Thương mại song phương tăng trưởng, mở rộng dư địa cho hàng Việt
Quan hệ thương mại Việt Nam – Malaysia đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước tính đến hết quý III/2026 đạt 17,4 tỷ USD, vượt tổng kim ngạch của cả năm 2025. Trên cơ sở kết quả này, thương mại song phương được dự báo có thể vượt mốc 18 tỷ USD trong năm 2026.
Kết quả trên không chỉ phản ánh sự gia tăng trao đổi hàng hóa giữa hai nền kinh tế mà còn cho thấy dư địa hợp tác thương mại vẫn còn đáng kể. Theo ThS. Nguyễn Thị Duyên (Khoa Kinh tế, Học viện Tài chính), xuất khẩu sang Malaysia là hướng đi quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường, đa dạng hóa đầu ra và tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng khu vực.
Đáng chú ý, cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Malaysia đang có sự chuyển biến tích cực, đặc biệt ở nhóm hàng công nghiệp. Theo Thương vụ Việt Nam tại Malaysia, trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 1,775 tỷ USD, tăng 70,01% so với cùng kỳ năm 2025. Nhóm máy móc, thiết bị và phụ tùng cũng tăng hơn 55%.
Tăng trưởng mạnh ở các nhóm hàng này cho thấy hàng hóa Việt Nam đang từng bước mở rộng hiện diện tại những lĩnh vực có giá trị gia tăng và yêu cầu kỹ thuật cao. Trong bối cảnh Malaysia có nhu cầu về linh kiện, thiết bị và sản phẩm phục vụ sản xuất công nghiệp, đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Bên cạnh hàng công nghiệp, nông sản, thực phẩm, thủy sản và hàng tiêu dùng cũng là những nhóm hàng có tiềm năng khai thác tại thị trường Malaysia. Với nhu cầu nhập khẩu đa dạng, thị trường này mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam phát triển thêm các phân khúc sản phẩm, mở rộng đầu ra và giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu chưa diễn ra đồng đều giữa các ngành hàng. Một số mặt hàng như cà phê, gạo, hóa chất và phương tiện vận tải ghi nhận mức giảm so với cùng kỳ. Điều này cho thấy quy mô thị trường và nhu cầu nhập khẩu chưa đủ để bảo đảm đơn hàng tăng trưởng ổn định. Khả năng duy trì thị phần còn phụ thuộc vào năng lực cạnh tranh, khả năng nắm bắt nhu cầu và chiến lược tiếp cận phù hợp của từng doanh nghiệp.
Đáp ứng tiêu chuẩn, nâng sức cạnh tranh cho hàng Việt
Theo TS. Đào Cao Sơn, Phó trưởng Bộ môn Quản trị thương hiệu và Sở hữu trí tuệ (Khoa Marketing, Trường Đại học Thương mại), doanh nghiệp Việt Nam cần nghiên cứu thị trường Malaysia một cách bài bản, thay vì áp dụng chung một phương thức tiếp cận cho tất cả sản phẩm.
Đối với nhóm điện tử và máy móc, những yếu tố quyết định là chất lượng ổn định, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng bảo đảm tiến độ giao hàng. Trong khi đó, với nông sản, thực phẩm, thủy sản và hàng tiêu dùng, doanh nghiệp cần quan tâm đến thị hiếu, quy cách đóng gói, nhãn hàng hóa và các điều kiện nhập khẩu.
Đặc biệt, đối với thực phẩm hướng tới người tiêu dùng Hồi giáo, tiêu chuẩn Halal là yếu tố quan trọng cần được tính đến ngay từ khâu sản xuất. Theo TS. Sơn, yêu cầu Halal không chỉ liên quan đến thành phần nguyên liệu mà còn bao quát toàn bộ quy trình chế biến, bảo quản, vận chuyển, vệ sinh và kiểm soát nội bộ.
Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn hóa quy trình sản xuất ngay từ đầu, thay vì chỉ tập trung hoàn thiện chứng nhận khi chuẩn bị xuất khẩu. Việc đáp ứng tốt tiêu chuẩn Halal không chỉ giúp hàng hóa đáp ứng yêu cầu của thị trường mà còn tạo điều kiện tiếp cận hệ thống phân phối và mở rộng nhóm khách hàng.
Bên cạnh yêu cầu về kỹ thuật và chứng nhận, doanh nghiệp cũng cần hiểu rõ đặc điểm văn hóa, tập quán tiêu dùng và yêu cầu riêng của từng nhóm khách hàng tại Malaysia. Đây là cơ sở để lựa chọn sản phẩm, xây dựng thương hiệu, thiết kế bao bì và phát triển phương thức phân phối phù hợp.
