Token – “đồng tiền” mới của nền kinh tế AI
Nếu như điện năng được đo bằng kilowatt-giờ hay dữ liệu viễn thông được tính theo gigabyte, thì trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, token đang nổi lên như đơn vị đo lường quan trọng nhất.
Phía sau mỗi cuộc trò chuyện với chatbot, mỗi bản tóm tắt văn bản hay mỗi hình ảnh do AI tạo ra là hàng loạt token được xử lý liên tục. Đây được xem là những “viên gạch” cấu thành nên toàn bộ hệ sinh thái AI tạo sinh.
Theo Giáo sư James Pang, chuyên gia Phân tích dữ liệu và Vận hành thuộc Đại học Quốc gia Singapore (NUS), token là đơn vị vận hành cơ bản của AI. Số lượng token quyết định khả năng xử lý dữ liệu, tốc độ phản hồi, độ dài nội dung đầu ra cũng như lượng tài nguyên tính toán cần thiết.
Về bản chất, token là các đơn vị dữ liệu nhỏ mà AI sử dụng để đọc, phân tích và tạo ra thông tin. Một từ có thể tương ứng với một token, nhưng cũng có thể được chia thành nhiều token khác nhau tùy theo ngôn ngữ và phương pháp xử lý của từng mô hình.
Chính vì vậy, ngày càng nhiều doanh nghiệp AI trên thế giới chuyển sang mô hình tính phí dựa trên số lượng token người dùng tiêu thụ.
Đối với các doanh nghiệp sử dụng AI quy mô lớn, chỉ một thay đổi nhỏ trong số lượng token trên mỗi truy vấn cũng có thể tạo ra sự chênh lệch rất lớn về chi phí vận hành.
Hiệu quả token phụ thuộc vào từng ngôn ngữ và mô hình AI
Các chuyên gia nhận định rằng hiệu quả sử dụng token không giống nhau giữa các ngôn ngữ.
Tiếng Trung có mật độ ngữ nghĩa cao hơn tiếng Anh, cho phép truyền tải lượng thông tin lớn hơn với số lượng ký tự ít hơn. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc mọi mô hình AI đều xử lý tiếng Trung hiệu quả hơn.
Theo các nhà nghiên cứu, hiệu suất token phụ thuộc nhiều vào dữ liệu huấn luyện và phương pháp token hóa của từng mô hình.
Một hệ thống được đào tạo chủ yếu bằng tiếng Anh sẽ tối ưu hơn cho ngôn ngữ này, trong khi những ngôn ngữ khác có thể bị chia nhỏ thành nhiều token hơn, làm gia tăng chi phí xử lý.
Bên cạnh đó, chi phí AI còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như:
- Quy mô mô hình;
- Kiến trúc suy luận;
- Khả năng lưu đệm dữ liệu;
- Độ dài nội dung đầu ra;
- Mức độ phức tạp của tác vụ.
Do đó, việc sử dụng ít token hơn chưa chắc đã mang lại hiệu quả kinh doanh cao hơn.
Trung Quốc đặt cược lớn vào “nền kinh tế token”
Sự phổ cập mạnh mẽ của AI tại Trung Quốc đang tạo nền móng cho tham vọng xây dựng một nền kinh tế token quy mô lớn.
Theo số liệu cuối năm 2025, hơn 600 triệu người Trung Quốc đã sử dụng các công cụ AI tạo sinh. Phần lớn người dùng thuộc nhóm dưới 40 tuổi và có trình độ học vấn cao.
Khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào các hoạt động đời sống như gọi xe, mua sắm, du lịch, đặt đồ ăn hay làm việc, lượng token tiêu thụ cũng tăng trưởng với tốc độ chưa từng có.
Đến tháng 3/2026, lượng token sử dụng mỗi ngày tại Trung Quốc đã vượt 140 nghìn tỷ token, tăng hơn 40% so với cuối năm trước.
Đối với Bắc Kinh, đây không đơn thuần là một chỉ số kỹ thuật mà còn phản ánh tốc độ phát triển của nền kinh tế AI.
Token được nhìn nhận như một loại tài sản số
Một dấu mốc đáng chú ý xuất hiện vào tháng 3/2026 khi Trung Quốc chính thức đưa ra thuật ngữ "ciyuan" để chỉ token AI.
Tên gọi này được ghép từ khái niệm "từ ngữ" và đơn vị tiền tệ quốc gia "nhân dân tệ" (yuan), thể hiện cách tiếp cận mới của Bắc Kinh: xem token không chỉ là một đơn vị kỹ thuật mà còn là đơn vị giá trị kinh tế.
Theo giới phân tích, điều này cho thấy Trung Quốc đang từng bước biến token thành một loại hàng hóa số mới trong nền kinh tế AI.
Xây dựng hạ tầng cho nền kinh tế AI quy mô quốc gia
Không dừng lại ở việc phát triển mô hình AI, Trung Quốc đang hướng tới mục tiêu xây dựng hạ tầng cho cả một nền kinh tế token.
Nước này đẩy mạnh phát triển mạng lưới điện toán quốc gia, biến năng lực tính toán trở thành một loại hạ tầng công cộng tương tự điện, nước hay viễn thông.
Đằng sau sự tăng trưởng của AI là hàng loạt khoản đầu tư quy mô lớn vào:
- Trung tâm dữ liệu;
- Điện toán đám mây;
- Hệ thống phục vụ mô hình AI;
- Công nghệ tối ưu hóa phần mềm;
- Hạ tầng năng lượng.
Trong bối cảnh các lệnh hạn chế xuất khẩu chip tiên tiến của Mỹ vẫn gây áp lực lớn, việc nâng cao hiệu quả phần mềm đã trở thành chiến lược sống còn của ngành công nghệ Trung Quốc.
Nhiều doanh nghiệp nước này liên tục tung ra các mô hình mã nguồn mở, tối ưu hóa AI để hoạt động trên phần cứng hạn chế và tích hợp AI vào các lĩnh vực sản xuất cũng như tiêu dùng.
AI được thương mại hóa thông qua các gói token
Xu hướng thương mại hóa token đã bắt đầu xuất hiện rõ nét.
China Telecom mới đây đã triển khai các gói dịch vụ AI tính phí theo số lượng token trên phạm vi toàn quốc.
Đối với người dùng cá nhân, giá dịch vụ dao động từ 9,9 nhân dân tệ cho 10 triệu token đến 49,9 nhân dân tệ cho 80 triệu token.
Theo doanh nghiệp này, 10 triệu token có thể đáp ứng hàng nghìn lượt trò chuyện với chatbot, tìm kiếm thông tin hay dịch thuật bằng AI.
Trong khi đó, các gói dành cho doanh nghiệp có thể cung cấp tới 250 triệu token mỗi tháng, phục vụ các ứng dụng như trợ lý lập trình hay AI Agent.
Những rủi ro an ninh ngày càng lớn
Sự bùng nổ của nền kinh tế token cũng kéo theo nhiều nguy cơ mới.
Các cơ quan chức năng Trung Quốc đã cảnh báo về các hình thức lừa đảo liên quan đến token AI, bao gồm:
- Đánh cắp token;
- Làm giả token;
- Thay đổi dữ liệu xác thực;
- Bán các gói token giá rẻ nhằm chiếm đoạt tài sản.
Theo giới chuyên gia, token cần được bảo vệ với mức độ nghiêm ngặt tương tự các công cụ thanh toán điện tử.
Nếu hệ thống token bị xâm nhập trên diện rộng, hậu quả không chỉ dừng lại ở thiệt hại tài chính cá nhân mà còn có thể ảnh hưởng tới an ninh dữ liệu và an ninh kinh tế.
AI càng thông minh, bề mặt tấn công càng mở rộng
Khác với trước đây, AI hiện không còn hoạt động như những chatbot độc lập.
Ngày càng nhiều hệ thống AI được kết nối trực tiếp với:
- Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp;
- Hệ thống email;
- Phần mềm quản lý khách hàng;
- Hệ thống thanh toán;
- Hạ tầng tài chính và vận hành.
Điều này khiến "bề mặt tấn công" của các hệ thống AI ngày càng mở rộng.
Các rủi ro có thể bao gồm:
- Đánh cắp dữ liệu nhạy cảm;
- Tấn công mạng;
- Đầu độc dữ liệu huấn luyện;
- Thao túng kết quả AI;
- Làm tê liệt hệ thống thông qua lượng truy vấn khổng lồ.
Đặc biệt, khi AI Agent được trao quyền truy cập vào email, lịch làm việc, hệ thống tài chính và cơ sở dữ liệu doanh nghiệp, một sự cố AI hoàn toàn có thể gây ra những hậu quả trực tiếp đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Cuộc cạnh tranh mới của kỷ nguyên AI
Các chuyên gia nhận định rằng cuộc đua AI trong tương lai sẽ không chỉ được quyết định bởi sức mạnh công nghệ.
Những hệ thống sở hữu năng lực quản trị tốt, minh bạch và có khả năng chống chịu trước các sự cố sẽ có nhiều lợi thế hơn so với các nền tảng chỉ tập trung vào việc mở rộng quy mô xử lý.
Sự trỗi dậy của nền kinh tế token tại Trung Quốc cho thấy một cuộc cạnh tranh mới đang hình thành. Đó không chỉ là cuộc đua về mô hình AI mạnh nhất, mà còn là cuộc cạnh tranh về khả năng xây dựng hạ tầng, quản trị dữ liệu và bảo vệ hệ sinh thái AI ở quy mô quốc gia.
Trong giai đoạn tiếp theo của cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo toàn cầu, đây có thể sẽ là yếu tố quyết định vị thế dẫn đầu của mỗi quốc gia./.
