Mở rộng vùng nguyên liệu, tạo nền tảng cho OCOP
Tại xã Trung Thuần, điều kiện đất đai và khí hậu phù hợp đang tạo lợi thế cho cây hồ tiêu phát triển. Nhiều hộ dân đã phủ xanh những vùng đất gò đồi, đưa hồ tiêu trở thành cây trồng chủ lực, góp phần phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững.
Theo ông Nguyễn Văn Linh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Trung Thuần, lợi thế vùng gò đồi giúp địa phương có thế mạnh về chăn nuôi, trồng trọt với nhiều mô hình gia trại, trang trại quy mô. Bên cạnh các cây trồng truyền thống như lúa, ngô, sắn, Trung Thuần hiện có gần 150 ha hồ tiêu đang mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân.
Hồ tiêu cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi cây trồng, nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm nghèo bền vững. Vì vậy, địa phương đang xây dựng lộ trình phát triển thương hiệu cho sản phẩm hồ tiêu, hướng tới nâng cao giá trị nông sản.
Cùng với phát triển vùng nguyên liệu, cấp ủy, chính quyền địa phương đang tranh thủ các nguồn lực để củng cố, phát triển cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thúc đẩy du lịch cộng đồng.
Không chỉ hồ tiêu, cây dược liệu cũng đang trở thành một trong những thế mạnh của Quảng Trị. Làng nghề chế biến dược liệu Định Sơn, thôn Cam Nghĩa, xã Cam Lộ là một trong những vùng sản xuất, chế biến dược liệu được biết đến ở khu vực miền Trung, với nhiều sản phẩm như cao chè vằng, cao hà thủ ô, cao đinh lăng, cao giảo cổ lam, cao cà gai leo...
Từ lợi thế về cây dược liệu và các nông sản đặc trưng, người dân Cam Lộ đang từng bước chuyển từ sản xuất nguyên liệu sang chế biến sâu, nâng cao giá trị thông qua phát triển sản phẩm OCOP.
Toàn xã Cam Lộ hiện có 39 sản phẩm OCOP, gồm 1 sản phẩm đạt OCOP 5 sao, 17 sản phẩm 4 sao và 21 sản phẩm 3 sao. Các sản phẩm OCOP đã góp phần nâng cao giá trị, chất lượng nông sản, đồng thời tạo nền tảng để hình thành các vùng chuyên canh, phát triển vùng nguyên liệu và xây dựng chuỗi giá trị.
Xã Cam Lộ cũng đã ban hành kế hoạch về “Phát triển vùng chuyên canh cây trồng, vật nuôi chủ lực giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035”.
Trong đó, với hồ tiêu - cây trồng chủ lực của vùng đất Cùa - địa phương sẽ tập trung phục hồi thông qua các mô hình tiêu hữu cơ, gắn với chứng nhận chỉ dẫn địa lý tại các địa bàn Mai Đàn, Đoàn Kết, Mai Lộc.
Đối với cây dược liệu, Quảng Trị định hướng duy trì ổn định 194,5 ha các loại cây truyền thống như chè vằng, cà gai leo, nghệ, riềng..., tập trung tại những vùng đất đỏ bazan có điều kiện thổ nhưỡng đặc trưng.
Song song đó, vùng chuyên canh 300 ha lạc tại Quật Xá, Cam Phú 3, Tân Định sẽ được đầu tư sâu về công nghệ, kết nối trực tiếp với các nhà máy chế biến tinh dầu nhằm nâng cao giá trị gia tăng.
Từ “sản phẩm OCOP” đến sản phẩm có thị trường
Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đang trở thành một trong những động lực thúc đẩy kinh tế nông thôn Quảng Trị. Từ những sản vật đặc trưng của từng vùng đất, nhiều chủ thể đã chuyển hướng sang sản xuất hàng hóa, chú trọng chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.
Đến nay, toàn tỉnh Quảng Trị có 295 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó có 3 sản phẩm 5 sao, 29 sản phẩm 4 sao và 263 sản phẩm 3 sao. Các sản phẩm được phát triển bởi 181 chủ thể, gồm 33 doanh nghiệp, 72 hợp tác xã, 11 tổ hợp tác và 65 hộ kinh doanh.
Ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, cho biết chương trình OCOP giai đoạn 2026-2030 phải được triển khai theo hướng thực chất, bền vững, gắn với nông nghiệp xanh và phát triển du lịch; lấy chất lượng làm nền tảng, thị trường làm thước đo, hiệu quả kinh tế và thu nhập của người dân làm mục tiêu.
Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận đối với OCOP. Việc đạt chứng nhận sao chỉ là một bước trong quá trình phát triển sản phẩm. Về lâu dài, sức cạnh tranh phải được thể hiện ở khả năng duy trì chất lượng, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và tham gia ổn định vào các kênh phân phối.
