Nội dung trên được Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) nêu tại văn bản góp ý một số quy định của dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Văn bản gửi Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Quốc hội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Tư pháp, góp ý một số quy định của dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).
Cụ thể, HoREA đề nghị sửa đổi khoản 2 Điều 43 dự thảo Luật Đất đai về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Theo đề xuất, trường hợp người có đất bị thu hồi còn một diện tích đất khác liền kề với thửa đất bị thu hồi thì được hoán đổi diện tích tương đương. Phần đất được hoán đổi đồng thời được chuyển sang mục đích sử dụng của loại đất bị thu hồi và người dân không phải thực hiện nghĩa vụ tài chính (nếu có) đối với phần diện tích này.
Bất động sản khu Đông TP.HCM. Ảnh: Duy Khánh
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA cho rằng, thực tế có những trường hợp người có đất thu hồi vẫn còn diện tích đất có mục đích sử dụng khác liền kề với thửa đất thu hồi và người có đất thu hồi có nguyện vọng được hoán đổi diện tích đất tương đương liền kề.
Để minh họa cho đề xuất, HoREA dẫn trường hợp ông A có căn nhà trên 200 m2 đất ở bị thu hồi. Liền kề thửa đất này, ông A còn một thửa đất nông nghiệp rộng 2.000 m2. Theo phương án HoREA đề xuất, người dân có thể được hoán đổi 200 m2 trong thửa đất nông nghiệp liền kề và chuyển phần diện tích này sang đất ở để xây nhà.
Khi đó, người có đất bị thu hồi có thể tiếp tục tái định cư tại chỗ, phù hợp với sinh kế và nguyện vọng của mình, đồng thời không phải nộp tiền sử dụng đất đối với 200 m2 được hoán đổi. Sau khi chuyển đổi, người dân vẫn còn 1.800 m2 đất nông nghiệp để tiếp tục canh tác, ngoài ra còn được bồi thường tài sản và chi phí di dời nhà ở theo quy định. Về phía Nhà nước, chính quyền sẽ giảm bớt áp lực phải chuẩn bị quỹ đất, quỹ nhà tái định cư.
Theo Hiệp hội, quy định này phù hợp với cơ chế mở Nghị quyết số 254 của Quốc hội, trong đó cho phép UBND cấp tỉnh quy định biện pháp và mức hỗ trợ khác nhằm bảo đảm chỗ ở, ổn định đời sống, sản xuất cho người có đất bị thu hồi phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương.
Theo Luật Đất đai 2024, nguyên tắc bồi thường ưu tiên giao đất cùng mục đích sử dụng, hoặc bồi thường bằng loại đất khác nếu địa phương có quỹ đất. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có cơ chế cho người dân tự hoán đổi đất liền kề của chính mình thành đất ở miễn phí.
Ngoài ra, HoREA cũng kiến nghị cho phép thế chấp quyền thuê đất trả tiền hàng năm. Hiện, điểm nghẽn lớn trong cơ chế tài chính đất đai là người sử dụng đất thuê trả tiền hàng năm được quyền bán, cho thuê tài sản và quyền thuê, nhưng lại không được thế chấp quyền thuê trong hợp đồng.
HoREA kiến nghị bổ sung quy định cho phép người sử dụng đất được Nhà nước cho thuê đất thu tiền hàng năm được thế chấp cả tài sản gắn liền với đất và quyền thuê trong hợp đồng thuê đất tại các tổ chức tín dụng.
Diệu Trang