Tạo nền tảng quản trị bằng dữ liệu cho Chương trình nông thôn mới
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Thông tư số 23/2026/TT-BNNMT, hướng dẫn bộ chỉ số giám sát, đánh giá thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030.
Theo đó, hệ thống chỉ số được xây dựng nhằm theo dõi toàn diện tiến độ, kết quả triển khai chương trình từ Trung ương đến địa phương. Việc quản lý, điều hành sẽ dựa trên dữ liệu cụ thể, có khả năng lượng hóa, đánh giá và so sánh giữa các vùng, địa phương trên phạm vi cả nước.
Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng công tác theo dõi, giám sát, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực trong giai đoạn mới.
Ba nhóm chỉ số trọng tâm
Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bộ chỉ số giám sát được chia thành ba nhóm chính.
Nhóm thứ nhất là giám sát mục tiêu của chương trình, tập trung theo dõi các chỉ tiêu phản ánh kết quả tổng thể của quá trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.
Trong đó có nhiều chỉ số quan trọng như:
- Tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới.
- Tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
- Số tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
- Bình quân số tiêu chí đạt chuẩn trên mỗi xã.
- Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều và hộ cận nghèo đa chiều.
- Tỷ lệ nghèo đa chiều tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
- Số xã, thôn thoát khỏi diện đặc biệt khó khăn.
Nhóm thứ hai là giám sát kết quả thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.
Các chỉ số được thiết kế để đánh giá mức độ hoàn thành từng tiêu chí của xã nông thôn mới, xã nông thôn mới hiện đại cũng như các tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Nhóm thứ ba là giám sát kết quả huy động nguồn lực thực hiện chương trình, phản ánh khả năng huy động và sử dụng các nguồn vốn phục vụ mục tiêu phát triển nông thôn.
Chuẩn hóa phương pháp đánh giá, tăng tính minh bạch
Một trong những điểm đáng chú ý của bộ chỉ số mới là tất cả các chỉ tiêu đều được quy định rõ ràng về khái niệm, phương pháp tính, cách phân tổ số liệu, kỳ báo cáo và cơ quan chịu trách nhiệm thu thập, tổng hợp.
Việc chuẩn hóa dữ liệu được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng thiếu đồng bộ trong quá trình tổng hợp, đánh giá kết quả thực hiện chương trình tại các địa phương như trước đây.
Đồng thời, hệ thống chỉ số thống nhất cũng giúp nâng cao tính minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả đầu tư.
Theo các chuyên gia, đây là nền tảng quan trọng để chuyển từ cách quản lý dựa trên báo cáo hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu và kết quả thực chất.
Theo dõi tiến độ xây dựng nông thôn mới theo từng vùng
Đối với nhóm chỉ số đánh giá Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, các dữ liệu sẽ được thống kê theo tỷ lệ xã đạt tiêu chí, số lượng tiêu chí hoàn thành và phân chia theo từng vùng kinh tế - xã hội.
Cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý có cái nhìn toàn diện hơn về tiến độ thực hiện giữa các khu vực, từ đó kịp thời điều chỉnh chính sách, tháo gỡ khó khăn và phân bổ nguồn lực phù hợp.
Đây cũng là cơ sở quan trọng để theo dõi chất lượng xây dựng nông thôn mới theo hướng thực chất, tránh chạy theo thành tích hoặc chỉ tập trung vào số lượng.
Giám sát chặt chẽ nguồn lực đầu tư
Bên cạnh các chỉ tiêu về kết quả thực hiện, Thông tư 23/2026/TT-BNNMT dành riêng một nhóm chỉ số để theo dõi việc huy động và sử dụng nguồn lực cho chương trình.
Tổng nguồn lực thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia được xác định bao gồm:
- Vốn ngân sách Trung ương.
- Vốn ngân sách địa phương.
- Nguồn vốn lồng ghép từ các chương trình, dự án khác.
- Vốn tín dụng chính sách.
- Nguồn vốn từ doanh nghiệp.
- Sự đóng góp tự nguyện của cộng đồng dân cư và người dân.
Việc theo dõi đồng bộ các nguồn lực không chỉ giúp nâng cao hiệu quả đầu tư mà còn tăng cường trách nhiệm giải trình trong quá trình triển khai chương trình.
Hướng tới nông thôn mới hiện đại và phát triển bền vững
Theo quy định, hầu hết các chỉ số sẽ được thực hiện theo chế độ báo cáo định kỳ 6 tháng và hằng năm.
Văn phòng Điều phối Trung ương các Chương trình mục tiêu quốc gia là đơn vị chủ trì tổng hợp số liệu ở cấp toàn ngành. Trong khi đó, UBND các tỉnh, thành phố cùng các đơn vị được giao nhiệm vụ sẽ chịu trách nhiệm tổ chức theo dõi, cập nhật và báo cáo tại địa phương.
Việc ban hành bộ chỉ số giám sát mới được đánh giá là bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa công tác quản lý Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030. Không chỉ giúp lượng hóa kết quả thực hiện, hệ thống này còn tạo nền tảng để xây dựng nông thôn mới theo hướng minh bạch, hiệu quả và bền vững hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới./.
