Chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang nông nghiệp dựa trên dữ liệu
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, phát triển trồng trọt theo hướng xanh, hữu cơ, tuần hoàn kết hợp ứng dụng công nghệ cao được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành nông nghiệp trong giai đoạn mới.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tích tụ, tập trung đất đai; xây dựng vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn; phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh và đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn ngành.
Đáng chú ý, giai đoạn 2021 – 2025, Thanh Hóa đã tích tụ, tập trung hơn 34.300 ha đất nông nghiệp, vượt 7,2% so với kế hoạch đề ra. Bước sang giai đoạn 2026 – 2030, địa phương tiếp tục đặt mục tiêu tích tụ khoảng 50.000 ha đất sản xuất hàng hóa, trong đó khoảng 10.000 ha được ứng dụng công nghệ cao.
Song song với đó, tỉnh đẩy mạnh phát triển các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn; tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học và từng bước giảm phụ thuộc vào vật tư nông nghiệp có nguồn gốc hóa học.
Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, mục tiêu lâu dài là chuyển đổi từ nền nông nghiệp chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sang mô hình sản xuất dựa trên dữ liệu, khoa học và công nghệ, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu hội nhập.
Những năm gần đây, chuyển đổi số đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong lĩnh vực trồng trọt. Thanh Hóa đã xây dựng bản đồ nông hóa phục vụ thâm canh và chuyển đổi cơ cấu cây trồng; ứng dụng công nghệ GIS, viễn thám trong quản lý vùng nguyên liệu; triển khai các trạm quan trắc thông minh, máy bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật cùng nhiều mô hình nhà màng, nhà lưới điều khiển tự động.
Đến nay, toàn tỉnh đã được cấp 72 mã số vùng trồng xuất khẩu và 121 mã số vùng trồng nội địa, tạo nền tảng quan trọng trong truy xuất nguồn gốc, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến, nâng cao giá trị nông sản
Cùng với chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao, Thanh Hóa đang tập trung phát triển các cây trồng chủ lực theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ.
Hiện nay, diện tích gieo trồng lúa của tỉnh duy trì bình quân khoảng 227.600 ha/năm, sản lượng đạt khoảng 1,38 triệu tấn. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư chế biến, xuất khẩu các giống gạo chất lượng cao như Japonica J02, Đài Thơm 8, ST25 sang các thị trường Singapore, Đức, Cộng hòa Séc... với tổng công suất chế biến khoảng 274.600 tấn.
Theo bà Đỗ Thị Hoa, Giám đốc HTX Dịch vụ NN&PTNT Xuân Minh, hợp tác xã hiện duy trì 10 ha lúa hữu cơ tại thôn Ngọc Trung và khoảng 40 ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP tại các thôn Ngọc Trung, Thuần Hậu và Vinh Quang.
HTX xác định phát triển vùng nguyên liệu phải đi cùng tổ chức sản xuất, sơ chế và chế biến nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, tạo đầu ra ổn định cho người dân. Hiện đơn vị đã đầu tư hệ thống sấy, xay xát, đóng gói gạo thành phẩm với sản lượng gần 500 tấn mỗi năm, cung cấp cho thị trường trong nước, trong đó có hệ thống trường mầm non.
Theo bà Hoa, phát triển vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ và VietGAP không chỉ tạo ra sản phẩm an toàn mà còn góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, giảm tác động đến môi trường và hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh.
Đối với nhóm rau màu, Thanh Hóa hiện duy trì diện tích gieo trồng bình quân trên 53.000 ha/năm, trong đó có khoảng 14.300 ha sản xuất rau an toàn tập trung. Hoạt động liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm được duy trì trên diện tích khoảng 10.000 ha mỗi năm.
Trong khi đó, diện tích cây ăn quả đạt khoảng 25.200 ha, với nhiều sản phẩm chủ lực như dứa, chuối, cam, bưởi, thanh long, ổi, vải... Một số đặc sản địa phương như vải Ngọc và bưởi Luận Văn đã từng bước tiếp cận các thị trường xuất khẩu.
Nông nghiệp xanh mở ra động lực tăng trưởng mới
Theo đánh giá của ngành nông nghiệp Thanh Hóa, các mô hình sản xuất xanh đang mang lại hiệu quả rõ rệt trên cả ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường.
Các mô hình như lúa - cá, lúa - rươi, lúa hữu cơ, cam hữu cơ, bưởi hữu cơ đã giúp giảm lượng phân bón hóa học, nâng cao chất lượng nông sản và gia tăng giá trị sản phẩm.
Đặc biệt, mô hình sản xuất lúa giảm phát thải ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp phương pháp tưới ướt - khô xen kẽ (AWD) bước đầu ghi nhận kết quả tích cực. Theo phân tích ban đầu, lượng phát thải khí nhà kính giảm đáng kể so với phương thức canh tác truyền thống và mỗi hecta có khả năng tạo khoảng 4,8 tín chỉ carbon.
Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa khẳng định, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân chính là trung tâm của quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Trong thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, thông minh, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững.