Từ làng nghề truyền thống đến không gian sáng tạo
Sáng 21-8, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với UBND phường Hà Đông tổ chức hội nghị thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại địa phương.
Theo UBND phường Hà Đông, làng nghề Vạn Phúc hiện có 150 cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh với tổng số 346 lao động. Sản lượng lụa đạt khoảng 1,2 triệu mét/năm, trong khi doanh thu từ sản xuất, thương mại, dịch vụ và du lịch ước đạt hơn 200 tỷ đồng/năm.
Từ năm 2021 đến nay, Vạn Phúc đã đón hơn 454.000 lượt khách du lịch, trong đó có 181.063 lượt khách quốc tế.
Tuy nhiên, lượng khách đông chưa đồng nghĩa với giá trị kinh tế tương xứng. Thời gian lưu trú bình quân hiện chỉ từ vài chục phút đến dưới 2 giờ. Phần lớn du khách vẫn theo mô hình “đến - xem - mua - rời đi”, trong khi mức chi tiêu và tỷ lệ quay trở lại chưa tương xứng với tiềm năng của một làng nghề truyền thống có thương hiệu lâu đời.
Đây cũng là bài toán đặt ra cho quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của Vạn Phúc: không chỉ thu hút thêm khách mà phải tạo ra nhiều trải nghiệm hơn, giữ chân du khách lâu hơn và nâng giá trị mỗi sản phẩm bán ra.
Một nền tảng thuận lợi là 100% cơ sở kinh doanh trên địa bàn làng nghề đã áp dụng thanh toán số, sử dụng hóa đơn điện tử và máy POS.
Số hóa cơ sở sản xuất, xây dựng “hộ chiếu số” cho sản phẩm
Tại hội nghị, đại diện các cơ sở sản xuất đề xuất thành phố, Sở Khoa học và Công nghệ, các trường đại học và doanh nghiệp công nghệ hỗ trợ triển khai nhiều giải pháp số hóa.
Trong đó, mục tiêu được đặt ra là xây dựng cơ sở dữ liệu và hồ sơ số cho 120-135 cơ sở, tương đương khoảng 80-90% tổng số cơ sở sản xuất, kinh doanh tại làng nghề.
Cùng với đó là ứng dụng cảm biến để giám sát máy móc, xây dựng “hộ chiếu số” và hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR cho khoảng 300-500 sản phẩm cao cấp.
Đây được xem là bước đi quan trọng để mỗi sản phẩm lụa không chỉ có giá trị về mẫu mã mà còn có khả năng chứng minh nguồn gốc, quá trình sản xuất và câu chuyện phía sau sản phẩm.
Đại diện làng nghề cũng đề xuất xây dựng Vạn Phúc Digital Marketplace kết hợp AI Marketing, phát triển nội dung đa ngôn ngữ và bán hàng đa kênh cho khoảng 30-50 cơ sở đã có hệ thống thanh toán số.
Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là bước chuyển từ mô hình bán hàng trực tiếp tại làng nghề sang mô hình tiếp cận khách hàng trên nhiều nền tảng, kể cả sau khi du khách đã rời Hà Nội.
Biến chuyến tham quan thành một hành trình trải nghiệm
Theo UBND phường Hà Đông, một trong những hướng ưu tiên là xây dựng tuyến trải nghiệm Vạn Phúc kéo dài 60-90 phút, ứng dụng công nghệ trình chiếu và không gian số.
Thay vì chỉ tham quan, mua sắm trong thời gian ngắn, du khách có thể được tiếp cận lịch sử làng nghề, tìm hiểu kỹ thuật dệt, khám phá hoa văn truyền thống và trải nghiệm quá trình tạo ra sản phẩm.
Phường Hà Đông cũng đề xuất xây dựng không gian đổi mới sáng tạo dùng chung, tận dụng Bảo tàng Làng nghề tại 18 phố Lụa hoặc Trung tâm Công nghiệp văn hóa Nhuệ Giang.
