Khi các cơ sở sấy cần nguồn nhiệt ổn định và chi phí thấp hơn
Đối với nhiều cơ sở chế biến quy mô nhỏ và vừa, chi phí tạo nhiệt thường chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành sản phẩm, đặc biệt ở các công đoạn sấy trái cây, rau củ, tinh bột, hạt điều, cà phê, dược liệu và thủy sản khô.
Sử dụng điện trở công suất lớn giúp vận hành đơn giản nhưng chi phí điện thường tăng cao nếu phải chạy liên tục nhiều giờ mỗi ngày. Trong khi đó, dầu FO, DO hoặc LPG có ưu điểm về khả năng sinh nhiệt nhanh nhưng chịu ảnh hưởng mạnh bởi biến động giá nhiên liệu.
Chính vì vậy, nhiều cơ sở địa phương bắt đầu quan tâm đến lò hơi sinh khối công suất nhỏ, sử dụng nguồn nhiên liệu sẵn có từ hoạt động xay xát, chế biến gỗ hoặc sản xuất nông nghiệp trong khu vực.
Nguyên lý hoạt động của hệ thống này là đốt nhiên liệu sinh khối để tạo hơi nước hoặc khí nóng, sau đó truyền nhiệt sang buồng sấy hoặc hệ thống trao đổi nhiệt, giúp quá trình sấy diễn ra ổn định và đồng đều hơn so với việc đốt trực tiếp bằng củi truyền thống.
Phụ phẩm địa phương đang trở thành nguồn nhiên liệu có giá trị cho lò hơi sinh khối
Điểm đáng chú ý của phân khúc này là khả năng tận dụng phụ phẩm nông – lâm nghiệp tại chỗ.
Ở nhiều địa phương có ngành xay xát lúa gạo, vỏ trấu vốn từng bị xem là chất thải nay trở thành nhiên liệu phổ biến cho các lò hơi nhỏ. Tại các vùng có ngành mộc và chế biến gỗ, mùn cưa và dăm bào cũng được thu gom để sản xuất viên nén sinh khối hoặc đốt trực tiếp trong lò hơi.
Theo Bộ Công Thương, Việt Nam có nguồn phụ phẩm sinh khối rất lớn từ trấu, bã mía, phế phụ phẩm gỗ và nông nghiệp, tạo tiềm năng đáng kể cho các ứng dụng nhiệt công nghiệp và chế biến quy mô địa phương.
Việc sử dụng nhiên liệu sinh khối giúp nhiều cơ sở giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, tận dụng nguồn phụ phẩm sẵn có trong vùng và chủ động hơn về chi phí vận hành theo mùa vụ. Đây là lợi thế đáng chú ý đối với các cơ sở chế biến nông sản hoạt động ở quy mô nhỏ và vừa, nơi bài toán chi phí năng lượng thường quyết định khả năng cạnh tranh của sản phẩm.
Thị trường nhỏ nhưng nhu cầu thực tế đang hiện hữu
Khác với các nhà máy công nghiệp lớn sử dụng lò hơi hàng chục tấn hơi mỗi giờ, phân khúc phục vụ cơ sở địa phương chủ yếu là các hệ thống công suất nhỏ và vừa, phù hợp với xưởng sấy trái cây, cơ sở sản xuất tinh bột, cơ sở chế biến hạt và nông sản khô, cơ sở sản xuất thực phẩm truyền thống và hợp tác xã có dây chuyền sấy tập trung.
Trong lĩnh vực thiết bị nhiệt và lò hơi, Công ty TNHH Cơ Nhiệt GreenBoiler hiện công bố cung cấp các giải pháp lò hơi biomass sử dụng viên nén gỗ, mùn cưa, trấu, bã mía và các loại phụ phẩm sinh khối khác cho nhu cầu tạo nhiệt trong sản xuất và chế biến.
Bên cạnh đó, Công ty Cổ phần Nồi Hơi Công Nghiệp Đông Anh cũng công bố hoạt động thiết kế, chế tạo và lắp đặt nồi hơi đốt biomass, đồng thời cung cấp các hệ thống sấy công nghiệp sử dụng nhiệt từ nồi hơi cho các ngành thực phẩm, gỗ và chế biến nông sản.
Các ví dụ này cho thấy thị trường hiện nay đã có những doanh nghiệp chuyên về lò hơi sinh khối và hệ thống nhiệt phục vụ sản xuất, sấy và chế biến nông sản, thay vì chỉ tập trung vào các nhà máy công nghiệp quy mô lớn.
Không chỉ là thiết bị nhiệt, mà là mắt xích của chuỗi sấy địa phương
Điều đáng chú ý là nhiều cơ sở hiện không đầu tư lò hơi độc lập, mà kết hợp với buồng sấy tuần hoàn khí nóng, máy sấy băng tải hoặc sấy khay và hệ thống trao đổi nhiệt gián tiếp để tránh khói tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm.
Cách làm này giúp nâng chất lượng sản phẩm sấy, đặc biệt với các mặt hàng yêu cầu màu sắc và hương vị ổn định như chuối sấy, mít sấy, xoài sấy, dược liệu và thực phẩm khô.
Ngoài ra, việc sử dụng hơi nước hoặc khí nóng gián tiếp còn giúp giảm nguy cơ ám khói, bụi tro và tạp chất, yếu tố ngày càng được các nhà phân phối và hệ thống bán lẻ quan tâm.
Theo Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, đến cuối năm 2025 cả nước có khoảng 23.954 hợp tác xã nông nghiệp. Khi nhiều hợp tác xã bắt đầu đầu tư sơ chế, sấy và đóng gói tại địa phương, nhu cầu về nguồn nhiệt ổn định nhưng chi phí hợp lý được dự báo sẽ tiếp tục tăng.
Trong bối cảnh đó, lò hơi sinh khối công suất nhỏ có lợi thế ở ba điểm quan trọng: phù hợp quy mô đầu tư vừa phải, tận dụng được phụ phẩm địa phương và dễ tích hợp với hệ thống sấy hiện có.
Đây không phải là thị trường xuất hiện rầm rộ trên truyền thông, nhưng lại đang âm thầm phục vụ hàng nghìn cơ sở chế biến nông sản ở các địa phương – nơi bài toán quan trọng nhất không phải là công nghệ quá hiện đại, mà là tạo ra nguồn nhiệt ổn định, chi phí phù hợp và thích ứng với điều kiện sản xuất thực tế.
Trong nhiều trường hợp, chính những thiết bị nhiệt quy mô nhỏ này đang giúp các cơ sở địa phương nâng thời gian bảo quản, chủ động mùa vụ và tăng giá trị cho nông sản sau thu hoạch, trở thành một mắt xích ít được chú ý nhưng ngày càng quan trọng trong chuỗi công nghiệp nông thôn hiện đại.