Buổi sáng ở làng gốm Kim Lan, khi làn sương mỏng còn vương trên những khối đất dẻo mịn, chúng tôi ghé thăm xưởng sản xuất của ông Đào Việt Bình. Đón chúng tôi không phải sự bận rộn, xa cách của một nhà quản lý, mà là nụ cười đôn hậu, đúng chất người con đất gốm. Nhìn đôi bàn tay lấm lem men đất và dấu vết thời gian, ít ai nghĩ đằng sau dáng vẻ điềm đạm ấy là hành trình 36 năm bền bỉ giữ lửa nghề, gắn bó với từng thớ đất, từng sản phẩm và nhịp sống của làng nghề.

Một nhà máy không nhất thiết phải tự làm mọi công đoạn. Từ chế biến, gia công, sấy, đóng gói đến sản xuất vật tư nông nghiệp, ngày càng có những doanh nghiệp chuyên nhận phần việc phía sau thương hiệu. Khi sản xuất được phân chia theo năng lực, một nhà máy có thể mở rộng công suất mà không nhất thiết phải đầu tư tất cả dây chuyền.

Nhà xưởng đã được đầu tư, máy móc đã đưa vào sản xuất nhưng không phải cơ sở nào ở nông thôn cũng có thể vận hành dây chuyền hết công suất ngay từ đầu. Đằng sau câu chuyện “nhà xưởng đẹp nhưng vắng máy” không hẳn là lãng phí, mà còn là bài toán về đơn hàng, nguyên liệu, công nghệ, lao động, quản trị và thị trường. Nếu các mắt xích được kết nối tốt, chính những tài sản đã đầu tư có thể trở thành dư địa tăng trưởng mới cho công nghiệp nông thôn.

Không ai ở làng Ngâu còn nhớ chính xác nghề nấu rượu xuất hiện từ bao giờ, chỉ biết nghề đã theo người dân nơi đây qua nhiều thế hệ, được truyền từ đời này sang đời khác. Từ ký ức về người mẹ gắn bó với bếp rượu đến quyết tâm giữ nghề của người con, Hoa Cúc Tửu hôm nay là sự tiếp nối giữa phương thức truyền thống và cách làm mới, mang hương hoa cúc đặc trưng của làng nghề đến gần hơn với người tiêu dùng.

Một địa danh có thể được nhớ đến bởi một sản phẩm, một kỹ thuật hay một nghề được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nhưng trong thị trường hiện đại, danh tiếng ấy còn có thể trở thành một tài sản kinh tế lớn hơn khi được kết nối với thiết kế, sở hữu trí tuệ, thương mại, du lịch và năng lực sản xuất. Từ Bát Tràng, Vạn Phúc đến Chuyên Mỹ, Sơn Đồng, nhiều làng nghề Việt Nam đang cho thấy một hướng đi mới: không chỉ giữ nghề mà từng bước nâng giá trị của tên tuổi địa phương trên thị trường.

Không phải cơ hội nào cũng bắt đầu từ một sản phẩm hoàn toàn mới. Với doanh nghiệp nông thôn, khoảng trống thị trường có thể nằm ngay trong nông sản chưa được chế biến sâu, phụ phẩm chưa khai thác, sản phẩm tiện dụng hoặc những nhu cầu chưa được phục vụ tốt. Nhìn đúng khoảng trống có thể giúp doanh nghiệp biến lợi thế địa phương thành thị trường mới.

Từ những trăn trở về đầu ra nông sản đến nỗi lo rác thải nhựa ngày càng hiện hữu trong đời sống, anh Lê Văn Tám – Giám đốc HTX Nông nghiệp Sông Hồng – đã lựa chọn một hướng đi khác biệt: tận dụng nông sản để tạo ra ống hút rau củ Ecos. Với anh, đây không đơn thuần là một sản phẩm thay thế ống hút nhựa, mà còn là cách biến nông sản thành sản phẩm có giá trị cao hơn, đồng thời góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường.

Từ một sản vật tự nhiên đến sản phẩm có giá trị gia tăng, hành trình của tổ yến không dừng ở khâu thu hoạch. Sơ chế, chế biến, kiểm soát chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường đang trở thành những mắt xích quan trọng để nâng giá trị sản phẩm yến Việt. Câu chuyện phát triển của Yến Helen cho thấy doanh nghiệp đang từng bước đầu tư vào chuỗi giá trị này, hướng tới chuẩn hóa sản phẩm và mở rộng không gian thị trường.

Máy móc hiện đại đang giúp cơ sở nông thôn giảm lao động thủ công, tăng năng suất và nâng chất lượng sản phẩm. Nhưng phía sau những dây chuyền mới là một yêu cầu khác: người vận hành không chỉ cần giỏi nghề, mà còn phải biết máy, hiểu công nghệ và xử lý được những tình huống mà máy không tự giải quyết.

Một cơ sở sản xuất nông thôn không đủ công suất chưa chắc phải từ chối đơn hàng. Khi một doanh nghiệp hoặc hợp tác xã giữ vai trò đầu mối, còn nhiều hộ và cơ sở nhỏ cùng đảm nhận từng công đoạn theo một tiêu chuẩn chung, năng lực sản xuất có thể được mở rộng mà không cần xây thêm một nhà máy lớn. Mô hình này đang mở ra một cách tổ chức sản xuất đáng chú ý ở nông thôn.

Không coi công nghệ cao là cuộc chơi xa xỉ, Công ty cổ phần công nghệ cao Hachi Việt Nam đang từng bước đưa nhà màng, IoT, tự động hóa và AI trở thành công cụ thiết thực trong sản xuất nông nghiệp. Từ kiểm soát môi trường đến quản trị trang trại bằng dữ liệu, doanh nghiệp hướng tới một phương thức canh tác chủ động, chính xác và hiệu quả hơn, góp phần nâng cao giá trị sản xuất, tiết kiệm nguồn lực và thúc đẩy nông nghiệp Việt Nam phát triển xanh, hiện đại, bền vững.