Thực tế tại Quảng Trị cho thấy, nhiều cơ sở sản xuất đã từng bước chuyển từ phương thức nhỏ lẻ sang đầu tư máy móc, công nghệ, cải tiến bao bì và tiêu chuẩn hóa quy trình. Trong lĩnh vực công nghiệp nông thôn, các sản phẩm như cà phê Khe Sanh, nước mắm truyền thống, cao dược liệu, bột cháo canh, nông sản sạch... đang được đầu tư theo hướng chế biến sâu và gia tăng giá trị.
Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ tư duy “có sản phẩm OCOP” sang “có sản phẩm OCOP phù hợp với thị trường”.
Theo Kế hoạch số 3210/KH-UBND về triển khai Chương trình OCOP giai đoạn 2026-2030, hằng năm Quảng Trị phấn đấu hỗ trợ nâng hạng 15-20 sản phẩm và phát triển mới 25-30 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên.
Nâng giá trị, mở rộng thị trường
Đến năm 2030, Quảng Trị đặt mục tiêu có tối thiểu 350 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên; trong đó ít nhất 100 sản phẩm đạt 4 sao và 6-8 sản phẩm đạt 5 sao.
Cùng với đó, trên 95% chủ thể OCOP được định hướng tham gia các kênh phân phối hiện đại; 100% sản phẩm được đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, dán tem điện tử hoặc mã truy xuất nguồn gốc; toàn bộ sản phẩm OCOP 5 sao đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, đủ điều kiện xuất khẩu.
Để hiện thực hóa những mục tiêu này, tỉnh xác định cần lựa chọn những sản phẩm thực sự có lợi thế, có thị trường và khả năng phát triển để tập trung hỗ trợ nâng hạng.
Cùng với việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh chế biến sâu, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thương mại điện tử và sản xuất xanh được xác định là những yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của sản phẩm OCOP.
Ở góc độ thị trường, việc kết nối sản phẩm OCOP với các hệ thống phân phối hiện đại đang mở ra thêm cơ hội cho các chủ thể. Thông qua các chương trình xúc tiến thương mại, nhiều sản phẩm OCOP Quảng Trị được đưa tới không gian trưng bày, hội chợ và các điểm bán, qua đó có thêm cơ hội tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng.
Ông Lê Công Như, chủ cửa hàng sản phẩm OCOP Quảng Trị, cho biết người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc và câu chuyện phía sau sản phẩm. Đây là lợi thế để các sản phẩm OCOP Quảng Trị tiếp cận khách hàng, nhất là khi sản phẩm có quy trình sản xuất rõ ràng, khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu về an toàn.
Theo ông Như, để phục vụ thị trường tốt hơn, các cơ sở bán hàng cần chủ động làm việc với nhà sản xuất, đồng thời chú trọng bảo quản, đóng gói, tem nhãn và hình thức sản phẩm. Đây là những yếu tố có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng cạnh tranh của OCOP khi bước vào các kênh bán lẻ chuyên nghiệp.
Gắn OCOP với du lịch, mở rộng không gian phát triển
Cùng với mở rộng hệ thống phân phối, Quảng Trị đang hướng tới đưa OCOP trở thành một phần trong chuỗi giá trị du lịch. Đây được xem là hướng đi có thể tạo thêm giá trị cho cả sản phẩm địa phương và các điểm đến.
Khi sản phẩm địa phương gắn với vùng nguyên liệu, câu chuyện văn hóa và trải nghiệm du lịch, OCOP không chỉ được tiêu thụ như một mặt hàng thông thường mà còn có thể trở thành một phần của câu chuyện về vùng đất, con người và bản sắc địa phương.
Theo định hướng này, giai đoạn 2026-2030 sẽ là chặng đường Quảng Trị chuyển mạnh từ phát triển OCOP theo chiều rộng sang chiều sâu. Mục tiêu 350 sản phẩm không chỉ được nhìn ở số lượng, mà quan trọng hơn là hình thành những sản phẩm có thương hiệu, có thị trường, có khả năng cạnh tranh và tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Từ những sản vật bản địa, Quảng Trị đang từng bước xây dựng những thương hiệu hàng hóa có khả năng đi xa. Khi chất lượng được đặt làm nền tảng, thị trường trở thành thước đo và du lịch trở thành một kênh quảng bá, OCOP sẽ có thêm dư địa để trở thành động lực của kinh tế nông thôn.
Đáng chú ý, trong 6 tháng đầu năm 2026, các chủ thể OCOP của tỉnh Quảng Trị đã xuất khẩu khoảng 10.000 sản phẩm sang thị trường Hoa Kỳ. Kết quả này cho thấy một số sản phẩm địa phương đang từng bước đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn và truy xuất nguồn gốc của thị trường quốc tế.
Từ vùng nguyên liệu đến nhà máy chế biến, từ sản phẩm OCOP đến hệ thống phân phối và du lịch, Quảng Trị đang từng bước hình thành một chuỗi giá trị mới cho nông sản địa phương. Đây không chỉ là câu chuyện nâng hạng sản phẩm, mà còn là quá trình nâng cao giá trị lao động, mở rộng sinh kế và đưa những đặc sản của quê hương đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước và quốc tế.