Đối với các doanh nghiệp nông nghiệp, việc nâng cao chất lượng nguyên liệu, kiểm soát quy trình chế biến, bảo đảm an toàn thực phẩm và xây dựng khả năng truy xuất nguồn gốc là những yếu tố cần được chú trọng. Khi các yêu cầu này được thực hiện đồng bộ, sản phẩm Việt Nam sẽ có thêm cơ hội cạnh tranh bằng chất lượng và uy tín, thay vì chủ yếu dựa vào giá bán.
Kinh tế số mở thêm kênh đưa hàng Việt vào Malaysia
Cùng với việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đổi mới phương thức tiếp cận thị trường đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp xuất khẩu.
Theo bà Phạm Thị Xuân, Viện trưởng Viện Phát triển bền vững và Kinh tế số, doanh nghiệp không nên bắt đầu hoạt động xuất khẩu số đơn thuần bằng việc đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử. Điều quan trọng hơn là cần phân tích dữ liệu thị trường, xác định đúng phân khúc khách hàng và lựa chọn phương thức tiếp cận phù hợp.
Việc ứng dụng công nghệ số, đặc biệt là các công cụ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI), có thể hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí khảo sát, nhận diện cơ hội kinh doanh và đưa ra quyết định dựa trên thông tin thị trường.
Thay vì tiếp cận khách hàng theo phương thức truyền thống, doanh nghiệp có thể sử dụng dữ liệu để tìm hiểu nhu cầu, theo dõi xu hướng tiêu dùng, đánh giá mức độ cạnh tranh và điều chỉnh chiến lược tiếp thị. Đây là hướng đi có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa khi nguồn lực dành cho hoạt động nghiên cứu, xúc tiến và phát triển thị trường còn hạn chế.
Theo bà Xuân, chuyển đổi số trong xuất khẩu không nên chỉ là câu chuyện riêng lẻ của từng doanh nghiệp mà cần có sự kết nối giữa các nền tảng công nghệ, tổ chức xúc tiến thương mại, hiệp hội ngành hàng, đơn vị logistics, ngân hàng và đối tác phân phối tại thị trường sở tại.
Một hệ sinh thái hỗ trợ xuất khẩu số sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực chuyên môn với chi phí hợp lý hơn, đồng thời giảm thiểu rủi ro khi tham gia thị trường quốc tế.
Ở góc độ dài hạn, ThS. Nguyễn Thị Duyên nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây cũng là những định hướng quan trọng được xác định tại Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Theo đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong sản xuất, quản trị và xuất khẩu. Khi dữ liệu thị trường, hoạt động tiếp thị, quản lý đơn hàng và hệ thống phân phối được số hóa, doanh nghiệp có thêm công cụ để nắm bắt biến động nhu cầu, rút ngắn thời gian phản ứng và nâng cao hiệu quả kinh doanh xuyên biên giới.
Chuyển cơ hội thương mại thành thị phần bền vững
Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam – Malaysia đạt 17,4 tỷ USD sau 9 tháng và triển vọng vượt 18 tỷ USD trong năm 2026 cho thấy quan hệ thương mại giữa hai nước đang có bước tiến tích cực. Tuy nhiên, tăng trưởng kim ngạch mới phản ánh quy mô trao đổi hàng hóa, chưa đồng nghĩa với việc hàng Việt đã khai thác hết tiềm năng của thị trường.
Để tận dụng tốt cơ hội, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ tư duy tìm kiếm đơn hàng ngắn hạn sang xây dựng quan hệ cung ứng ổn định và lâu dài. Trong đó, nâng cao chất lượng sản phẩm, chuẩn hóa quy trình sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn nhập khẩu, phát triển thương hiệu và chủ động ứng dụng công nghệ số là những yếu tố có ý nghĩa quyết định.
Đặc biệt, đối với ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến, việc gia tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường sở tại sẽ góp phần nâng cao giá trị hàng hóa xuất khẩu.
Khi năng lực sản xuất được cải thiện, phương thức tiếp cận thị trường được đổi mới và các mối liên kết thương mại được củng cố, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm điều kiện mở rộng thị phần tại Malaysia. Đây cũng là nền tảng để chuyển đà tăng trưởng thương mại song phương thành lợi thế cạnh tranh thực chất, góp phần nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực.