Hợp nhất để quản lý nguồn lực hiệu quả hơn
Bộ Tài chính đang xây dựng phương án thống nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) thành một chương trình tổng thể. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng nhằm khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, thu gọn đầu mối quản lý và tăng quyền chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện.
Phương án được xây dựng trên cơ sở thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Đảng ủy Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 368/TB-VPCP ngày 11/7/2026 của Văn phòng Chính phủ.
Theo đó, Bộ Tài chính đã có các tờ trình báo cáo Đảng ủy Chính phủ, Thường trực Chính phủ về phương án thống nhất 4 CTMTQG thành một chương trình tổng thể.
Bốn chương trình được đề xuất hợp nhất gồm: CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; CTMTQG hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; CTMTQG về phát triển văn hóa; CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.
Điểm đáng chú ý, việc hợp nhất không được thực hiện theo cách cộng gộp cơ học các chương trình hiện hành. Bộ Tài chính đề xuất giữ nguyên mục tiêu tổng thể, tổng nguồn lực đã được Quốc hội quyết nghị; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể về nội dung, cơ cấu nguồn lực và cơ chế, chính sách thực hiện.
Các nhiệm vụ sẽ được nghiên cứu, sắp xếp lại theo từng nhóm vấn đề cần giải quyết, phù hợp với bản chất chính sách và mục tiêu của từng chương trình. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm khi chuyển sang mô hình mới, những mục tiêu đã được xác định vẫn được thực hiện đầy đủ, nhưng nguồn lực được sử dụng tập trung và hiệu quả hơn.
Một yêu cầu quan trọng khác là phải có giải pháp chuyển tiếp phù hợp, tránh làm gián đoạn các nhiệm vụ, dự án đã được phê duyệt.
Cơ cấu lại nguồn lực, tăng quyền cho địa phương
Cùng với việc hợp nhất chương trình, Bộ Tài chính đề xuất cơ cấu lại nguồn lực ngân sách nhà nước theo hướng phấn đấu 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.
Đây là thay đổi đáng chú ý trong cách bố trí nguồn lực, hướng đến việc tăng tỷ trọng vốn đầu tư cho các công trình, dự án tạo ra tác động lâu dài, đồng thời vẫn bảo đảm nguồn kinh phí cần thiết cho các nhiệm vụ thường xuyên.
Theo phương án, đầu mối quản lý các chương trình cũng được thu gọn, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng bộ chủ trì ngành, lĩnh vực. Các bộ sẽ chịu trách nhiệm xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ và tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện theo yêu cầu đầu ra.
Trong khi đó, Bộ Tài chính tiếp tục thực hiện vai trò quản lý ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.
Đặc biệt, phương án mới nhấn mạnh việc đẩy mạnh phân cấp cho địa phương theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".
Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp rút ngắn quy trình, tăng tính chủ động của địa phương trong lựa chọn, tổ chức và triển khai các nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tế từng địa bàn. Đồng thời, việc phân cấp cũng gắn với yêu cầu nâng cao trách nhiệm trong quản lý, sử dụng nguồn lực và kết quả đầu ra.
Ngày 4/8/2026, sau khi tiếp thu, giải trình ý kiến của các thành viên Chính phủ, Bộ Tư pháp và tổng hợp đề xuất của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, Bộ Tài chính đã có Tờ trình Chính phủ số 591/TTr-BTC về hoàn thiện hồ sơ của Chính phủ trình Quốc hội về giải pháp thống nhất các CTMTQG.
Giải ngân vẫn là điểm nghẽn
Trong khi phương án hợp nhất đang được hoàn thiện, việc triển khai các CTMTQG hiện hành vẫn đặt ra yêu cầu cấp thiết về tiến độ giải ngân.
Đến nay, CTMTQG phòng, chống ma túy và CTMTQG tích hợp gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã hoàn thành đầy đủ hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn thực hiện.
Đối với CTMTQG phát triển văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã cơ bản hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực và phần lớn văn bản quản lý, hướng dẫn triển khai.
Trong khi đó, CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển và CTMTQG về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đã hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực nhưng vẫn tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thực hiện.
Về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, Thủ tướng Chính phủ đã giao đợt 1 kế hoạch vốn ngân sách trung ương cho CTMTQG tích hợp và CTMTQG phòng, chống ma túy.
Đối với dự toán ngân sách trung ương năm 2026, Quốc hội đã quyết nghị bố trí 35.000 tỷ đồng thực hiện các CTMTQG, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.
Đến ngày 31/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao 21.656 tỷ đồng cho 3 chương trình gồm CTMTQG phòng, chống ma túy, CTMTQG phát triển văn hóa và CTMTQG tích hợp. Các địa phương đang hoàn thiện phương án phân bổ nguồn vốn để triển khai.
Tại Thông báo số 368/TB-VPCP ngày 11/7/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẩn trương hoàn thiện phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030 của CTMTQG về phát triển văn hóa.
Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu hoàn thiện phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và vốn ngân sách trung ương năm 2026, gửi Bộ Tài chính tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền.
Bộ Tài chính cho biết, ngay sau khi nhận được phương án phân bổ của các bộ đủ điều kiện theo đúng quy định, Bộ sẽ trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 cho các chương trình.
Tuy nhiên, tiến độ giải ngân nguồn vốn ngân sách trung ương thực hiện các CTMTQG giai đoạn 2026-2030 vẫn ở mức thấp. Nguyên nhân chủ yếu là phần lớn chương trình đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục giao kế hoạch, phân bổ vốn và ban hành cơ chế hướng dẫn.
Đến hết ngày 31/7/2026, vốn đầu tư công thuộc giai đoạn 2026-2030 mới giải ngân khoảng 94 tỷ đồng, đạt khoảng 0,5% kế hoạch. Kinh phí thường xuyên giải ngân hơn 27 tỷ đồng, đạt khoảng 2,8% dự toán.
Những con số này cho thấy, bên cạnh yêu cầu đổi mới mô hình quản lý, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, phân bổ và tổ chức thực hiện vẫn là nhiệm vụ cấp bách để nguồn lực thực sự đi vào cuộc sống.
Vốn kéo dài đã có chuyển biến nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc
Đối với nguồn vốn ngân sách nhà nước năm 2025 được Quốc hội cho phép kéo dài sang năm 2026, Bộ Tài chính đang theo dõi khoảng 18.232 tỷ đồng vốn được thực hiện kéo dài. Trong đó, vốn đầu tư công gần 6.982 tỷ đồng, kinh phí thường xuyên hơn 11.249 tỷ đồng.
Đến cuối tháng 7/2026, vốn đầu tư công của các chương trình kéo dài đã giải ngân khoảng 31% kế hoạch, trong khi kinh phí thường xuyên đạt khoảng 19,4% dự toán.
Bộ Tài chính đánh giá đây là kết quả tích cực hơn so với những tháng đầu năm. Tuy nhiên, áp lực giải ngân vẫn còn lớn, đòi hỏi các bộ, ngành và địa phương phải tiếp tục quyết liệt hơn trong những tháng cuối năm.
Một trong những khó khăn hiện nay là một số địa phương còn lúng túng trong xác định các khoản kinh phí đã hết nhiệm vụ chi hoặc còn nhiệm vụ chi để điều chỉnh, phân bổ lại nguồn vốn theo quy định.
Quá trình triển khai dự án cũng phát sinh nhiều vấn đề như xác định đối tượng thụ hưởng, điều chỉnh tổng mức đầu tư do biến động giá vật liệu, bồi thường, giải phóng mặt bằng, xác minh nguồn gốc đất và bố trí tái định cư.
Đặc thù của các CTMTQG càng khiến quá trình triển khai phức tạp hơn khi nhiều dự án nằm tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, nơi điều kiện địa hình khó khăn. Thời tiết mùa mưa cũng tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ thi công và giải ngân.
Tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, bảo đảm nguồn lực đến đúng nơi cần
Trong thời gian tới, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm, vừa hoàn thiện mô hình CTMTQG tổng thể, vừa bảo đảm các chương trình đang triển khai không bị gián đoạn.
Trước hết, các bộ chủ chương trình cần phối hợp với Bộ Tài chính hoàn thiện phương án xây dựng CTMTQG tổng thể, bảo đảm kế thừa đầy đủ mục tiêu, nhiệm vụ của từng chương trình, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực.
Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo được đề nghị khẩn trương hoàn thiện văn bản hướng dẫn, phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách trung ương năm 2026 để Bộ Tài chính trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cần khẩn trương hoàn thành việc phân bổ, giao dự toán, bố trí đầy đủ nguồn vốn đối ứng của địa phương; đẩy nhanh giải ngân nguồn vốn năm 2026 và nguồn vốn năm 2025 được kéo dài.
Cùng với đó là tăng cường kiểm tra, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu, hiệu quả và tạo ra kết quả thực chất.
Việc thống nhất 4 CTMTQG thành một chương trình tổng thể, nếu được triển khai đồng bộ, không chỉ hướng tới tinh gọn đầu mối quản lý mà còn mở ra cách tiếp cận mới trong phân bổ và sử dụng nguồn lực. Từ một hệ thống nhiều chương trình, nhiều đầu mối, mục tiêu đặt ra là hình thành một cơ chế quản lý thống nhất hơn, linh hoạt hơn và sát thực tiễn địa phương hơn.
Quan trọng hơn, hiệu quả cuối cùng của chính sách sẽ không chỉ được đo bằng số vốn được bố trí hay giải ngân, mà bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống người dân, chất lượng hạ tầng, giáo dục, y tế, văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội tại từng địa phương.