Khi nông nghiệp không còn chỉ cạnh tranh bằng sản lượng
Trong suốt nhiều năm, lợi thế lớn nhất của nông nghiệp Việt Nam nằm ở khả năng sản xuất quy mô lớn với chi phí tương đối thấp. Việt Nam liên tục duy trì vị trí cao trên bản đồ xuất khẩu nông sản toàn cầu với các mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, hồ tiêu hay thủy sản. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đã vượt 28 tỷ USD, tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực của toàn ngành.
Tuy nhiên, khi thị trường toàn cầu thay đổi nhanh hơn, những lợi thế cũ cũng bắt đầu bộc lộ giới hạn. Các quốc gia nhập khẩu hiện không còn chỉ quan tâm tới sản lượng hay giá thành, mà ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn liên quan tới truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, dư lượng hóa chất và trách nhiệm môi trường. Điều đó khiến mô hình sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết vốn tồn tại nhiều năm trong nông nghiệp Việt Nam gặp không ít áp lực.
Theo giới chuyên môn, “điểm nghẽn” lớn nhất của nông nghiệp Việt Nam hiện nay không nằm ở khả năng sản xuất, mà nằm ở việc kiểm soát chuỗi giá trị. Khi doanh nghiệp không làm chủ được vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất, rất khó để duy trì chất lượng ổn định, xây dựng thương hiệu mạnh hay đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe. Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp nông nghiệp lớn bắt đầu chuyển hướng sang mô hình liên kết chuỗi thay vì chỉ tập trung vào xuất khẩu đơn thuần.
Vì sao Lộc Trời muốn đi sâu vào chuỗi giá trị?
Khác với mô hình kinh doanh nông sản truyền thống chủ yếu tập trung ở khâu thu mua và xuất khẩu, Lộc Trời nhiều năm qua lựa chọn hướng đi sâu hơn vào toàn bộ chuỗi sản xuất. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, hệ sinh thái của Lộc Trời hiện trải dài từ giống cây trồng, thuốc bảo vệ thực vật, dịch vụ nông nghiệp đến vùng nguyên liệu, chế biến và xuất khẩu gạo.
Điều đáng chú ý là chiến lược này cho thấy doanh nghiệp không muốn chỉ đứng ở vai trò thương mại cuối cùng, mà muốn tham gia trực tiếp vào quá trình tạo ra giá trị của nông sản ngay từ đầu vào sản xuất. Theo các chuyên gia kinh tế nông nghiệp, đây là bước chuyển rất quan trọng bởi trong ngành nông nghiệp hiện đại, lợi nhuận lớn nhất không còn nằm ở khâu bán sản phẩm thô, mà nằm ở khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Việc đi sâu vào chuỗi giá trị giúp doanh nghiệp chủ động hơn về chất lượng sản phẩm, kiểm soát tốt hơn vùng nguyên liệu và giảm phụ thuộc vào thị trường thu mua tự do vốn luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong bối cảnh thị trường thế giới biến động mạnh, đây được xem là yếu tố ngày càng quan trọng nếu doanh nghiệp muốn phát triển dài hạn.
Vùng nguyên liệu đang trở thành “trái tim” của ngành nông nghiệp hiện đại
Một trong những điểm cốt lõi trong chiến lược của Lộc Trời là xây dựng vùng nguyên liệu liên kết với nông dân tại nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Theo giới chuyên môn, đây là nền tảng quan trọng nhất của chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại.
Trong nhiều năm, ngành nông nghiệp Việt Nam gặp khó bởi tình trạng sản xuất phân tán, mỗi hộ canh tác theo một quy trình khác nhau khiến chất lượng sản phẩm thiếu đồng đều và rất khó truy xuất nguồn gốc. Điều này trở thành rào cản lớn khi các thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu cao hơn về tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
Khi liên kết trực tiếp với nông dân và vùng trồng, doanh nghiệp có thể chuẩn hóa quy trình canh tác, kiểm soát tốt hơn chất lượng đầu vào và giảm rủi ro đứt gãy nguồn cung. Quan trọng hơn, doanh nghiệp sẽ có khả năng xây dựng thương hiệu nông sản ổn định hơn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào biến động thị trường như trước đây.
Theo nhiều chuyên gia, đây chính là sự khác biệt lớn giữa tư duy “mua đi bán lại” và tư duy phát triển chuỗi giá trị dài hạn trong nông nghiệp.
Cuộc cạnh tranh mới của ngành gạo không còn nằm ở giá rẻ
Một trong những thay đổi lớn nhất của ngành gạo Việt Nam hiện nay là sự dịch chuyển mạnh sang phân khúc chất lượng cao. Nếu như trước đây gạo Việt Nam chủ yếu cạnh tranh bằng giá thấp và sản lượng lớn, thì hiện nay thị trường thế giới ngày càng ưu tiên các dòng sản phẩm chất lượng cao, có thương hiệu và đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2025 nhiều thời điểm vẫn duy trì ở nhóm cao trên thị trường quốc tế nhờ nhu cầu tăng đối với phân khúc gạo chất lượng cao.
Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh mới của ngành gạo không còn nằm ở việc ai bán rẻ hơn, mà nằm ở việc ai kiểm soát tốt hơn chất lượng, thương hiệu và chuỗi cung ứng. Ở góc độ đó, chiến lược của Lộc Trời phản ánh xu hướng chuyển dịch rất rõ của ngành nông nghiệp Việt Nam: từ cạnh tranh bằng số lượng sang cạnh tranh bằng giá trị gia tăng.
Tương lai của nông nghiệp sẽ thuộc về doanh nghiệp kiểm soát tốt chuỗi giá trị
Thực tế cho thấy, nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ. Khi các tiêu chuẩn toàn cầu ngày càng khắt khe, doanh nghiệp sẽ không thể phát triển dài hạn nếu chỉ tập trung vào sản lượng xuất khẩu.
Trong tương lai, lợi thế cạnh tranh lớn nhất sẽ thuộc về những doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn vùng nguyên liệu, dữ liệu sản xuất, chất lượng sản phẩm và chuỗi cung ứng. Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp nông nghiệp hiện nay đang tăng tốc đầu tư vào công nghệ, logistics và hệ thống liên kết với nông dân.
Việc Lộc Trời theo đuổi mô hình chuỗi giá trị vì thế không chỉ là chiến lược riêng của một doanh nghiệp, mà phản ánh xu hướng tất yếu của nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới – giai đoạn mà giá trị, thương hiệu và tính bền vững sẽ quan trọng không kém sản lượng xuất khẩu.
