Sản xuất quanh năm không bắt đầu từ việc mua thêm máy
Một nhà máy chế biến nông sản muốn chạy ổn định không chỉ cần dây chuyền hiện đại mà trước hết phải có nguyên liệu đủ ổn định. Đây chính là điểm khiến bài toán sản xuất quanh năm ngày càng được nhìn từ phía vùng nguyên liệu thay vì chỉ từ phía nhà xưởng.
Thực tế, nhiều loại nông sản vẫn có thời điểm thu hoạch tập trung. Nếu doanh nghiệp chỉ tổ chức thu mua trong một khoảng thời gian ngắn, sau đó chờ đến vụ kế tiếp, công suất thiết bị khó được khai thác tối đa, trong khi chi phí đầu tư nhà xưởng, máy móc và nhân lực vẫn phải duy trì. Vì vậy, kéo dài thời gian vận hành bắt đầu từ việc tổ chức lại lịch sản xuất, mở rộng vùng liên kết, lựa chọn giống phù hợp và xây dựng phương án thu mua có tính kế hoạch.
Định hướng này cũng phù hợp với Công điện số 79/CĐ-TTg ngày 31/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ về chủ động triển khai các biện pháp bảo đảm sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu nông sản. Công điện yêu cầu các địa phương tổ chức sản xuất, thu hoạch, cung ứng sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường; đồng thời tăng cường liên kết các vùng nguyên liệu, đẩy mạnh bảo quản, chế biến, nhất là chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.
Như vậy, sản xuất quanh năm không nhất thiết có nghĩa một dây chuyền phải hoạt động liên tục 365 ngày. Quan trọng hơn là doanh nghiệp giảm được khoảng thời gian máy móc nhàn rỗi, chủ động hơn về nguyên liệu và tạo ra nhiều công đoạn, sản phẩm có thể vận hành ở những thời điểm khác nhau trong năm.
Khi một nhà máy không còn phụ thuộc vào một mùa nguyên liệu
Một trong những hướng đi rõ nhất là xây dựng vùng nguyên liệu đủ rộng và tổ chức liên kết dài hạn với nông dân, hợp tác xã. Khi doanh nghiệp không chỉ mua nguyên liệu theo từng vụ mà cùng người sản xuất xây dựng tiêu chuẩn, kế hoạch canh tác và phương án thu mua, nguồn cung trở nên có tính dự báo cao hơn. Đây là nền tảng quan trọng để sản xuất quanh năm.
Tại Gia Lai, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp đang phối hợp với chính quyền địa phương và các hợp tác xã xây dựng vùng nguyên liệu, hình thành chuỗi liên kết cà phê bền vững giai đoạn 2026–2030. Các phương thức liên kết dự kiến gồm doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân, doanh nghiệp - tổ hợp tác - nông dân và doanh nghiệp - nông dân. Mục tiêu là xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, nâng cao chất lượng cà phê, bảo đảm đầu ra và tăng khả năng tiêu thụ sản phẩm.
Đáng chú ý, hệ thống chế biến của Vĩnh Hiệp không chỉ tập trung vào một sản phẩm. Theo hồ sơ đề xuất cấp lại giấy phép môi trường của dự án “Nâng công suất Nhà máy công nghệ cao sản xuất và chế biến cà phê - hồ tiêu”, công suất được cấp phép gồm 120.000 tấn cà phê nhân/năm, 5.000 tấn tiêu đen/năm và 12.600 tấn sấy cà phê/năm.
Những con số này không đồng nghĩa nhà máy đã vận hành quanh năm ở mức công suất thiết kế, nhưng cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: sản xuất quanh năm có thể được hỗ trợ bằng việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định đồng thời tổ chức danh mục chế biến đa dạng hơn. Khi nguồn nguyên liệu, tiêu chuẩn chất lượng và kế hoạch thu mua được chuẩn bị từ trước, doanh nghiệp có thêm cơ sở để phân bổ sản xuất thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một thời điểm thu hoạch.
Doanh nghiệp sản xuất quanh năm nhờ bảo quản và chế biến sâu
Nếu vùng nguyên liệu giúp “kéo dài đầu vào”, thì bảo quản và chế biến sâu giúp doanh nghiệp kéo dài giá trị của nguyên liệu sau thu hoạch. Đây là mắt xích đặc biệt quan trọng với những sản phẩm có thời gian thu hoạch ngắn nhưng nhu cầu thị trường diễn ra liên tục.
Thay vì đưa toàn bộ nông sản tươi ra thị trường ngay trong mùa thu hoạch, doanh nghiệp có thể đầu tư các công đoạn sơ chế, sấy, cấp đông, nghiền, cô đặc hoặc chế biến thành nguyên liệu cho ngành thực phẩm. Khi đó, nguyên liệu được “giãn” về thời gian sử dụng, còn nhà máy có thêm cơ hội duy trì sản xuất ở những giai đoạn mà nguyên liệu tươi không còn dồi dào.
Một ví dụ khác là Công ty cổ phần Thực phẩm G.C (GC Food). Theo thông tin được công bố, Doanh nghiệp tập trung chế biến nha đam, thạch dừa và các nông sản chủ lực khác, đồng thời chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu ổn định và kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất. Năm 2025, Tập đoàn Nguyên liệu Á Châu (AIG) trở thành đối tác chiến lược của GC Food, hướng tới phát triển chuỗi sản phẩm chất lượng cao từ nông sản Việt, đồng thời đa dạng hóa vùng nguyên liệu và danh mục sản phẩm.
Đây cũng là hướng đi đang mở ra nhiều dư địa cho doanh nghiệp công nghiệp nông thôn. Khi một nguyên liệu có thể đi từ sản phẩm tươi sang nguyên liệu sấy, sản phẩm cô đặc, bột, nước ép hoặc thành phần đầu vào cho một sản phẩm khác, “mùa vụ” không còn là ranh giới cứng của hoạt động sản xuất. Giá trị được kéo dài từ ruộng vào nhà máy, từ nhà máy đến thị trường.
Với doanh nghiệp nông thôn, mục tiêu vì thế không nhất thiết là biến mọi nhà máy thành những dây chuyền hoạt động liên tục. Điều quan trọng hơn là sản xuất quanh năm trở thành một bài toán tổng thể: có vùng nguyên liệu ổn định, có kế hoạch thu mua, có công nghệ bảo quản, có nhiều cấp độ chế biến và có thị trường đủ rộng.
Khi những yếu tố ấy được kết nối, một mùa thu hoạch ngắn có thể tạo ra chuỗi sản xuất dài hơn; một dây chuyền từng chỉ hoạt động theo vụ có thể được khai thác hiệu quả hơn; còn lao động, nhà xưởng và máy móc tại nông thôn có thêm cơ hội tạo giá trị trong nhiều tháng của năm. Đó chính là cách doanh nghiệp từng bước chuyển từ tư duy “chạy theo mùa vụ” sang chủ động tổ chức sản xuất quanh năm.