Nước thải chế biến nông sản: Bài toán lớn trong quá trình sản xuất xanh
Trong quá trình chế biến nông sản, nước được sử dụng ở nhiều công đoạn như rửa nguyên liệu, sơ chế, nghiền, tách chiết, vệ sinh máy móc và nhà xưởng.
Các ngành như tinh bột, thủy sản, rau quả, sữa, đường, đồ uống… đều phát sinh nước thải với đặc điểm riêng. Trong đó, nhiều loại nước thải chứa hàm lượng chất hữu cơ cao, tinh bột, protein, dầu mỡ, chất rắn lơ lửng hoặc các hợp chất dễ phân hủy sinh học.
Nếu không được thu gom và xử lý phù hợp, các thành phần hữu cơ trong nước thải có thể bị phân hủy, gây mùi, làm suy giảm chất lượng nguồn nước và ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.
Tuy nhiên, cùng với yêu cầu phát triển sản xuất xanh, nước thải ngày càng được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên có thể khai thác. Với công nghệ phù hợp, một số dòng nước thải giàu chất hữu cơ có thể được xử lý để thu hồi khí sinh học, giảm lượng chất thải phát sinh hoặc tái sử dụng nước cho những mục đích phù hợp.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu hướng kinh tế tuần hoàn, khi doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến sản lượng mà còn chú trọng sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải trong quá trình sản xuất.
Công nghệ xử lý hiện đại và các doanh nghiệp cung cấp giải pháp
Tùy thuộc vào đặc điểm nguồn thải, quy mô nhà máy và yêu cầu đầu ra, doanh nghiệp có thể lựa chọn các công nghệ xử lý khác nhau.
Trong đó, công nghệ xử lý kỵ khí được ứng dụng phổ biến đối với các ngành có nước thải giàu chất hữu cơ như tinh bột, thực phẩm, đồ uống hoặc chăn nuôi. Trong môi trường không có oxy, vi sinh vật sẽ phân hủy chất hữu cơ và tạo ra khí sinh học chứa metan. Nguồn khí này có thể được thu hồi để phục vụ sản xuất, góp phần giảm tiêu thụ nhiên liệu truyền thống.
Bên cạnh đó, công nghệ MBBR (Moving Bed Biofilm Reactor) sử dụng các giá thể vi sinh chuyển động trong bể xử lý, tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển và phân hủy các chất ô nhiễm. Công nghệ này có ưu điểm là khả năng vận hành ổn định, phù hợp với nhiều loại nước thải có tải lượng biến động.
Với những nhà máy có yêu cầu cao về chất lượng nước sau xử lý, công nghệ MBR (Membrane Bio Reactor) là một giải pháp được quan tâm. Công nghệ này kết hợp giữa xử lý sinh học và màng lọc, giúp nâng cao khả năng loại bỏ chất rắn lơ lửng, vi sinh vật, từ đó mở ra khả năng tái sử dụng nước sau xử lý trong một số công đoạn phù hợp.
Đối với các ngành phát sinh nhiều dầu mỡ và chất rắn như thủy sản, thực phẩm, công nghệ tuyển nổi DAF được sử dụng nhằm hỗ trợ tách các thành phần khó xử lý trước khi đưa nước vào các công đoạn tiếp theo.
Cùng với nhu cầu đầu tư hệ thống xử lý nước thải, thị trường thiết bị môi trường tại Việt Nam cũng phát triển theo hướng cung cấp giải pháp đồng bộ thay vì chỉ bán máy móc riêng lẻ.
Một số doanh nghiệp đang tham gia lĩnh vực này có thể kể đến như Công ty Cổ phần Công nghệ Môi trường Envico, Công ty Cổ phần Công nghệ Môi trường Pentair Việt Nam, Công ty Cổ phần Công nghệ Môi trường Xử lý Nước Hùng Thái.
Các doanh nghiệp trong lĩnh vực này thường cung cấp các nhóm giải pháp như khảo sát nguồn thải, thiết kế hệ thống, chế tạo và lắp đặt thiết bị xử lý nước thải, hệ thống lọc, công nghệ sinh học, thiết bị quan trắc và tự động hóa.
Xu hướng hiện nay là doanh nghiệp sản xuất không chỉ đặt mục tiêu xử lý nước thải đáp ứng yêu cầu môi trường mà còn hướng tới giảm chi phí vận hành, tiết kiệm năng lượng, tự động hóa hệ thống và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Cơ hội đưa công nghệ xử lý nước thải về làng nghề, cơ sở sản xuất nhỏ
Không chỉ các nhà máy lớn, nhiều cơ sở sản xuất nhỏ và làng nghề chế biến nông sản cũng đang đứng trước yêu cầu nâng cấp hệ thống xử lý môi trường.
Đối với các cơ sở sản xuất bún, miến, tinh bột, nước thải thường phát sinh từ quá trình ngâm, rửa, lọc và vệ sinh thiết bị. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của nhóm này là nguồn vốn đầu tư, diện tích xây dựng và khả năng vận hành hệ thống.
Vì vậy, các giải pháp xử lý nước thải có thiết kế nhỏ gọn, dạng module, dễ vận hành đang được xem là hướng đi phù hợp hơn với các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ.
Bên cạnh đó, mô hình xử lý nước thải tập trung theo cụm làng nghề cũng là một giải pháp được nhiều địa phương quan tâm. Việc tập trung xử lý giúp các hộ sản xuất chia sẻ chi phí đầu tư, thuận lợi trong quản lý và nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.
Trong bối cảnh các tiêu chuẩn về sản xuất xanh ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong chuỗi cung ứng, công nghệ xử lý nước thải không còn là hạng mục phụ trợ mà đang trở thành một phần trong chiến lược phát triển lâu dài của doanh nghiệp.
Từ những dòng nước thải từng bị xem là gánh nặng, công nghệ đang mở ra cơ hội tạo thêm giá trị, giúp ngành chế biến nông sản phát triển theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và bền vững hơn.