Mục tiêu là tạo thêm một điểm kết nối giữa nghệ nhân, cơ sở sản xuất, nhà thiết kế, doanh nghiệp công nghệ và du khách.
Từ đó, làng nghề có thể từng bước chuyển từ một điểm mua sắm sản phẩm truyền thống thành một không gian văn hóa, sáng tạo và trải nghiệm.
UBND phường Hà Đông đề xuất triển khai chương trình thí điểm trong 100 ngày, với 5 sản phẩm đầu ra cụ thể và có thể đo lường. Vạn Phúc được định hướng lựa chọn làm mô hình thí điểm cấp thành phố về “làng nghề sáng tạo và điểm đến số”.
Công nghệ để nâng giá trị một mét lụa
Điểm đáng chú ý tại hội nghị là mục tiêu phát triển không dừng ở việc số hóa hoạt động kinh doanh mà hướng tới tạo ra giá trị kinh tế mới từ sản phẩm truyền thống.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Cù Ngọc Trang cho biết mục tiêu không chỉ là giới thiệu công nghệ mà phải sử dụng công nghệ để thúc đẩy tăng trưởng.
Theo định hướng được nêu tại hội nghị, doanh thu của làng nghề được kỳ vọng tăng từ 200 tỷ đồng lên 2.000 tỷ đồng, đồng thời nâng giá trị mỗi sản phẩm lụa từ khoảng 2 triệu đồng lên 20-50 triệu đồng thông qua việc gia tăng hàm lượng trí tuệ và công nghệ.
Một trong những việc cần làm ngay là xây dựng hệ thống định danh và truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm, qua đó bảo vệ thương hiệu, nâng cao tính minh bạch và tạo cơ sở tăng giá trị bán lẻ.
Sở Khoa học và Công nghệ cùng các doanh nghiệp cũng sẽ hỗ trợ làng nghề ứng dụng AI trong tạo mẫu, số hóa kho hoa văn cổ và sử dụng AI trong thiết kế.
Đặc biệt, công nghệ có thể mở ra một hướng trải nghiệm mới: du khách cùng nghệ nhân tham gia sáng tạo sản phẩm độc bản ngay tại làng nghề.
Nếu thành công, mỗi sản phẩm không chỉ là một món hàng mà còn trở thành một sản phẩm cá nhân hóa gắn với câu chuyện và trải nghiệm của chính người mua.
Giữ hồn nghề bằng công nghệ
Vạn Phúc có lịch sử nghề dệt lâu đời, nhưng bài toán đặt ra hiện nay không phải lựa chọn giữa truyền thống và công nghệ.
Ngược lại, công nghệ được kỳ vọng trở thành công cụ để bảo tồn, kể lại và gia tăng giá trị cho những giá trị truyền thống.
Việc số hóa kho hoa văn cổ có thể giúp lưu giữ di sản của làng nghề; AI có thể hỗ trợ nghệ nhân phát triển mẫu mã mới; truy xuất nguồn gốc giúp bảo vệ thương hiệu; thương mại điện tử mở rộng thị trường; còn không gian trải nghiệm số giúp du khách hiểu sâu hơn về nghề dệt.
Theo hướng này, chuyển đổi số không thay thế người thợ mà tạo thêm công cụ để nghệ nhân làm ra những sản phẩm có giá trị cao hơn.
Tại hội nghị, lãnh đạo phường Hà Đông cam kết phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành và doanh nghiệp để phát triển Vạn Phúc thành làng nghề truyền thống thông minh kết hợp du lịch, qua đó góp phần bảo tồn giá trị văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế của Thủ đô.
Nếu những mục tiêu về số hóa, AI, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và trải nghiệm du lịch được triển khai thực chất, Vạn Phúc có thể trở thành một mô hình đáng chú ý về cách khoa học - công nghệ đồng hành với làng nghề truyền thống, biến giá trị văn hóa thành động lực tăng trưởng mới.