, cơ chế mới sẽ hướng nguồn lực vào những yếu tố có tính nền tảng và dùng chung cho cả vùng nguyên liệu. Từ dữ liệu, mã vùng, truy xuất nguồn gốc đến quy trình sản xuất, kiểm nghiệm và chứng nhận chất lượng, đây đều là những mắt xích quan trọng để nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng và kết nối sản xuất với thị trường.
Quan trọng hơn, chính sách được đề xuất không chỉ nhằm hỗ trợ một vụ sản xuất, mà hướng tới xây dựng hạ tầng và hệ thống quản lý có thể sử dụng lâu dài, tạo nền tảng để hình thành các vùng nguyên liệu ổn định, minh bạch và có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản.