Tuy nhiên, bước sang năm 2026, bối cảnh thị trường thế giới đang thay đổi khi nguồn cung dần phục hồi, giá cà phê không còn duy trì đà tăng nóng như trước. Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra cho doanh nghiệp không còn là tận dụng "cơn sốt giá", mà là làm thế nào để chuyển lợi thế ngắn hạn thành năng lực cạnh tranh dài hạn thông qua chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển bền vững.
Kỷ lục xuất khẩu mở ra cơ hội, nhưng không đồng nghĩa với lợi thế bền vững
Năm 2025 có thể xem là một dấu mốc đặc biệt của ngành cà phê Việt Nam. Theo số liệu của cơ quan quản lý, cả năm Việt Nam xuất khẩu gần 1,6 triệu tấn cà phê, thu về 8,92 tỷ USD, tăng 58,8% về giá trị so với năm 2024. Đây là lần đầu tiên kim ngạch xuất khẩu cà phê vượt mốc 8 tỷ USD và cũng là mức cao nhất kể từ khi Việt Nam tham gia thị trường cà phê thế giới.
Kết quả này đến từ nhiều yếu tố cộng hưởng. Trong năm 2025, sản lượng cà phê tại một số quốc gia sản xuất lớn bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết bất lợi, trong khi nhu cầu tiêu thụ tại các thị trường chủ lực như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ và Nhật Bản vẫn duy trì ở mức cao. Nguồn cung Robusta toàn cầu thắt chặt đã đẩy giá cà phê tăng mạnh, qua đó kéo giá trị xuất khẩu của Việt Nam lên mức kỷ lục.
Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng mức tăng trưởng ấn tượng của năm 2025 không đồng nghĩa với việc ngành cà phê có thể duy trì lợi thế này trong những năm tiếp theo.
Ngay từ đầu năm 2026, thị trường đã ghi nhận những biến động mới. Theo số liệu thống kê, quý I/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 577.300 tấn cà phê, tăng 12,6% về lượng so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, kim ngạch chỉ đạt khoảng 2,71 tỷ USD, giảm 6,4% do giá xuất khẩu bình quân giảm khoảng 16,9%. Diễn biến này cho thấy khi giá thế giới điều chỉnh, tốc độ tăng trưởng về giá trị không còn tỷ lệ thuận với sản lượng xuất khẩu.
Theo các tổ chức nghiên cứu thị trường, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nguồn cung bắt đầu cải thiện tại Brazil – quốc gia sản xuất cà phê lớn nhất thế giới – cùng với kỳ vọng sản lượng phục hồi ở một số nước Nam Mỹ và châu Á. Điều này khiến giá cà phê trên các sàn giao dịch quốc tế có xu hướng ổn định hơn sau giai đoạn tăng nóng kéo dài.
Điều đó cũng đồng nghĩa với việc lợi thế từ giá – yếu tố góp phần tạo nên kỷ lục xuất khẩu năm 2025 – sẽ khó tiếp tục là động lực tăng trưởng chính trong giai đoạn tới.
Cà phê Việt không thể chỉ trông chờ vào giá
Thực tế cho thấy, trong nhiều năm qua, ngành cà phê Việt vẫn chủ yếu dựa vào xuất khẩu cà phê nhân. Dù luôn nằm trong nhóm quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới và giữ vị trí số một về Robusta, phần lớn giá trị gia tăng của chuỗi cung ứng lại thuộc về các khâu rang xay, chế biến, xây dựng thương hiệu và phân phối quốc tế.
Đây cũng là nguyên nhân khiến kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh nhưng lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp và người trồng cà phê chưa thực sự tương xứng với tiềm năng của ngành.
Trong bối cảnh giá cà phê có xu hướng điều chỉnh, nhiều chuyên gia cho rằng ngành cà phê Việt Nam đang đứng trước một "thời điểm vàng" theo nghĩa khác: không phải thời điểm của giá cao, mà là thời điểm để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.
Nếu tiếp tục phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô, ngành cà phê sẽ chịu tác động rất lớn mỗi khi thị trường biến động. Ngược lại, nếu đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển các dòng sản phẩm giá trị gia tăng, doanh nghiệp sẽ có nhiều dư địa hơn để duy trì lợi nhuận, ngay cả khi giá nguyên liệu giảm.
Đây cũng là xu hướng đang được nhiều doanh nghiệp lớn trong ngành theo đuổi, khi cạnh tranh trên thị trường quốc tế ngày càng không chỉ dựa vào sản lượng mà còn dựa vào chất lượng, công nghệ và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới về phát triển bền vững.