OCOP và kinh tế xanh: Mở rộng không gian phát triển cho nông thôn Việt Nam

Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, các mô hình này còn góp phần bảo vệ môi trường, khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa và thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững. Trong bối cảnh chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu tất yếu, OCOP được kỳ vọng sẽ là một trong những động lực quan trọng mở rộng không gian phát triển cho kinh tế nông thôn Việt Nam.

Từ chương trình OCOP đến hành trình nâng tầm sản phẩm địa phương

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) được triển khai trên phạm vi cả nước từ năm 2018 và nhanh chóng trở thành động lực quan trọng trong xây dựng nông thôn mới.

Sau hơn 7 năm thực hiện, cả nước đã có hàng chục nghìn sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, OCOP còn tạo động lực để các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất đầu tư công nghệ, cải tiến bao bì, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc tạo ra nhiều sản phẩm OCOP hơn mà còn phải tạo ra những sản phẩm xanh hơn, bền vững hơn và có khả năng cạnh tranh cao hơn trên thị trường trong nước và quốc tế.

Đây chính là điểm giao thoa giữa OCOP và kinh tế xanh.

Kinh tế xanh – hướng đi tất yếu của sản phẩm OCOP

Kinh tế xanh là mô hình phát triển dựa trên sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và tạo ra giá trị bền vững cho cộng đồng.

Đối với khu vực nông thôn, kinh tế xanh không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là cơ hội nâng cao giá trị nông sản thông qua sản xuất hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Thực tế cho thấy nhiều chủ thể OCOP đã nhanh chóng nắm bắt xu hướng này để nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Hà Giang: Chè Shan Tuyết và câu chuyện phát triển xanh từ tài nguyên bản địa

Tại Hà Giang, chè Shan Tuyết đang trở thành một trong những sản phẩm OCOP tiêu biểu gắn với phát triển bền vững.

Nổi bật trong số đó là Hợp tác xã Chế biến chè Phìn Hồ với thương hiệu trà Fìn Hò Trà nổi tiếng.

Từ những cây chè Shan Tuyết cổ thụ sinh trưởng tự nhiên trên độ cao hơn 1.000 mét, hợp tác xã đã xây dựng vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, hạn chế tối đa việc sử dụng hóa chất và bảo tồn hệ sinh thái bản địa.

Nhiều sản phẩm của đơn vị đã đạt OCOP 5 sao, đồng thời có mặt tại nhiều thị trường quốc tế. Thành công của Hợp tác xã Chế biến chè Phìn Hồ cho thấy giá trị của OCOP không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn ở phương thức sản xuất xanh, thân thiện với môi trường và gắn kết chặt chẽ với cộng đồng địa phương.

Quảng Trị: Nâng cao giá trị cà phê thông qua chế biến và truy xuất nguồn gốc

Tại vùng đất Khe Sanh, cà phê đang trở thành một trong những sản phẩm OCOP tiêu biểu của tỉnh Quảng Trị.

Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh đã lựa chọn hướng đi khác biệt bằng việc đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Thay vì chỉ bán cà phê nhân thô như trước đây, sản phẩm hiện được rang xay, đóng gói và đưa ra thị trường với giá trị gia tăng cao hơn nhiều lần.

Đồng thời, hợp tác xã cũng chú trọng các quy trình canh tác bền vững, giảm sử dụng hóa chất và nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu.

Đây là hướng đi giúp sản phẩm OCOP không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Những rào cản trên hành trình xanh hóa OCOP

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình phát triển OCOP gắn với kinh tế xanh vẫn còn đối mặt với không ít khó khăn.

Phần lớn các chủ thể OCOP hiện nay là doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã hoặc hộ sản xuất với nguồn lực tài chính còn hạn chế. Việc đầu tư công nghệ sạch, chứng nhận hữu cơ, hệ thống truy xuất nguồn gốc hay bao bì thân thiện môi trường đòi hỏi chi phí lớn.

Bên cạnh đó, liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ ở nhiều địa phương vẫn chưa thực sự chặt chẽ. Không ít sản phẩm OCOP dù có chất lượng tốt nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu.

Điều này cho thấy cần có thêm các chính sách hỗ trợ về vốn, khoa học công nghệ và xúc tiến thương mại để giúp các chủ thể OCOP phát triển theo hướng xanh và bền vững hơn.

OCOP – động lực mới của kinh tế xanh nông thôn

Thực tiễn từ Hà Giang hay Quảng Trị cho thấy OCOP hoàn toàn có thể trở thành cầu nối giữa tài nguyên bản địa và các xu hướng phát triển hiện đại.

Khi sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu trở thành những yếu tố cốt lõi trong phát triển sản phẩm, giá trị mang lại không chỉ là doanh thu hay lợi nhuận mà còn là sự phát triển bền vững của cộng đồng địa phương.

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, việc gắn OCOP với kinh tế xanh không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn mở rộng không gian phát triển cho kinh tế nông thôn, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, thân thiện môi trường và giàu bản sắc Việt Nam.