Từ các cơ sở chế biến nông sản, doanh nghiệp sản xuất đồ gỗ, thủ công mỹ nghệ đến các đơn vị khai thác và chế biến đặc sản vùng miền, nhiều doanh nghiệp tại khu vực nông thôn đang từng bước đưa sản phẩm Việt Nam hiện diện tại những thị trường khó tính như châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Hàn Quốc.
Không chỉ tạo việc làm cho lao động địa phương, các doanh nghiệp này còn góp phần nâng cao giá trị nông sản, bảo tồn nghề truyền thống và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.
Đi lên từ lợi thế vùng nguyên liệu và bản sắc địa phương
Một trong những điểm chung của nhiều doanh nghiệp công nghiệp nông thôn thành công là khả năng khai thác hiệu quả lợi thế địa phương để tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.
Tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc, Công ty Cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu Quế Hồi Việt Nam (Vinasamex) đã phát triển mô hình sản xuất và xuất khẩu quế, hồi cùng nhiều loại gia vị hữu cơ khác theo chuỗi giá trị khép kín. Doanh nghiệp xây dựng vùng nguyên liệu tại các địa phương như Yên Bái, Lạng Sơn, Lào Cai,… liên kết với người dân để phát triển sản xuất theo các tiêu chuẩn quốc tế. Các sản phẩm quế, hồi và gia vị hữu cơ của doanh nghiệp hiện đã có mặt tại nhiều thị trường như châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc,…
Trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ, Công ty Cổ phần Gốm Chu Đậu là một trong những ví dụ tiêu biểu cho việc khai thác giá trị văn hóa truyền thống để phát triển thị trường xuất khẩu. Từ nền tảng phục hồi dòng gốm cổ Chu Đậu của Hải Dương, doanh nghiệp từng bước đưa các sản phẩm gốm thủ công mang đậm bản sắc Việt Nam tới nhiều quốc gia, góp phần quảng bá hình ảnh làng nghề Việt trên thị trường quốc tế.
Trong lĩnh vực chế biến gỗ, Công ty Cổ phần Chế biến Gỗ Đức Thành (Đức Thành Wood) là một trong những doanh nghiệp có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực sản xuất đồ gỗ gia dụng và đồ dùng trẻ em phục vụ xuất khẩu. Từ một doanh nghiệp chế biến gỗ của Việt Nam, Đức Thành Wood đã từng bước mở rộng thị trường tới nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn chất lượng cao như Nhật Bản, Hoa Kỳ và châu Âu. Việc chú trọng kiểm soát chất lượng sản phẩm, đầu tư công nghệ sản xuất và phát triển các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng đã giúp doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh trong bối cảnh ngành gỗ xuất khẩu ngày càng chịu nhiều áp lực về tiêu chuẩn kỹ thuật và nguồn gốc nguyên liệu.
Những trường hợp trên cho thấy lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp công nghiệp nông thôn không chỉ nằm ở chi phí sản xuất mà còn đến từ khả năng khai thác nguồn nguyên liệu bản địa, giá trị văn hóa truyền thống và sự linh hoạt trong sản xuất.
Khi sản phẩm không chỉ là hàng hóa
Xu hướng tiêu dùng toàn cầu hiện nay đang tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp công nghiệp nông thôn.
Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc sản phẩm, tính bền vững và những câu chuyện phía sau mỗi mặt hàng. Điều này đặc biệt có lợi đối với các sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu tự nhiên, làng nghề truyền thống hoặc các giá trị văn hóa địa phương.
Các sản phẩm từ quế, hồi, thảo dược, tre, nứa, mây, cói hay gốm thủ công không chỉ đơn thuần là hàng hóa mà còn mang theo câu chuyện về con người, vùng đất và phương thức sản xuất đặc trưng của Việt Nam. Đây là yếu tố giúp nhiều doanh nghiệp tạo sự khác biệt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP hay UKVFTA cũng đang mở ra thêm nhiều cơ hội tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp công nghiệp nông thôn thông qua các ưu đãi về thuế quan và mở rộng kênh xuất khẩu.
Thách thức trên hành trình hội nhập
Dù có nhiều tiềm năng, doanh nghiệp công nghiệp nông thôn vẫn đang đối mặt với không ít rào cản khi tham gia thị trường quốc tế.
Phần lớn doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, khả năng tích lũy vốn còn hạn chế trong khi việc đầu tư đổi mới công nghệ, xây dựng thương hiệu hay đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế đòi hỏi nguồn lực đáng kể.
Các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững cũng đang ngày càng khắt khe hơn. Điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao năng lực quản trị và đầu tư nhiều hơn cho chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh đó, chi phí logistics, biến động của thị trường thế giới và áp lực cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu khác cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp.
Khơi dậy tiềm năng từ khu vực công nghiệp nông thôn
Theo nhiều chuyên gia, khu vực công nghiệp nông thôn vẫn còn dư địa phát triển rất lớn nếu được hỗ trợ đúng hướng.
Việc tiếp tục đẩy mạnh các chương trình khuyến công, hỗ trợ đổi mới công nghệ, xúc tiến thương mại, phát triển thương hiệu và đào tạo nguồn nhân lực sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đồng thời, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với nông dân, hợp tác xã và các tổ chức hỗ trợ thương mại cũng sẽ góp phần hình thành những chuỗi sản xuất bền vững hơn, nâng cao giá trị cho sản phẩm địa phương.
Từ những vùng quê tưởng chừng xa các trung tâm kinh tế lớn, nhiều doanh nghiệp đang từng bước đưa sản phẩm Việt Nam hiện diện trên thị trường quốc tế. Dù không xuất hiện nhiều trên truyền thông, họ vẫn đang âm thầm tạo ra giá trị cho cộng đồng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương và khẳng định vị thế của công nghiệp nông thôn Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu.
Thành công của những doanh nghiệp này cho thấy xuất khẩu không chỉ là câu chuyện của các tập đoàn lớn. Trong nhiều trường hợp, chính những doanh nghiệp gắn bó với vùng nguyên liệu, làng nghề và kinh tế địa phương lại đang tạo nên những giá trị bền vững và khác biệt cho hàng hóa Việt Nam trên thị trường thế giới.
